Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
RADNO PRAVO
Prof. Dr. Sejad Dedić
 
OPCA PITANJA I POJMOVI PROUCAVANJAPREDMET PROUCAVANJA
Radno pravo, je jedna od najmladih pravnih grana, odnosno naucnih disciplina. Ova granaprava obuhvata sveukupnost pravnih pravila kojima se reguliraju: radni odnosi, kategorije iinstitucije vezane za ljudska prava na radu, u vezi sa radom i povodom rada. Spada uskupinu pozitivnopravnih nauka, jer izucava posebnu granu prava - radno pravo, kojevrijedi u konkretnoj drzavi. Medutim, iako predstavlja jednu od najmladih grana prava,istovremeno radi se o jednoj od najrazvijenijih grana prava.Radno pravo se posmatra dvojako, kao grana pravnog sistema i kao grana nauke - naukao radnom pravu.Opci predmet proucavanja radnog prava cine pravne norme, koje reguliraju jednuznacajnu vrstu drusrvenih odnosa koji nastaju, koji se mijenjaju i gase povodom i u vezi saodnosima koji se uspostavljaju u zavisnom radu.U predmet i sadrzaj radnog prava spadaju:1)reguliranje radnopravnog odnosa kao centralnog i najsireg predmeta radnog prava;2)reguliranje instituta, institucija i odnosa kojima je uslov radni odnos (individualna ikolektivna prava);3)reguliranje instituta i mjera ostvarivanja prava na radu i u vezi sa radom, te zastitekoja je u vezi s radnopravnim odnosima,Naznaceni segmenti su sadrzaj i predmet radnog prava u uzem smislu. U sirem smislu uokvirugrane prava koja regulira prava na radu, u vezi sa radom i povodom rada obuhvacena suslijedeca pitanja: proucavanje prava, obaveza i odgovornosti radnika na radu i po osnovurada ili u vezi s radom, prava i duznosti drzavnih organa, organa nadzora, sudova,sindikalnih i drugih organizacija.Posebna obiljezja radnog prava kao nauke vezuju se za njenu prednormativnu ipostnormativnu funkciju. Kao prednormativna, ona otkriva potrebe i razloge zaunapredenje zakona - drugih normi (ne samo pravnih, nego i etickih), a kaopostnormativna funkcija ima i privilegiju da kritikuje pravne norme.
NASTANAK I RAZVOJ RADNOG PRAVA
Historijski nastanak normi radnog prava vezan je za reguliranje individualnih najamnihradnih odnosa, odnosno, radno pravo kao grana pravnog sistema pojavilo se kaoposljedica neophodnosti posebnog (drugacijeg) reguliranja odnosa koji se vezuju zaobavljanje rada u sluzbi drugoga, tj. zavisnog rada. Konkretnije, kada je postalo evidentnoda odnosi na radu i u vezi sa radom, koji su bili potcinjeni pravilima ugovora o najmusluzbe i regulirani opcim gradanskim pravom, zahtijevaju posebnu (specificnu) regulativu,posto narasli problemi i aktuelna pitanja nisu mogli biti rjesavani u okviru dotadasnjeregulative, radno pravo, narastanjem sopstvenih normi, pocinje da se izdvaja usamostalnu granu prava.
Pojava i razvoj radnog prava
U historiji i teoriji radnog prava najcesce se njegova pojava veze za proces postepenog iduzeg odvajanja od gradanskog prava, a kasnije od privrednog, odnosno trgovackogprava. Naime, historijski posmatrano, tek sa pojavom najamnih radnika i poslodavaca napocetku XIX stoljeca stvoreni su uslovi za pojavu prvog zastitnog radnickogzakonodavstva, tj. radnog prava.
2
 
Pod utjecajem sve vece intervencije drzave u odnose izmedu poslodavaca i najamnihradnih odnosa i samim tim pojave sui generis propisa, radno pravo je postalo samostalnagrana prava.Razvoj radnog prava kao grane prava najcesce se prikazuje njegovom periodizacijom:
1)
U pocetnom periodu,
periodu ekonomskog i politickog liberalizma, kada dolazi donastanka radnika u modernom smislu rijeci, periodu koji se vremenski vezuje za krajXIX stoljeca, vecina radnopravnih propisa je u okviru gradanskog odnosnotrgovackog prava. Osnivanjem radnickih udruzenja i pokreta za zastitu najosnovnijihprava radnika, otpocinje borba radnika za poboljsanje teskih i nepodnosljivih uslovarada i zivota. U naglom procesu udruzivanja radnika, novom zahrjevu za kolektivnimugovaranjem, kao i u najefikasnijem sredstvu borbe radnika - strajku, nalaze seuzroci prve intervencije drzave u najamne odnose.
2)
Drugi period,
koji vremenski seze od kraja XIX stoljeca i traje do zavrsetka Prvogsvjetskog rata, karakterizira pojacana intervencija drzave u reguliranju radnihodnosa. U ovom periodu donose se brojni propisi iz sfere "zastitnog zakonodavstva",sto je odraz narastajuce koncepcije o potrebi ogranicenja i usmjeravanja privatneinicijative. Ovakvim pristupom se koriguje i dopunjava ranija koncepcija o"neprikosnovenosti i svetosti privatne svojine". U ovom periodu donose se propisikojima se prosiruje krug pitanja drzavne intervencije, poput zakona o reguliranjunedjeljnog odmora, minimalnih nadnica, ugovora o radu itd.
3)
U periodu izmedu dva svjetska rata (treci period)
dolazi do procvata radnogzakonodavstva. U jednom broju drzava ovaj proces se, u izvjesnom smislu, zavrsavakodifikacijom brojnih i raznovrsnih propisa iz oblasti rada i najamnih radnih odnosa.Ovaj period je period konacnog priznavanja i uspostavljanja radnog prava kaoposebne grane prava u vecini zemalja. Od posebnog znacaja u ovoj fazi razvojaradnog prava je stvaranje Medunarodne organizacije rada. Osnivanjem oveorganizacije i njenom normativnom djelatnoscu, prvi put, pored tradicionalnoguredivanja spornih pitanja izmedu drzava, predmet regulative postaje siroka oblastrada i socijalne sigurnosti. Ovaj period karakterizira shvatanje da se opci i trajni mirmoze zasnivati samo na socijalnoj pravdi, a da zbog uslova rada koji velikom brojulica nanose nepravdu, bijedu i odricanje, postoji hitna potreba da se ovi uslovipoboljsaju.
4)
Savremeni, cetvrti period
obuhvata vrijeme od zavrsetka Drugog svjetskog rata,pa do danas. Ovaj period je obiljezen daljim nastavkom procesa intervencije drzaveu odnose na radu i u vezi sa radom, posebno s obzirom na novi ideal drzaveoznacene kao socijalna pravna drzava, kao i procvatom kolektivnog ugovaranjauslova rada i zaposljavanja izmedu socijalnih partnera (radnika i poslodavaca).Postojeci propisi iz ove oblasti se znatno modificiraju, prosiruju ili se donose potpunonovi zakoni o radu. Radno pravo kao samostalna grana prava u svim drzavamapostaje jedna od najrazvijenijih i najznacajnih grana prava.Rezimirajuci naznacene glavne faze u razvoju radnog prava, mozemo zakljuciti da su napojavu i razvoj radnog prava kao samostalne pravne grane u pravnim sistemima drzavaodlucujuci znacaj imale sljedece okolnosti:a)intervencija drzave u odnose izmedu poslodavaca i posloprimaca - drzavnozastitno zakonodavstvo;b)razvoj i utemeljenje sindikalnih prava i sloboda - pojava i djelovanje radnickihudruzenja - sindikata;c)kolektivno ugovaranje i kolektivni ugovori kao sui generis izvori samo radnogprava;d)osnivanje i djelovanje Medunarodne organizacije rada, prije svega krozdonosenje konvencija i preporuka u oblasti radnih i socijalnih odnosa, tj.pojava i priva medunarodnih standarda rada.
3
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more