Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
SOCIJALNO PRAVO
Prof. Dr. Sejad Dedić
 
OPCA PITANJA I OSNOVNI POJMOVI PROUCAVANJAPojam i predmet socijalnog prava
U pravnoj teoriji definira se u objektivnom i subjektivnom smislu.U
objektivnom smislu
socijalno pravo se oznacava kao "skup pravnih normi i pravnihprincipa koji reguliraju odnose socijalne zastite kao jednu posebnu vrstu drustvenihodnosa", odnosno kao "skup pravnih pravila i normi kojima se regulira socijalnoobezbjedenje ljudi".U
subjektivnom smislu
socijalno pravo se razmatra kroz ovlascenje fizickog lica - titularaprava da od nadleznog organa, odnosno drugog subjekta zahtijeva da mu pruzi odredenesocijalne prestacije, odnosno davanja ili cinjenja kako bi otklonio ili ublazio socijalni slucaj,odnosno zadovoljio stanje socijalne potrebe. Teoreticari koji razmatraju socijalno pravo u subjektivnom smislu isticu da je to pravo suigeneris i da kao takvo ima slijedeca obiljezja:
•
da je vezano za licnost i da je
neprenosivo
;
•
da nema definitivan karakter i da
traje
dok postoje stanje socijalne potrebe koje ga je izazvalo;
•
da ima zadatak da stvori i odrzi uslove zivota i napredovanja u zivotu onim licimakoja se nalaze u stanju socijalne potrebe
•
da za svoj objekt ima i mjesovite prestacije socijalne naravi.Kao najprihvatljivije misljenje cini se ono koje razvrstava socijalno pravo na opca i posebnasocijalna prava. Prema ovom misljenju opce socijalno pravo, karakterizira njegov predmet,a to su socijalne potrebe koje radnici, gradani i clanovi njihovih porodica zadovoljavaju i jedino rnogu zadovoijiti putem sticanja i ostvarivanja odredenih socijalnih prava.Karakteristike opceg socijalnog prava su:
•
normativni socijalno-politicki ciljevi drustva i njihova razrada u nacelima opcegsocijalnog prava
•
izvori prava - medunarodni i unutrasnji
•
socijalno-pravni odnosi
•
organizacija i izvori finansiranja socijalnih prava
•
organizacija i postupak sticanja, ostvarivanja i zastita prava
•
specificna obiljezja pojedinih oblasti posebnih socijalnih pravaPosebna prava predstavljaju razradu i konkretizaciju zajednickih obiljezja opceg socijalnogprava, pa se kao takva medusobno diferenciraju po svom predmetu.Evidentno je postojanje mnogobrojnih pravnih odnosa iz kojih nastaju socijalna prava,odnosno prava na raznovrsne socijalne prestacije, a to je i predmet reguliranja posebneoblasti prava - socijalnog prava. U pitanju su raznovrsni socijalnopravni odnosi.Opcenito, socijalnopravne odnose mozemo shvatiti kao pravni odnos izmedu odredenogfizickog lica, kao subjekta pravnog odnosa, odnosno titulara prava, s jedne, i odredenogorgana, fonda ili druge institucije, s druge strane. Pretpostavka za postojanje, odnosnosamo nastajanje ovog odnosa je da se titular prava nalazi u stanju socijalne potrebe i daima pravo na osnovu zakona ili ugovora da zahtijeva od odredenog subjekta odredenusocijalnu prestaciju, odnosno davanje ili cinjenje.
PORIJEKLO I RAZVOJ SOCIJALNOG OSIGURANJA
Socijalno osiguranje kao svjetska pojava ima dosta dugu historiju.Bez obzira na osnovanu opasku da se u izvjesnim starim civilizacijama ne mogu nacitragovi srodni onome sto se danas oznacava kao socijalno osiguranje s obzirom na razlikekoje postoje izmedu privrednog i drustvenog stepena razvoja tih civilizacija i industrijskog
2
 
drustva, ipak se moramo podsjetiti na razvoj odredenih oblika licne i porodicne sigurnostikoji postoje jos od prvih dana ljudske historije.Naime, sa odredenim oblicima zastite covjeka, odnosno obezbjedenja licne i porodicnesigurnosti susrecemo se jos kod rodovskih zajednica i kod starih kultura.U jednom broju rodovskih zajednica, jos na pocetku civilizacije, nalazimo tragove ostaranju o bolesnom clanu zajednice. Smatra se da se vec u ovoj uzajamnoj pomoci nalaziizvor prve ideje o osiguranju.I u zakonodavstvima starih kultura (indijske, budisticke, starohebrejske, grcke i rimske)postojale su odredene odredbe o oblicima zastite covjeka, odnosno o socijalnimslucajevima.U feudalizmu, bogatiji slojevi drustva pruzaju pomoc starim, bolesnim ili iznemoglim kojinemaju sredstava za zivot. To se cini neposredno ili uplatom doprinosa za odrzavanje tzv.karitativnih udruzenja, odnosno raznih ustanova koje se brinu o socijalno ugrozenimlicima.Svakako, odredenu ulogu u pruzanju pomoci ugrozenim licima imaju vjerske zajednice,koje, u pravilu, imaju svoja razna dobrotvorna udruzenja, kao i razne ustanove za lijecenje,smjestaj i brigu o starim, iznemoglim licima i sirocadi.Lokalna zajednica ima posebno ulogu i znacaj u osiguranju socijalno ugrozenih lica. To seprvenstveno odnosi na najrasprostranjeniji i najtezi socijalni rizik - bolest. Zabiljezeno je dasu opcine kao najnize lokalne zajednice u nekim zemljama imale pravo da u tu svrhuraspisuju i naplacuju i posebne doprinose.S pojavom udruzenja zanatlija, odnosno esnafa pojavili su se i novi oblici socijalnihslucajeva. Po pravilima esnafa, majstor se brinuo o svojim radnicima za slucaj bolesti, aesnaf, odnosno udruzenje za slucaj iznemoglosti. Krajem XVII i pocetkom XVIII stoljeca ovahumanitarna obaveza postepeno nestaje, jer cjelokupna aktivnost udruzenja zanatlija bivausmjerena ka jacanju ekonomske moci majstora.U razdoblju ekonomskog liberalizma u kojem je drzava bila nezainteresirana za reguliranjeuslova rada i socijalne zastite, radnici pocinju osnivati drustva za medusobnu uzajamnupomoc i tako samo sebe osiguravaju u slucaju nastupa nekog od socijalnih rizika.Obuhvaceni su:
•
rizici za slucaj bolesti, svoje ili clanova porodice;
•
rizici za slucajeve nesreca na poslu, pa do
•
iznemoglosti i smrti.Ova drustva su prva uvela zastitu od socijalnih rizika za svoje clanove kao garantiranaprava.Izvori sredstava bili su:1) doprinos clanova i2) doprinos ili pomoc poslodavca i drzave.Socijalisticke ideje, solidarizam Leona Bruzoa (Leon Bouglois) i uticaj krscanskih socijalistadoprinijeli su da se pojavi tzv. sistem prenosenja drustvenih dohodaka, i to kao:
•
socijalna osiguranja, nastala u Njemackoj od 1883. do 1889. godine;
•
osiguranje protiv nesrece na poslu, ostvareno u Engleskoj (1897), Francuskoj (1889)i Danskoj (1898);
•
osiguranje protiv nezaposlenosti, ustanovljeno u Velikoj Britaniji 1911,
•
porodicna davanja, koja su se pojavila u Francuskoj pocetkom druge polovine XIXstoljeca i bila predvidena belgijskim zakonodavstvom (1930), a zatim i francuskim(1932).Ruzvelt i Cercil (Churchill) u Atlantskoj povelji od 1941. godine proklamiraju kao jedan odsvojih ciljeva potrebu "najpotpunije saradnje izmedu svih naroda u oblasti privrede, kakobi se svima njima obezbijedili bolji uslovi rada, povoljniji privredni polozaj, i socijalnoosiguranje".
3
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more