Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Urbanizam u Srbiji

Urbanizam u Srbiji

Ratings: (0)|Views: 525 |Likes:
Published by sony971

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: sony971 on Oct 19, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/03/2013

pdf

text

original

 
Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine
Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica,M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dvasvetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) iantologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlogstoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina jezačeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike unarednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. Đurić-Zamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugiistraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkosnesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogispomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedineocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljnoiskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulturenije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva togdoba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je biozavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanomsrpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima,ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i narodau celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sazapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvojgraditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim.Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropskesredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo saborbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlogstoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja.Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanimgradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija jemnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje
 
zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja,formiranje ulica, blokova, oblikovanje trgova), teklo neuporedivo sporije, uz dostaneujednačenosti, improvizacija i kolebanja. Potpuni preobražaj nasleđene starestrukture Beograda i omogućavanje zdravijeg, funkcionalnijeg i savremenijeg životau njemu, bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića, našeg prvog urbaniste,koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. godine. Ovajistaknuti inženjer, urbanista i naučnik, predstavlja ličnost od prekretničnog značajaza našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. Utemeljujući urbanističkupraksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina, Josimović je doprineosazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada, bazira-nog na zdravijim i humanijim principima življenja. Posebnu pažnju on je poklanjaoulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici, podjednako se zalažući zaestetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. Razvoj srpskogurbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika, vođena iz centra, koja jeregulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. Pored Josimovića, u procesurekonstrukcije srpskih varoši, ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti,zaposleni u Srbiji. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune ikonzervativne. Potpune rekonstrukcije, kao dosledni nastavak perioda izgradnjenovih gradova (1831-1861), podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže ipostavljanje nove ortogonalne, uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kaodominante u planskoj kompoziciji, princip modularnosti u formiranju stambenihblokova, usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima(Kuršumlija, Dunavska padina Beograda, Prokuplje, Surdulica, delimično Niš iLeskovac, varošice Raška, Arilje, Kosjerić, Vlasotince). Konzervativne rekonstrukcije,s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima(Kragujevac, Užice, Knjaževac, Jagodina, Vranje, Pirot, Zaječar, Paraćin, Šabac,Čačak, Požarevac). Nakon nestanka starih, orjentalnih zgrada javnog karaktera, javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata, kaostožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova, što je predstavljaloveliki izazov za arhitekte i urbaniste. I pored sporog, mnogim teškoćamaopterećenog razvitka, u većini gradova je do 1904. godine izvršen manje ili višekorenit preobražaj urbanističke strukture. Taj preobražaj, bio je propraćenmodernizacijom sanitarno-tehničkih, saobraćajnih i drugih komunalnih uslova životau gradovima. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam podTurcima, pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. do 1914.godine. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. godineuvođenjem predmeta „Građanska arhitektura", koju je predavao Anastasije Nikolić.7Njega je 1842. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. g.), koga će nasleditiEmilijan Josimo-vić, pisac prvih udžbenika za taj predmet. Prema novom Zakonu oLiceju, 1853. g. je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje, na kome su seizučavale tehničke i prirodne nauke. Ovo odeljenje je 1863. g. preraslo u Tehničkifakultet Velike škole,8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja.Krajem stoleća, dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. NaTehničkom fakultetu osniva se 1896. g. samostalan Arhitektonski odsek,9 koji ćepočetkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta.Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne,pružajući nedovoljno, parcijalno obrazovanje, sve do potpune konsolidacijebeogradskog Arhitektonskog fakulteta, većina naših neimara se nakon završenihstudija usavršila u stranim, pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima(Beč, Minhen, Berlin, Cirih, Budimpešta).10 Osim pomenutih školskih ustanva, narazvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanističkapraksa organizovana pod okriljem države, koncentrisana u resornim ministarstvimagrađevine, vojske, prosvete i crkvenih dela, okružnim i opštinskim službama.
 
Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacijedržavne uprave 1882. g. od postojeće Glavne uprave građevina, osnovane 1859.godine. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari, koji će obeležiti period doPrvog svetskog rata - Bugar-ski, Milutinović, Ivačković, Živanović Ilkić, Leko,Stevanović, Nestorović, Ruvidić, Đorđević, Popović.11 Kolektiv tog odeljenja,kontrolisan od političkih faktora, usmeravao je razvoj arhitekture, prilagođavajući gapotrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Centar je određivao i pratiorazvoj graditeljstva u manjim sredinama, udaljenim od prestonice. Graditeljstvo uokupiranim srpskim krajevima, razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske iotomanske kulture, ali ne i bez učešća arhitekata iz matice. Uprkos jake konkurencijestranih stručnjaka, pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u SremskimKarlovcima, Novom Sadu, Pančevu i drugim vojvođanskim mestima.12 U samojSrbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. Prvi graditelj koji je osnovaosamostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović.13 Kada je Velika Škola 1905.g. prerasla u Univerzitet,14 javila se potreba za novim profesorima, pa su se zaparalelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. Ruvidić, D. Đorđević, A.Stevanović, N. Nestorović, B. Tanazević.15 U drugoj polovini prošlog stolećautemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi iurbanizmu.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. Josimović, D.Milutinović). Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi,smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara.Go-dine 1890, osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata.17 Ono jeodmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list", u kome su osim tema iizveštaja iz inženjerske struke, publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produk-ciji u Srbiji, predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji, saznanja o građevinskimmaterijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. Time su stvoreni uslovi za dalekosamostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima, nego što je tobio ranije slučaj. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Upravefondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih gredaza izradu tavanica, a u sloju betona od 10 st, što se može smatrati pretečomarmiranog betona kod nas".18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremenoi na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902).19 Armirani beton primenićese i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908).20Do 1904. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine, a potom Kraljevine Srbije, javljase više različitih stilskih tendencija, koji su uglavnom paralelno egzistirale, sa većomili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. Sve te pojave i orijentacije, pripadajuepohi istorizma, koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prvepolovine dvadesetog veka.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma, začetog još uMiloševo vreme,22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni inajrasprostranjeniji stil. Usvajajući evropsku arhitekturu, Srbija je polovinomdevetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju - romantičarski duh.Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanjupopularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. Okrenuti svetovimamašte i istorije, arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblikesrednjovekovne arhitekture, u čemu pretežu sećanja na romanske, gotske,ranorene-sansne crkve i zamkove. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903), baš sa Novolom on dobija svogglavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. g.).23Romantizam je prema mišljenju B. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje odklasicizma, jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpskusrednjevekovnu arhitekturu.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evolucijinacionalne svesti, kada su traženi oslonci na staru tradiciju, razumljivo je što seroman-tizam javio pre u crkvenoj, nego u profanoj arhitekturi. Stara medijevalna

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Dramatis Persona liked this
BrkaBrkati liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->