Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
KÜLTÜREL BAĞLAMDA DİN

KÜLTÜREL BAĞLAMDA DİN

Ratings: (0)|Views: 704|Likes:
Published by Mustafa Arslan

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Mustafa Arslan on Nov 06, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/22/2012

pdf

text

original

 
 
KÜLTÜREL BAĞLAMDA DĠ
N
*
 Mustafa ARSLAN
Özet 
-
 
Kültür ve din arasında karşılıklı bir ilişki mevcuttur. Kültür, toplumsal hayatiçerisinde karşımıza bir semboller sistemi olarak çıkmaktadır. Aynı şekilde dinde desembol önemli roller oynar. Hatta dini bir semboller kümesi olarak daadlandırabiliriz. Bu sebeple dinsel sembollerin inancı taşımada öncü konumdaolduğunu söyleyebiliriz. Bir kültür öğesi ve sosyal bir kurum olarak inançların
sosyo-
kültürel yapıda bir takım (gizli ya da açık) işlevleri mevc
uttur. Bu sebeple
onlar toplumsal dayanışma ve bütünleşmeye dönük işlev görebilirler. Bununla birlikte onlar, toplumsal bütünlüğü bozucu işlevlere de sahiptir. Kültür, bazıdurumlarda toplumsal yapının dışında bağımsız bir mekanizma olarak da işlevgörebilmektedir. Aynı şekilde din de bazen toplumsal yapının dışında kendi başınaçalışan bir unsur olabilmektedir. Bu sebeple din ve toplumsal yapı bir biriyle özdeşolarak görülmemelidir.
 
Anahtar Kelimeler:
Kültür, Sosyal yapı, Sembol, Dinsel semboller, İnançlarınfonksiyonelliği, Kültürün yapısal özerkliği
 
Religion in Cultural Context
 Abstract
-
There is an interaction between culture and religion. Culture showsoneself as a system of symbols in social life. In the same way symbol has veryimportant roles in religion too. Religion can be called as heap of symbols too.Therefore religious symbols have elementary position in representing belief. Beliefsas an element of culture and social institution have some (manifest or latent)functions in socio-cultural structure. Therefore they may have social dysfunctionsrepresenting social conflicts. In certain conditions culture functions as a mechanismindependent from social structure. In the same way religion sometimes can be anelement functioning independently from social structure too. Consequently religionand social structure mustn't identify.
Key Words
: Culture, Social structure, Symbol, Religious symbols, Functionality of beliefs, Structural autonomy of culture
1.
 
Giriş
 
Kültür, Toplum ve Din
 
Kültür, toplum ve din hakkında konuşmaya başlarken öncelikle vurgulanmagereken husus aralarındaki mevcut ilişkidir. Zira hiçbir din boşlukta ortaya
*
Bu makalede
 
 2
çıkmamaktadır. Her din fiziksel ve kültürel bir ortamda doğmakta, yaşanmakta vekurumlaşmaya doğru yol almaktadır. Öncelikle, kutsalla kurulan bağla beliren ve bunedenle de beşer 
-
üstü, zaman ve tarih
-
üstü olma eğilimi gösteren din, insantopluluklarında yaşanan beşeri ve toplumsal şartlarda tezahür etmesi sebebiyle aynızamanda bir toplum olayı olarak karşımıza çıkmakta ve dolayısıyla toplumsal bir karaktere de sahip olmaktadır. Bu durum, onun özellikle “güçlü bir toplumsal bütünleşme formu olması ve hatta öteki bütün toplumsal olayları temsil eden bir şekilarz etmesi”
1
 
örneğinde de görülebilir. Dinin toplumsal bir karaktere sahip olması,onun öteki toplum olayları ile karşılıklı ilişki içerisinde olması ve din olaylarının belli ölçülerde toplumsal ve kültürel değişkenlere bağlı bulunması anlamınagelmektedir. Bu sebeple biz, dinin daima inanç, ibadet, duygu, ilgi, hayal gücü,
 
düşünce, davranış gibi pek çok kültürel form altında tezahür ettiğini görürüz. Dinselolaylar diğer beşeri olguların özelliklerini kendi karakteristikleri çerçevesinde bizesürekli sunmaktan geri durmazlar.
2
 
Dolayısıyla din ve dinsel birliklerin herhangi
bir
kültür çevresindeki her türlü etkiden soyutlanmış olarak yaşayamayacakları, bilakiskültürel yaşamın bütün birimleriyle, özellikle toplumsal yapıyı oluşturan unsurlarlasıkı bir ilişki içerisinde oldukları söylenebilir.Kültür konusu çok geniş bir içeriğe sahip olduğundan, bu çalışmamızda bizöncelikli olarak kültürün yapısal (ontolojik) statü ve işlevlerine, onun “sembolik bir sistem” olarak işleyişine ve bu bağlamda dinsel sembollerin inancı taşımadaki birincil konumuna değineceğiz. Yine, kültür öğes
i ve sosyal bir kurum olarak 
inançların sosyo
-
kültürel yapıdaki işlevlerine, kültürün özerk bir yapı arz edipetmediğine ve buna bağlı olarak dinin toplumsal yapı ile özdeş olup olmamasıkonusuna değineceğiz. Kültür değişmeleri ve bunun sonucunda ortaya çı
kan
hususlara ise bu çalışmanın amacı ve sınırları açısından girilmeyecektir.Kültür ve din arasındaki karşılıklı ilişkiye geçmeden önce “kültür” ile“toplum” kavramını ve aralarındaki farkı incelememiz gerekmektedir. Kültür vetoplum arasındaki ayrım konusu, hem kültürün daha iyi anlaşılması hem de kültürünve kültürel bir sistem olarak dinin toplumsal yapı ile özdeşleştiripözdeşleştirilmemesi açısından önemlidir. Yazımızın ileriki bölümlerindedeğineceğimiz gibi din, toplumsal yapıyla bütünleşmiş
 
 bir durum arz edebileceğigibi, bazen toplumsal yapının dışında çalışan bir mekanizma olarak da işlev görebilir.Konuyu kültür ve toplum ayrımından yola çıkarak ele almamız bu açıdan daönemlidir.
 
“Kültür” ve “toplum” kavramları sosyolojide sık kullanılan
 
kavramlardır.Bazen karıştırılsa da kültürün grup ya da toplum olmadığı, bunları bir diğeri yerinekullanmanın karışıklıklara yol açacağı
3
 
çok açıktır. Zira bu iki kavram aynı andakullanıldığı takdirde, insanlar ile insanların davranış örüntüleri arasındaki bütünfarklılıklar gözden kaçırılmış, sahip olanla sahip oldukları özdeşleştirilmiş olur.
1
 
Berque, J., “Mağrib Müslümanlığının Bazı Sorunları”, Çev. Ü. Günay,
 Din Sosyolojisi
, İnsan Yy.,İstanbul 1998, s. 579.
2
 
Günay, Ünver,
 Erzurum Kenti ve Çevre Köylerinde Dini Hayat 
, Yayımlanmış Doçentlik Tezi,Erzurum Kitaplığı Yy., Erzurum 1999, s. 13
-
4, 28; aynı yazar, “Dinin Bireysel ve Toplumsal
 
Boyutu”,
 AÜİF Dergisi
, Özel Sayı, Ankara
 
1999
,
 
s. 96; aynı yazar, “Modern Sanayii Toplumlarında Din I”,
 EÜİF Dergisi
, Kayseri 1986, S. 3, s. 43; Freyer, Hans,
 Din Sosyolojisi
, Çev. H. Kalpsüz, Ankara
1964, s. 31-32.
3
Fichter, Joseph,
Sosyoloji Nedir 
,
 
Çev. N. Çelebi, Toplum Kitabevi, Konya tari
hsiz, s. 131.
 
 3
Kültür ve toplum bir madalyonun iki yüzü gibidir. Bununla birlikte sağlıklı bir analiz
 
yapabilmek için kültürü toplumdan ayrı olarak incelemek gerekmektedir.
4
 Fon
ksiyonalistler çözümleyici olması nedeniyle genelde böyle bir ayrımagitmişlerdir. R. K. Merton bireyi saran sosyo
-
kültürel çevreyi ikili bir tasnif yaparak açıklar: Bunlardan “kültürel yapı” toplum hayatındaki değer hükümlerini, yerleşik normları, örf ve adetleri kapsar. “Sosyal yapı” ise birey ve toplumsal gruplarınkarşılıklı ilişkilerin kurumlaştırıldığı, toplumsal ilişkiler ve toplumsal örgütleriiçeren bir yapıdır. Dolayısıyla “kültürel yapı” toplum hayatının
nasıl olması gerektiğini
ortaya koyarken
,
sosyal
 
yapı” toplum yapısının nasıl olması gerektiğinideğil,
nasıl olduğunu
ortaya çıkarır.
5
 
Buna göre toplum, birey ve gruplardan oluşan ancak bunların toplamını aşan bir varlık alanıdır.
6
 
Bu nedenle toplam değil "toplum" adını almıştır. Toplumu, “he
r
türlü gereksinimlerini karşılamak için etkileşen ve
ortak bir kültürü paylaşan
 
çok sayıdaki insanın oluşturduğu bir birliktelik”
7
 
diye tanımlayabiliriz. Toplum kendikendine yeten aynı zamanda da bireyleri birbirine bağlayan bir 
karşılıklı ilişkiler 
sistemidir.
8
 
Kültür ise toplumu oluşturan insanların bütün ürünlerini içerir.
9
 
Başka bir deyişle insanın toplumsal mirasının bütününü ifade eder. Birçok kültür tanımıolmakla birlikte insanbilimciler Tylor‟un tanımını büyük ölçüde benimsemişlerdir:“Kültür, toplumun üyesi olarak, insan türünün öğrendiği, edindiği bilgi, sanat,
gelenek-
görenek ve benzeri yetenek, beceri ve alışkanlıkları içine alan karmaşık bir  bütündür.”
10
 
Kültür öğrenilen, dilde saklanıp korunan, eğitimle yeni kuşaklaraaktarılıp aşılanan bir muhtevadır. O dini, sanatı, yapıp ettiğimiz her şeyi içine alankarmaşık bir varlık alanıdır. Bu bütünlük içinde yer alan her şey her şeye bağlı ve bağımlıdır. Gözle görülmeyen ve elle tutulmayan bu bağları insanlar eğitimleöğrenir; dil ve iletişimle sürdürürler. Kısacası, bilimsel anlamda kültür, toplumunüyesi olarak insanın yaşayarak, yaparak öğrendiği ve öğrettiği maddi
-manevi her
şeyden oluşan karmaşık bütündür.
11
 
Kültür, muhtevası açısından değil ama
toplumsal
ilişkilerin gerçekleşmesinde oynadığı
 
işlev
12
 
itibariyle sosyolojinin ilgi alanınıoluşturur.
1.
 
Sembolik Bir Sistem Olarak Kültür: Sembollerin Kültür ve DinSistemi Ġçerisindeki Ġşlevleri
Bu işlevleri yanında bizim için asıl önemli olan husus, kültürün bir 
semboller sistemi
” olarak karşımıza çıkmasıdır. Zaten insanın kültürü geliştirme veiletme kabiliyeti, her şeyden önce başka bir insani nitelikten, yani insanın
4
Fichter,
a.g.e.,
s. 131; Nephan Saran,
 Antropoloji
, İnkılap Yy., İstanbul 1989, s. 271; Güvenç,
Bozkurt,
 İnsan ve Kültür 
, Remzi Yy., 7. Basım, İstanbul 1996, s. 273.;
Vernon, G. M.,
Sociology of  Religion
, McGraw-Hill Book Company, New York 1962, s. 27.
5
Erkal, Mustafa,
Sosyoloji
, Der Yy., İstanbul 1993 , s. 217.
 
6
Durkheim, Emile,
Sosyolojik Metodun Kuralları,
Çev. E. Aytekin, 2. Baskı, Sosyal Yy., İstanbul
1994, s. 35-
49; Güvenç, Bozkurt,
 Kültürün A
 BC'si
, Yapı Kredi Yy., İstanbul 1997, s. 39.
 
7
Fichter,
a.g.e.,
s. 73.
8
Giddens, Anthony,
Sosyoloji
, Ayraç Yy., Haz. H. Özel & C. Güzel, İstanbul 2000, s. 18;
 
Kongar,Emre,
Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği
, 6. Baskı, Remzi Yy., İstanbul 1995
, s. 159.
9
Vernon,
Sociology of Religion
, s. 20-22; Eliot, Thomas Stearn,
 Kültür Üzerine Düşünceler 
, Çev. S.Kantarcıoğlu, Ankara 1981, s. 31;
 
Er, İzzet,
 Din Sosyolojisi
,
Akçağ Yy., Ankara 1998, s. 246.
 
10
Tylor, Edward Burnett,
Primitive
 
Culture
, 7th ed.,
Brentano‟s, New York, 1924, s. 1. Bu tanımınönemi ve hakkındaki değerlendirmeler için bkz. Güvenç,
 Kültürün ABC'si
, s. 55; Güvenç,
 İnsan ve Kültür 
, s. 101; Giddens,
a.g.e.
, s. 132.
11
 
Güvenç,
a.g.e.,
s. 15.
12
 
Dönmezer, Sulhi,
Sosyoloji
, 8. Basım, Savaş Y
y., Ankara 1982, s. 117.

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
tepepark liked this
ekirpitci liked this
Dinbilim liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->