Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Ilhan Basgoz - Yunus Emre

Ilhan Basgoz - Yunus Emre

Ratings: (0)|Views: 915|Likes:
Published by givid

More info:

Published by: givid on Nov 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/22/2010

pdf

text

original

 
 YUNUS EMRE(
Đ
nceleme)Sn.
Đ
lhan Ba
ş
göz'ün izniyle basılmı
ş
tır.Yayına hazırlayan : Egemen BerközDizgi : Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık A.
Ş
.Baskı : Ça
ğ
da
ş
Matbaacılık Yayıncılık Ltd.
Ş
ti.Mayıs 1999
Đ
LHAN BA
Ş
GÖZYUNUS EMRE(
Đ
nceleme)YUNUS EMREKLAS
Đ
K YAZARIMIZ YUNUS EMREBizim klasi
ğ
imiz var mıdır? Hangi yazarımızın eserine klasik desek yakı
ş
ır?Zamanzaman bu soruyu tartı
ş
ırız. Klasik sıfatının iki anlamını göz önüne alalım.Bunlardan biri örnek olmak, ba
ş
ka yazarlar için bir mükemmellik örne
ğ
i. Öteki,zamanın süzgecinden de
ğ
erini yitirmeden geçmek, diri kalmak. Klasi
ğ
in eski Yunanve Latin edebiyatına ba
ğ
lanmak gibi bir anlamı da var. Ama bu bizimedebiyatımızauygulanamaz.Yalnız dili ile de
ğ
il, bize sundu
ğ
u
ş
iir yükünün a
ğ
ırlı
ğ
ı ve dünya görü
ş
ününeskimemesi ile de mükemmellik örne
ğ
i olan bir klasi
ğ
imiz vardır. Bu sanat eri,üstelik, yedi yüz yıl gibi uzun bir zamanın süzgecinden geçerek, eskimeden,de
ğ
erinden hiçbir
ş
ey yitirmeden bize kadar gelmi
ş
. Klasik demek Yunus Emre'yeyakı
ş
ır. Bizim, belki de, tek klasik eserimiz Yunus Emre'nin
ş
iiridir. YunusEmreanlayı
ş
ı, bizimkinden biraz de
ğ
i
ş
ik de olsa, Burhan Ümit Toprak ''Onun divanıbizim Divinia Commedia'mızdır'' derken haklı. Yunus Emre de, kendi
ş
iirininölmezli
ğ
inin bilincinde; diyor ki: ''Her gün yeni do
ğ
arız bizden kim usanası.''Yunus Emre,
ş
iir alanında ilk büyüktür. Yalnız sanatı ile de
ğ
il,
ş
iir dilimizinkurucusu olmakla da, dil reformculu
ğ
u ile de ilktir. Batı edebiyatı için, eskiolmak bakımından, Yunan ve Latin klasi
ğ
i neyse, bizim için de Yunus'un eseriodur.Yunus'tan sonra gelen dervi
ş
 
ş
airlerin, Sait Emre'nin ve ba
ş
kalarının, YunusEmre'nin eserini güzel
ş
iirin örne
ğ
i saydıkları, onun gibi yazmak istedikleribilinir. Bunların içinde,
ş
iir- adını Yunus koyarak, onun gölgesinde dalgalanmakisteyenler de olmu
ş
tur. Ama, divan
ş
airlerimizin de, Yunus Emre'denetkilendikleri pek bilinmez. Oysa, divan edebiyatının kurulu
ş
dönemi olan15'inciyüzyılda, söz gelimi, Necati Bey de Yunus Emre'yi biliyor, onun
ş
iirindenetkilenmi
ş
.
Ş
u örneklere bakalım.Yunus Emre:Acep
ş
u yerde var'ola
Ş
öyle garip bencileyinBa
ğ
rı ba
ş
lı gözü ya
ş
 
Ş
öyle garip bencileyin.Gezdim Urum ile
Ş
am'ıYukarı illeri kamuNecati Bey (öl.1509):Ba
ğ
rı ba
ş
lı gözü ya
ş
lı yıldızı alçak olurHer ki
ş
i dü
ş
men olur ger eylese kavga garib.Geh Mısır iklimlerin seyrettirir geh Rum ilinGeh Acem mülkün tema
ş
a kıldırır sevda garib(Ali Nihat Tarlan, Necati Beg Divanı s. 161)Yunus Emre:A
ş
kın aldı benden beniBana seni gerek seniBen yanarım dünü günüBana seni gerek seni.Necati Beg:Dünyayı bir yana kosalar, bir yana seniBana seni gerek seni ey bivefa seni.(Divan s. 517)Ben, 17'nci yüzyılın büyük divan
ş
airi Nedim'de bile, yer yer Yunus'un havasınıbulurum. Nedim'in ..... ''yeni ba
ğ
rımda ba
ş
ım var'' gazeli bana hep Yunus'uhatırlatmı
ş
tır.Yunus'tan iki yüz yıl sonra,
Đ
ran'da, halkın dili ve
ş
iir biçimleri ile yazan
Ş
ah
Đ
smail de, bu büyük ustanın etkisinde.
Ş
ah
Đ
smail'in bir
ş
iiri YunusEmre'ninkinin nerdeyse tam kopyası.Hatayi (
Ş
ah
Đ
smail):Sözünü bir söyleyeninSözünü eder sa
ğ
bir sözPir nefesin dinleyeninYüzünü eder a
ğ
bir söz.(
Đ
.Z. Eyübo
ğ
lu. s. 124).Yunus Emre:Keleci bilen ki
ş
inin yüzünü a
ğ
ede bir sözSözü bi
ş
irip diyenin i
ş
ini sa
ğ
ede bir söz.Yunus
ş
iirinin süreli etkisini görmek için Cumhuriyet dönemi
ş
airlerini birerbirer taramaya gerek yok. Onların nicesinde Yunus'tan izler bulmak zor de
ğ
ildir.Bir devrim
ş
airi olan Nâzım Hikmet bile Yunus'un dilinden konu
ş
mu
ş
tur:Türk Köylüsü..........''
Đ
srafil surunu ururmahlukat yerinde durur.''Topra
ğ
ın nabzı ba
ş
laronun nabızlarında vurmayaNe kendi nefsini korurNe dü
ş
manını kayırır''Da
ğ
ları yırtıp ayırır
 
kayalar kesip yol eyler ab-ı hayat akıtmaya.''(Nâzım Hikmet, Kıyamet Sureleri'nden.)Yunus Emre:Yüzbin Ferhad külünk almı
ş
, kazar da
ğ
lar bünyadınıKayalar kesip yol eyler ab-ı hayat akıtmaya.Ça
ğ
ında sevilmek, Türk
ş
iir dilinin kurucusu olmak, ölümünden iki yüz yıl sonra,yeni kurulmakta olan divan edebiyatını etkilemek,
Đ
ran'da Türk dili ile yazanbirhalk
ş
airi tarafından bilinip sevilmek, yedi yüz yıl sonra, Cumhuriyetaydınlarınca yeniden ke
ş
fedilmek, haydi efsanenin duygusal gerçe
ğ
ini de bunaekleyelim; suda balıklarca, gökte meleklerce okunmak. Klasik olmak için ba
ş
kahiçbir niteli
ğ
e gerek yok.YUNUS EMRE YORUMLARIYunus Emre'yi halkın büyük kültür gelene
ğ
inden alıp, aydının dar, ama etkilikültür dünyasına aktaran Fuat Köprülü olmu
ş
tur. Köprülü'nün 1918 yılındayayınlanan kitabı (Türk Edebiyatında
Đ
lk Mutasavvıflar) Yunus için yapılmı
ş
ilkbilimsel çalı
ş
madır. Da
ğ
ılan
Đ
mparatorluk topraklarında oldu
ğ
u kadar, çürüyüpdökülen Osmanlı kültüründe de dayanacak bir yer bulamayan Türk aydınına, YunusEmre'nin
ş
iiri, tutunacak bir çiçekli dal gibi uzanmı
ş
tır. Hangi dünyagörü
ş
ünden, hangi toplum katından olursa olsun, aydınımız Yunus'un
ş
iirindekendinden bir nakı
ş
, kendinden bir inanı
ş
bulmu
ş
, böylece çe
ş
itli Yunusyorumlarıortaya çıkmı
ş
tır. Dar zümrelerin, mezheplerin, dinlerin ve ulus birimlerininüstüne çıkarak bütün insanların ve bütün zamanların dilinden konu
ş
an Yunus'unde
ğ
i
ş
ik yorumlara u
ğ
ramasına
ş
a
ş
mamak gerekir. Onda hepimiz kendimizden bir
ş
eyler buluyoruz. Bu nedenle Yunus yetmi
ş
yıldır tüm aydınların gönlündedir;tıpkı yedi yüz yıldır halkın da gönlünde oldu
ğ
u gibi.Yunus için ilk çalı
ş
mayı yapan Köprülü, bize ilk Yunus yorumunu da verir.Köprülü'nün Yunus'u,
Đ
slam mistikli
ğ
i ile "Türk zevkinin hususi dehasını"birle
ş
tiren basit, co
ş
kulu, ümmi bir dervi
ş
tir. Ama bu ümmilik, eski tezkereyazarlarımızın sandı
ğ
ı gibi, "hecenin harflerini seçemeyecek" bir cahillikde
ğ
ildir. Yunus düzenli bir medrese e
ğ
itimi görmemi
ş
se de, kendi "mânevikabiliyeti sâyesinde"
Đ
slam bilimlerinin hepsini ö
ğ
renmi
ş
tir. Mevlânâ'nın
ş
iirlerini anlayacak kadar da Farsça bilir. Hiçbir sanat kaygısı duymadan,
ş
iirinin büyüklü
ğ
ünün farkına varmadan, kendi ruhunun çalkantılarını "tabii bir
ş
ekilde terennüm ederek", Sakarya ormanlarında dola
ş
an bu dervi
ş
in
ş
iirinde,gerçek do
ğ
a ve gerçek toplum bulunmaz. "Tabiat levhaları" onun
ş
iirinde, arasırabelirse de yerini hemen bir mistik din soyutlamasına bırakarak kaybolur. Ba
ş
ka
ş
airlerde gördü
ğ
ümüz "Ne kadı adalet da
ğ
ıtır, ne imamda imamet var" yollu,toplumdan yakınmalar da Yunus'ta yoktur. Onun Batınili
ğ
ini de, katı birBatıniliksaymamak gerekir; Yunus, Batıni ve Sünni inançları birle
ş
tirmi
ş
tir; ancakMevlânâkadar Batıni sayılmalıdır. Ama Yunus'ta ne Mevlânâ'nın "
Đ
ranlı belagatı, ne deÂ
ş
ık Pa
ş
a'nın derin bilgisi" vardır. Etkileri edebiyatımızda köklü ve sürekliolan Yunus, Türk tasavvuf edebiyatının kurucusu sayılmalıdır. (Köprülü, TürkEdebiyatında
Đ
lk Mutasavvıflar'dan özetlenmi
ş
tir.)Köprülü'nün yorumu, daha sonraları, ö
ğ
rencileri tarafından, önemli noktalardadüzeltilecektir. Abdülbaki Gölpınarlı, Yunus'un iyi bir medrese e
ğ
itimialdı
ğ
ını,Arapça'yı, Farsça'yı ve zamanının
Đ
slam bilimlerini iyi bildi
ğ
ini belirtecek;Burhan Toprak, Yunus Emre'nin hiçbir sanat kaygısı ta
ş
ımamı
ş
oldu
ğ
u fikrine,haklı olarak, kar
ş
ı çıkacaktır. Yunus'un
ş
iirinde gerçek do
ğ
adan ve toplumdanizler bulunmadı
ğ
ı görü
ş
ü de, tümden do
ğ
ru de
ğ
ildir. Okuyucular, kitabımızda

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->