Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword or section
Like this
2Activity

Table Of Contents

0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Montaigne - Denemeler

Montaigne - Denemeler

Ratings: (0)|Views: 67 |Likes:
Published by givid

More info:

Published by: givid on Nov 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/07/2011

pdf

text

original

 
MONTAIGNEDENEMELERTürkçesi: Sabahattin EYUBO
Ğ
LUCem yayıneviÖNSÖZ 1Montaigne ülkemizde pek tanınmı
ş
olmamakla birlikte bu çevirileriuzun bir önsözle vermeye cesaret edemedim, bunu gerekli görmedim.Çünkü Montaigne eserini zaten kendisini tanıtmak için yazmı
ş
.Onunla okuyucu arasına girecek olan herkes bo
ş
sözler söylemektehlikesine dü
ş
er. Üstelik de Montaigne'in Türk okurlarına hiç deyabancı gelmeyece
ğ
ini sanıyorum: Çünkü yeni Avrupa'nın anakaynaklarından biri olan bu büyük dü
ş
ünce kayna
ğ
ının bizeAvrupa'dan gelen her kitapta biraz payı vardır. Yeni dü
ş
ünce, insanbilincinin insanı ve do
ğ
ayı serbestçe tanımak çabası ise, Montaigne buçabanın ilk büyük hamlesidir. Bugün bizim de kavu
ş
tu
ğ
umuz serbest
ş
ünceye o, dört yüzyıl önce ve bizim uyanı
ş
devremize birçokbakımlardan benzeyen co
ş
kun bir dönemde kavu
ş
mu
ş
tur. BugünküTürkçe gibi de
ğ
i
ş
en kıvrak ve ba
ş
ıbo
ş
bir dille;
ş
imdi anlamları çokde
ğ
i
ş
mi
ş
taze Fransızca sözcüklerle, halk deyimleriyle yazılmı
ş
olanDenemeler, çeviriye en az elveri
ş
li kitaplardan biridir. Bu çevirileriiddialı birer örnek olarak de
ğ
il, birer deneme olarak veriyorum.Parçaların seçilmesi de daha çok geli
ş
igüzeldir. Montaigne'denyapılacak her seçme, ister istemez, keyfi ve eksik olacaktır. Bunlar,Denemeler'in ötesinden berisinden koparılmı
ş
ş
üncelerdir.Montaigne'in bahçesinden her geçi
ş
te insan çok de
ğ
i
ş
ik demetleryapabilir. (1940)ÖNSÖZ 2Tercüme Dergisi'nde ba
ş
lanmı
ş
olan bu çevirilere, 1940'ta yazmı
ş
 oldu
ğ
um bu kısa önsözü uzatmak niyetinde de
ğ
ildim. FakatMontaigne üstüne okudu
ğ
um bir yazı üzerine okurlara bir iki söz dahasöylemek hevesine dü
ş
tüm. «La Nouvelle Revue Critique»te HenriGillemin, Montaigne'in Denemeler'de kendini tanıtmak gibi olanaksız,gereksiz bir i
ş
e giri
ş
ti
ğ
ini, böyle yapmakla da i
ş
ten kaçmı
ş
, kusurlarınıdüzeltecek yerde itiraf etmi
ş
oldu
ğ
unu söylüyor. Denemeler onyedinciyüzyıldan beri buna benzer hücumlara u
ğ
rar. Fransa'nın ba
ş
ınagelen felaketlerin nedenini Montaigne ve benzeri yazarlarda bulanlarbile olur. Montaigne insanda iman bırakmazmı
ş
, okuyanı sistemli bir
ş
ünceye gitmekten alıkoyarmı
ş
, hayattan uzakla
ş
ıp, tembelli
ğ
e,uyu
ş
uklu
ğ
a götürürmü
ş
.Gerçekten Montaigne kent hayatından kaçmı
ş
, Denemeler'i keyfi içinyazmı
ş
, onu okuyanların imanını sarsmı
ş
tır; fakat bunu öyle birzamanda yapmı
ş
tır ki, insanın oturup serbestçe dü
ş
ünmesi i
ş
lerin engücü, kendi keyfi için yazı yazmak, gerçe
ğ
i bulup göstermenin belkitek yolu; insanların ruhlarındaki iman da yıkılması, de
ğ
i
ş
mesi gerekencinsten bir imandı. Montaigne hep kendini anlatıyordu; ama kendinianlatırken insan dü
ş
üncesini yeni bir yola sokuyor, köhne inanı
ş
ları,do
ğ
aya, akla aykırı alı
ş
kanlıkları, safsataları baltalıyor, dünyasevgisine, bilimsel dü
ş
ünü
ş
e, gerçekçi edebiyata yol açıyordu. Birinsanda bütün insanlı
ğ
ın sorunları bulundu
ğ
una inandı
ğ
ı için kendinianlatırken, yalnız kendini dü
ş
ünmü
ş
olmuyordu. Kendini de
ğ
il deba
ş
kalarını anlatmı
ş
olsaydı, Denemeler'de yine aynı dü
ş
ünceleraynı duygular olacaktı. Onun zamanında kendini, insanlı
ğ
ı ve do
ğ
ayıke
ş
fe çıkmak, cüret, iman ve çaba isteyen bir i
ş
ti. Fransa böyle bir
 
giri
ş
imden zarar görmü
ş
tü demek, tutucu, dindar, bir Fransa dahamutlu olacaktı, demeye varır. Do
ğ
rusu böyle bir Fransa ve böyle birdünya isteyenlere Montaigne'i be
ğ
endirmek güçtür.Gerçi Montaigne'de türlü türlü dü
ş
ünceleri, ileri geri bütün siyasiinançları destekleyen, ya da öyle görünen dü
ş
ünceler bulunabilir.Onda bir taraflı, sistemli sürekli bir görü
ş
olmadı
ğ
ı için bugün çe
ş
itliyollara ayrılmı
ş
olan insan dü
ş
üncesi onu istedi
ğ
i yana çekebilir; amahiçbir zaman çekilemeyece
ğ
i taraflar vardır: Bunlardan biri do
ğ
a ötesi,biri de ba
ğ
nazlıktır. Denemeler'i okuyan
ş
u iki dersi almamazlıkedemez: Do
ğ
anın istedi
ğ
i gibi dü
ş
ün ve ya
ş
a; hiçbir kitabın, hiçbirdo
ğ
anın kölesi olma. Aldanmıyorsam Batı kültürünün Montaigne'denbugüne kadar ki geli
ş
mesi genel olarak bu iki derse sadık kalmı
ş
tır.Ancak a
ş
ırı ideolojiler az çok ba
ğ
nazlı
ğ
a muhtaç oldukları içinMontaigne pek i
ş
lerine gelmez. Tek taraflılı
ğ
ı küçümseyen bu adamın,halkta kendi doktrinlerine kar
ş
ı ku
ş
ku uyandırmasından çekinirler.Oysa Montaigne'den ders almamı
ş
, yani do
ğ
a ötesinden ve taassuptankurtulamamı
ş
bir dü
ş
ünce körükörüne bir partiye ancak kul olarakhizmet edebilir, yaratıcı, geli
ş
tirici güç olarak de
ğ
il. Montaigne'in i
ş
i,di
ğ
er hümanistler gibi yeni dü
ş
üncenin ana yolunu açmak oldu; üsttarafını ba
ş
kaları dü
ş
ünecekti; dü
ş
ündüler, daha da dü
ş
ünecekler.
Ş
urası kesin ki Montaigne her zaman dü
ş
üncemizin çemberlerinikırmaya, kendi kendimizi ele
ş
tirip a
ş
maya yardım edecek.Gerçi Denemeler'de yenili
ğ
e, yıkıcılı
ğ
a, devrime kar
ş
ı sözler vardır.Montaigne toplumun düzenini birdenbire de
ğ
i
ş
tirmenin ortalı
ğ
ıtümüyle karı
ş
tıraca
ğ
ına inanır; fakat korktu
ğ
u
ş
ey yenilik de
ğ
il,karga
ş
alıktır. Bir de eski de
ğ
erlerin büsbütün ortadan kalkmasına razıde
ğ
ildir.
Đ
nsanlı
ğ
ın vardı
ğ
ı olumlu sonuçların yeni hayata maledilmesini ister. Krallı
ğ
a ve kiliseye gösterdi
ğ
i saygıya gelince, busaygı içten de olsa her iki kurumun temellerini yıkmaktaDenemeler'den daha iyi bir silah icat edilmemi
ş
ti. Bütün sorunkralların ve papaların herkes gibi bir insan olduklarını, herkes gibi iyiya da kötü olabileceklerini, insan aklının onları sorguya çekebilece
ğ
iniinsanlara anlatmaktı; üst tarafı kolaydı.Montaigne'in içtenli
ğ
i üstüne çok
ş
ey söylenebilir.Alçakgönüllülü
ğ
ünün sahte, itiraflarının yapmacık oldu
ğ
undansözedilebilir: Ama hangi yazar ondan daha içten olabilmi
ş
tir? Aslındaiçtenli
ğ
in ne demek oldu
ğ
u da pek belli de
ğ
ildir.
Đ
nsan ne yaparsayapsın kendini tam oldu
ğ
u gibi anlatamaz. O kadarını kendi debilmez. Montaigne bu konuda öncü olmak, elinden geleni yapmak veherkesi olabilece
ğ
i kadar içten olmaya ça
ğ
ırmakla görevini yapmı
ş
tır.Kendilerini anlatanlar arasında ondan daha ileri gitmi
ş
yazar da halapek yoktur.Denemeler'i tam olarak çevirebilece
ğ
imi sanmıyorum.Bunu daha sabırlı ve daha yetkili bir çevirici er geç yapacaktır. Bensadece derlemeler yapmak ve bundan sonra bir cilt daha vermekniyetindeyim. Latince sözleri Fransızca çevirilerinden çevirdim veasıllarını merak eden olur diye metinden ayırmadım. Önsözlerdensonra Montaigne'in hayatına ait bilgiler bulacaksınız.De
ğ
i
ş
ik tarihlerde yapılmı
ş
olan bu çevirilerdeki dil, deyimtutmazlıklarını okurların ho
ş
görmesini dilerim. (1950)ÖNSÖZ 3Montaigne Avrupa'ya serbest dü
ş
ünmesini ö
ğ
retmi
ş
olan adamdır,demek fazla büyük söylemektir, ama böyle bir söz olsa olsaMontaigne için söylenebilir. On altıncı yüzyılda serbest dü
ş
ünmek,
 
babadan kalma, donmu
ş
, su götürmez dü
ş
ünce kalıplarını zorlamak,ba
ş
ka türlüsünü dü
ş
ünmeyi kimsenin göze alamadı
ğ
ı inanı
ş
larındo
ğ
rulu
ğ
undan ku
ş
ku duymak hastalıklardan dinlere, adetlerdenkanunlara kadar insan hayatının her yönü üzerinde kendi aklınını
ş
ı
ğ
ıyla yeni ba
ş
tan dü
ş
ünce yürütmekti. Buysa o zaman tek ba
ş
ınaAmerika'yı ke
ş
fe gitmek gibi bir i
ş
ti. Gerçi Rönesans Avrupası'nda bui
ş
artık olanaksızlıktan çıkmı
ş
, okur yazarlar bir yandan dünyanın, biryandan da Yunan ve Latinlerin daha iyi tanınmasıyla insano
ğ
lununtürlü türlü dü
ş
ünmesi olana
ğ
ı bulundu
ğ
unu ö
ğ
renmi
ş
, yer yer, zamanzaman hocadan izinsiz dü
ş
ünme denemelerine ba
ş
lamı
ş
lardı. Fakatbütün hayatını bu denemelere hasreden, kendini serbest dü
ş
üncenindeney tahtası haline getiren ilk adam Montaigne oldu.Gerçekten de Montaigne yalnız Denemeler'ini yazmak için ya
ş
amı
ş
 gibidir. Bundan ba
ş
ka kitabı olmadı
ğ
ı gibi hayatının da bu kitaptanba
ş
ka serüveni yoktur. Ben kitabımı yaptı
ğ
ım kadar da kitabım beniyaptı der. Denemeler'in yazıldı
ğ
ı yirmi yıl içinde (1572'den 1591'eyani ölümüne kadar) Montaigne kendini kitabına, kitabını kendinegöre ayarlamakla u
ğ
ra
ş
ır. 1581-1585 yılları arasındaki Bordeauxkentinin Belediye Ba
ş
kanlı
ğ
ı onu kütüphanesine ve Denemeler'inedaha fazla ba
ğ
lamaktan, kendi kendini i
ş
leyen ve geli
ş
tiren
ş
üncesine yeni ip uçları getirmekten ba
ş
ka bir i
ş
e yaramamı
ş
tır.Özellikle son yedi yıl içinde Montaigne Perigord'daki küçük
ş
atosunun kulesine öyle kapanmı
ş
tır ki ülkesini kasıp kavuran en kanlıdin kavgaları, evine kadar sokulan eli bıçaklı insanlar bile onu tela
ş
a
ş
ürmemi
ş
, kö
ş
esinden ve kitabından ayırmamı
ş
tır. Daha öncekihayatı da çok sevdi
ğ
i ve saydı
ğ
ı bir babanın akıllıca yönetimi altındaDenemeler'in hamurunu yo
ğ
urmakla geçmi
ş
tir. Do
ğ
ar do
ğ
mazözellikle köylüler arasına gönderilen, gözlerini, Rönesans gibiDenemeler'in de anası olan do
ğ
anın
ş
ımartılmaz
ş
efkati içinde açanMontaigne o zaman insan dü
ş
üncesini besleyen bilgileri en sa
ğ
lam, enköklü bir
ş
ekilde veren düzenli, özenli bir ö
ğ
retim gördü. Babasıkendisine Latince'yi ana dilinden önce ö
ğ
retecek kadar ileri gitmi
ş
ti.Denemeler'de Montaigne'in Eskiler'le o kadar senli benli olması buhazırlık sayesindedir. Montaigne'in gençli
ğ
inde ö
ğ
renme hazzının
ş
ında buldu
ğ
u en büyük sevinç kayna
ğ
ı Etienne de la Boetie ileolmu
ş
. Kaldı ki dü
ş
üncesinin bereketini artıran bu dostluk da, LaBoetie'nin genç ya
ş
ta ölümünden sonra Denemeler'in duygu ve
ş
ünce kaynaklarından biri olmaya yaramı
ş
tır.Montaigne bütün Fransızlar gibi yerine yurduna ba
ğ
lı olmakla,dönüp dola
ş
ıp do
ğ
du
ğ
u yere dönmekle ve orada ölmekle birlikte,pete
ğ
ine çok uzaklardan, bütün dünyadan bal ta
ş
ıyan bir dü
ş
üncearısıydı. Yeni ke
ş
fedilen Amerika'dan Türk padi
ş
ahının sarayına kadarher yerde olup bitenlerin meraklısıydı. Önsözünde yalnız ailesi içinyazdı
ğ
ını söyledi
ğ
i kitabında, karısından, do
ğ
up do
ğ
up ölenkızlarından hemen hiç sözetmeyen Montaigne, bu içine kapanmayıherkesten iyi bilen adam, hep dı
ş
arıyla, ba
ş
kalarıyla u
ğ
ra
ş
ır. Kendinidünyadan koparıp tek ba
ş
ına kalmayı bilen de o, Avrupa'da dünyavatanda
ş
ğ
ının ilk ve en açık sözcüsü de odur. Bakın ne diyor: «Bütüninsanları hem
ş
erim sayıyorum. Bir Polonyalı'yı tıpkı bir Fransız gibikucaklıyorum. Dünya ile akrabalı
ğ
ımı kendi milletimleakrabalı
ğ
ımdan üstün tutuyorum. Do
ğ
du
ğ
um yerin pek o kadarheveslisi de
ğ
ilim. Kendi dü
ş
üncemle vardı
ğ
ım yeni bilgiler bana, sırfraslantılarla edindi
ğ
im hazır ve geli
ş
igüzel bilgilerden daha de
ğ
erligelir. Kendi kazandı
ğ
ımız temiz dostluklar nerde, iklim ve kandolayısıyla ba
ğ
lı oldu
ğ
umuz dostluklar nerde!Denemeler KEND
Đ
N
Đ
TANI ilkesinin bütün bir ömreuygulanmasıdır. Bu bakımdan Montaigne, Sokrates'i Platon'dan çok

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->