Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
51Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Η λειτουργία των σημείων στίξης

Η λειτουργία των σημείων στίξης

Ratings: (0)|Views: 78,263|Likes:

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: Dimitris Christopoulos on Dec 01, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/15/2014

pdf

text

original

 
Η λειτουργία των σημείων στίξης
Πώς ο ζωντανός προφορικός λόγος μπορεί να απεικονιστεί πιστά στη γραπτή παράστασήτου; Μπορεί το τεράστιο φάσμα των επιτονικών σημασιολογικών δηλώσεων της ανθρώπινηςφωνής να μεταφερθεί αλώβητο και ζωντανό στο γραπτό λόγο; Έχει τρόπους το σύστημα τηςγραπτής σημειολογίας του λόγου να σημάνει αυτές τις λεπτές αποχρώσεις τωνσυναισθημάτων, την υποκειμενική σχολιαστική υποδήλωση, τον κόσμο της βιωματικήςγλώσσας; Η απάντηση στο ερώτημα απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Κατ’ αρχάς, η γλώσσα, κάθεγλώσσα ως προφορικός λόγος, μπορεί να εκφράσει τα πάντα. Συμβαίνει άραγε το ίδιο και μετο σημειολογικό σύστημα της γραφής που διαμεσολαβεί για να απεικονίσει τον προφορικόλόγο;Η δυνατότητα που έχει και αξιοποιεί στην πράξη η γλώσσα σε τέτοιες περιπτώσεις είναιη
 λεξικοποιημένη δήλωση
των βιωμάτων και συναισθημάτων του ομιλητή. Ρήματα καιουσιαστικά, όπως λ.χ.
απορώ
 
- απορία,
 
διστάζω - δισταγμός,
 
αποδοκιμάζω - αποδοκιμασία,θαυμάζω -
 
θαυμασμός,
 
αγανακτώ -
 
αγανάκτηση,
 
οργίζομαι - οργή,
 
ειρωνεύομαι - ειρωνεία,επιτίθεμαι -
 
επίθεση,
 
συμπαθώ - συμπάθεια,
 
τρυφερότητα,
 
στοργή,
 
καλοσύνη
κ.τ.ό.,χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν τη στάση και τα συναισθήματα του ομιλητή πιοπεριγραφικά, λιγότερο παραστατικά και στατικά περισσότερο σε σχέση με τους χρωματισμούςκαι την εκφραστικότητα της ανθρώπινης φωνής. Ένας δεύτερος, σημειολογικός καθαρά, τρόπος της γραφής είναι η χρήση των
σημείων
 
στίξης.
Παράλληλα προς τα συντακτικά σημεία στίξεως ελεία, κόμμα, άνω τελεία,παρενθέσεις, παύλες, δίστιγμο, εισαγωγικά προτάσεως), υπάρχουν και τα σχολιαστικά ήκειμενικά σημεία στίξεως (θαυμαστικό, αποσιωπητικά, εισαγωγικά λέξεως). Αυτά ακριβώς τασχολιαστικά σημεία στίξεως (περισσότερο από τις λεξικοποιημένες δηλώσεις) είναι εκείνα πουχρησιμοποιούνται για να σημάνουν στον γραπτό λόγο ό,τι εκφράζουν οι επιτονικές κυμάνσειςτης φωνής του ομιλητή. Ωστόσο, το ζήτημα είναι κατά πόσον τα περιορισμένα σχολιαστικάσημεία στίξεως και ειδικότερα το πολύσημο
θαυμαστικό
(!) και τα εξίσου πολύσημα
αποσιωπητικά
(...) επαρκούν να επιτελέσουν σημειολογικά το δύσκολο και λεπτό έργο τηςσήμανσης των βιωματικών δηλώσεων / συνδηλώσεων / υποδηλώσεων της ανθρώπινης φωνής
1
.Στα πλαίσια του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας ενδιαφέρει κυρίως ηεπικοινωνιακή λειτουργία των σημείων στίξης, που επιτυγχάνεται κυρίως με τα σημεία πουδηλώνουν τις διαπροσωπικές σχέσεις που υπόκεινται του κειμένου, καθώς και με εκείνα με ταοποία δηλώνεται η στάση του συγγραφέα απέναντι στο περιεχόμενο των δικών του λόγων καιτων λόγων των άλλων προσώπων. Πρόκειται για τα λεγόμενα
σχολιαστικά
(όχι συντακτικά)σημεία που συνιστούν ένα είδος αναγνωστικών οδηγιών προς το δέκτη, δεσμευτικών μέχριενός ορισμένου σημείου για τον αναγνώστη. Η λειτουργία αυτή της στίξης συμπληρώνει τονάλλο βασικό της προορισμό, τη σήμανση διάφορων σημασιοσυντακτικών σχέσεων της δομήςτου κειμένου.
Η συντακτική και σχολιαστική λειτουργία μερικών σημείων στίξης
Η άνω τελεία
(•)
Η άνω τελεία χωρίζει δυο μέρη μιας φράσης που σχετίζονται μεταξύ τουςαντιθετικά
ιδίως όταν το δεύτερο συμπληρώνει ή επεξηγεί το νόημα του πρώτουμέρους.π.χ.:
 Αυτός δεν ήταν άνθρωπος
ήτανε θεριό, δράκος του βουνού, στοιχειό.Η ψυχολογική ανάλυση δε με τραβάει καθόλου
η παρατηρητικότητα μού λείπει σε μεγάλο βαθμό (Ελύτης).
η δεύτερη πρόταση διασαφηνίζει την πρώτη.Η άνω τελεία καθιστά το ύφος κοφτό, προσωπικό και δίνει έμφαση στο λόγο.
Η διπλή τελεία
(:)
Σημειώνεται:1) Μπροστά από τα λόγια που αναφέρονται κατά λέξη και που κλείνονται σεεισαγωγικά. π.χ.: Ο Σολωμός έγραφε: «Μήγαρις έχω τίποτις άλλο στο νου μουπάρεξ ελευθερία και γλώσσα;»2) Πριν από απαρίθμηση. π.χ.:
Συγκεντρώθηκαν μερικοί από τη σύνταξη τουπεριοδικού: ο διευθυντής, ο αρχισυντάκτης και οι συντάκτες ύλης.
3) Όταν ακολουθεί η ερμηνεία ή το αποτέλεσμα μιας ενέργειας. π.χ.:
Η κατάληξητων προσπαθειών του υπήρξε μάλλον απρόοπτη: απολύθηκε…
4) Έπειτα από πρόταση που αναφέρει γνωμικό, παροιμία.
Η παρένθεση
( )
Μέσα σε παρένθεση κλείνεται μια λέξη ή μια φράση που εξηγεί ή συμπληρώνει ταλεγόμενα. Πρόκειται για μια μικρή παρέκβαση συμπληρωματική, υπαινικτική,επικριτική, επαινετική κ.λπ. Στα περισσότερα κείμενα, χρησιμοποιούνται,προκειμένου ο συγγραφέας να καταστήσει το κείμενο πιο ευπρόσιτο στο μέσοαναγνώστη.π.χ.
Έως ποιο βαθμό οι αντιλήψεις, οι κρίσεις, οι αποφάσεις μας στην καθημερινή
1
Γ. Μπαμπινιώτης, «Περισσότερα σημεία στίξεως», εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 18-1-1998
 
ζωή είναι «δικές μας και όχι αποτέλεσμα επιρροής της μικρής και της μεγάληςκοινωνίας απάνω μας; ικρήν εννοώ τον στενό οικογενειακό, φιλικό καιεπαγγελματικό κύκλο και μεγάλη όλο τριγύρω μας το ανθρώπινο περιβάλλον μέσακαι έξω ακόμη από τον εθνικό και γεωγραφικό μας χώρο)
Παπανούτσος.
Η διπλή παύλα
(- -)
 Ό,τι περικλείεται σε διπλή παύλα είναι συνήθως απαραίτητη παρεμβολή στησυνέχεια του λόγου. Η νοηματική και συντακτική σειρά του λόγου συνεχίζεταιμετά το μέρος του λόγου που περικλείεται στη διπλή παύλα. Όταν το παρεμβλητόμέρος είναι στο τέλος της περιόδου, σημειώνεται μόνο η αρχική παύλα και στηθέση της δεύτερης παύλας έχουμε την τελεία της περιόδου.π.χ.
Γιατί μέσα στα αγαθά και παρόλα τα αγαθά - τα υλικά εννοώ – που έχειαποκτήσει, δεν είναι ευτυχής.
Τα σχολιαστικάαποσιωπητικά
 Τίθενται:- για να εκφραστεί ο προβληματισμός,π.χ.:
 Δεκαετίες ολόκληρες, τούτη η χώρα διατηρεί το θλιβερό παγκόσμιο ρεκόρ ναείναι πρώτη σε αριθμό τροχαίων ατυχημάτων και δυστυχημάτων, να έχει πάντατους περισσότερους νεκρούς και τραυματίες από οποιαδήποτε άλλη χώρα έχει...αυτοκίνητα.
- (πριν από λέξη ή φράση) για να δηλωθεί ειρωνεία ή αμφισβήτηση(ελλειπτικότητα),π.χ.
Ο… ευγενέστατος αυτός κύριος μας έβρισε χυδαία.
- (πριν από λέξη ή φράση) για να προαναγγείλουν αστεϊσμό ή παραδοξολογία.π.χ.
Για να αδυνατίσετε, τρώτε… ένα καρβέλι την ημέρα.
- για να εκφραστεί συγκίνηση, π.χ.:
Μέσα στην πικρή μοναξιά της φυλακής, έφερεξάφνου στο μυαλό του τους πολιτικούς κρατούμενους άλλων εποχών…κι ένιωσεπαράξενα συντροφευμένος για λίγο.
- στιγμιαία παύση της ανάγνωσης πριν από ένα στοιχείο του μηνύματος στο οποίοπρέπει ο αναγνώστης να εστιάσει την προσοχή του, π.χ.:
Γλώσσα είναι…ολόκληρος ο λαός σύμφωνα με τους Φλαμανδούς.
- φανερώνουν παράλειψη, όταν ο πομπός δεν επιθυμεί να ολοκληρώσει τη φράσητου ή επειδή διακόπηκε ή επειδή, λόγω συγκίνησης, δεν μπορεί να συνεχίσει.π.χ.
Τι περίπατος στο βουνό ήταν αυτός …
- δηλώνουν κάποιο υπονοούμενο το οποίο πρέπει να συμπεράνει ο αναγνώστης,π.χ.:
Παρά τα όσα είχαν ανακοινωθεί, ο υπουργός δεν παραβρέθηκε στησυνάντηση των συνδικαλιστών…
Τα σχολιαστικάεισαγωγικά
« »
Με τα σχολιαστικά εισαγωγικά περικλείονται:- φράσεις ή λέξεις που χρησιμοποιούνται ειρωνικά από τον πομπό, π.χ.
Για«παραθερισμό» στα ξερονήσια έστελνε η δικτατορία τους αντιπάλους της, ότανδεν τους «περιποιόταν» σε ανήλιαγα κελιά.
- φράσεις ή λέξεις που δε χρησιμοποιούνται με το συνηθισμένο τους νόημα (μιαλέξη αργκό, ξένες λέξεις, αρχαιοπρεπείς εκφράσεις), π.χ.:
Ο αρχαιοκάπηλος πουπιάστηκε θεωρείται από τους αστυνομικούς «λαβράκι».
- δηλώνουν αποστασιοποίηση του γράφοντος από τα γραφόμενα ή απαξίωση μιαςέννοιας, π.χ.:
Περιορισμένα «κέρδη» άφησε στο λαό μας η μεταναστευτικήπολιτική που ακολούθησε ως τώρα.
- λέξεις που δηλώνουν αμφισβήτηση, π.χ.:
Έτσι, οι ντόπιοι πληθυσμοί σ’ αυτές τις χώρες του πλανήτη, έπεσαν θύματα της απληστίας των «πολιτισμένων» λευκών.
- λέξεις με μεταφορική σημασία, π.χ.
«Βόμβα» στον τηλεοπτικό χώρο:παραιτήθηκαν 20 στελέχη. π.χ.: Γερή «γροθιά» δέχτηκε ο αθλητισμός προχθέςτην Κυριακή από τη δράση ταραχοποιών στοιχείων στα γήπεδα.
- δηλώνουν έμφαση, π.χ.:
 Αρχίζω την κάθε μέρα μου προφέροντας τη λέξη«Ελευθερία».
Το σχολιαστικόθαυμαστικό
!
Είναι καθαρά σχολιαστικό σημείο στίξης (για να δηλώσει συναίσθημα):- ύστερα από φράση που εκφράζει θαυμασμό, έκπληξη ή έντονο συναίσθημα (χαρά,φόβο, πόνο κ.ά.). (π.χ.:
Παιδί με αναπηρία πρώτευσε στις εξετάσεις!
)- δηλώνει την αποδοχή, την επιδοκιμασία και τη θετική γενικά στάση του ομιλητήστα λεγόμενα
(π.χ.: Η εξωτερική μας πολιτική
 
στην
 
Κοινότητα απέδωσε επιτέλουςκαρπούς
!
 )
- για να δηλωθεί η υπερβολή σε ενέργεια, (π.χ.:
24 ώρες βάδιζε ασταμάτητα γιανα φτάσει στον προορισμό του!)
- δηλώνει την αποδοκιμασία, απόρριψη και αρνητική στάση του ομιλητή
(π.χ.: ΗΤουρκία έμμεσα απειλεί με πόλεμο την Ελλάδα,
 
αν
 
δεν γίνει δεκτή στηνΚοινότητα
!
 )
- για να εκφραστεί έμμεσα η απορία ή η αμφιβολία του πομπού (το θαυμαστικόμέσα σε παρένθεση), π.χ.:
 Λέει πως ανέβηκε σε μια ώρα ( 
!
 ) στην Πάρνηθα.
 
Το σχολιαστικόερωτηματικό
;
Σημειώνεται:- για να εκφραστεί προβληματισμός, π.χ.:
Γιατί άραγε επιλέχτηκε μια εικόνα ωςαφόρμηση και όχι ένα κείμενο;
- για να εκφραστεί η πρόθεση του γράφοντος να ευαισθητοποιήσει και νααφυπνίσει τον αναγνώστη, π.χ.:
 Δεν είναι καιρός να συνειδητοποιήσουμε ότι η
 
βλάβη στο φυσικό περιβάλλον είναι παράλληλα και ηθική βλάβη;
- για να εκφράσει ο πομπός εντονότερα μια προτροπή ή μια παράκληση, μεαποτέλεσμα να γίνεται το ύφος πιο ζωηρό ή να διατυπώνεται πιο ευγενικά, π.χ.:
 Δεν πρέπει οι νέοι να συμμετέχουν ενεργητικά στις κοινωνικές διαδικασίες;
- για ειρωνεία, π.χ.:
Τέτοια ανασφάλεια νιώθουμε πια ως εθνικό σύνολο;
- το ερωτηματικό σε παρένθεση (;) δείχνει ειρωνεία ή την αμφιβολία μας για τηναξιοπιστία για κάτι που αναφέρουμε, π.χ.
Καμάρωνε που ήταν ο καλύτερος (;)ποδοσφαιριστής.
Κάθετη γραμμή
(/)
- Δίνει έμφαση (π.χ.
απομόνωση / στεγανοποίηση).
- Διευρύνει την έννοια (π.χ.
εμπορικό / οικονομικό).
Να διαβάσετε το παρακάτω κείμενο και να επισημάνετε τι δηλώνουν τασχολιαστικά σημεία στίξης που χρησιμοποιούνται.
 
«Σα βγεις στον πηγαιμό...»
Δεκαετίες ολόκληρες, τούτη η χώρα διατηρεί το θλιβερό παγκόσμιο ρεκόρ να είναι (συγκριτικά)πρώτη σε αριθμό τροχαίων ατυχημάτων και δυστυχημάτων, να έχει πάντα τους υγκριτικά)περισσότερους νεκρούς και τραυματίες από οποιαδήποτε άλλη χώρα έχει... αυτοκίνητα. Βαρεθήκαμε ναδιαβάζουμε κάθε τόσο τα τραγικά στατιστικά στοιχεία, που έδειχναν πως κάθε χρόνο σκοτώνονταιστους δρόμους κοντά 3.000 άνθρωποι, δηλαδή «σβήνει από τον χάρτη» ο πληθυσμός μιας ελληνικήςκωμόπολης. Το αποδιώχναμε από τη σκέψη μας, μα η αλήθεια ήταν και είναι πως μπαίνοντας στο Ι.Χ. μαςγια κάποιο ταξίδι, αυτομάτως γινόμαστε δυνάμει «νούμερα» των στατιστικών δεικτών για τα θύματατου «Μολώχ της ασφάλτου». Και όσον αφορά τα αρκετά πιο παλιά χρόνια, η απαράδεκτη κατάσταση τουοδικού δικτύου στην Ελλάδα, εθνικού και επαρχιακού, ο κάτω του υποτυπώδους φωτισμός και σήμανσητων δρόμων, ο στο συντριπτικό ποσοστό του σαραβαλιασμένος «στόλος» των οχημάτων πουκυκλοφορούσαν, αποτελούσαν πειστικές εξηγήσεις για τον τεράστιο φόρο αίματος που πληρώναμε στουςδρόμους...Άλλαξαν οι καιροί – ευτυχώς. Αποκτήσαμε και συνεχώς αποκτούμε σύγχρονους δρόμους, «εθνικούς»και επαρχιακούς, με τα μέτρα και τα κίνητρα που δόθηκαν αξιωθήκαμε να έχουμε πια στη συντριπτικήμας πλειοψηφία καινούργια, σύγχρονης τεχνολογίας και ασφάλειας αυτοκίνητα. Το... εθνικό «ρεκόρ» μαςόμως, να είμαστε δηλαδή πρώτοι σε δυστυχήματα και θανάτους, το κρατάμε «περήφανα»! Ποιο, στηνευχή, είναι λοιπόν το «κακό το ριζικό» μας; Έχει τεθεί ως «εθνικός στόχος», μέχρι το 2010 να μειωθούν οι θάνατοι από τροχαία στη χώρα μαςστο μισό σε σχέση με το 2000. Συσκέψεις επί συσκέψεων ειδικών, αλλεπάλληλες «ειδικές επιτροπές» σεδιακομματικό επίπεδο στη Βουλή, σχέδια επί σχεδίων, αναθεωρήσεις κατά καιρούς του ΚΟΚ (ΚώδικαςΟδικής Κυκλοφορίας), νέος «γενναίος» και αυστηρός ΚΟΚ εδώ και έναν χρόνο βρίσκεται σε ισχύ. Τα πολύβαριά πρόστιμα που προβλέπει (χρηματικά αλλά και διοικητικά) θεωρήθηκε πως... από μόνα τους θααποδώσουν, παρά τις εισηγήσεις ειδικών τεχνοκρατών, πως «ο φόβος» από μόνος του δεν πρόκειται ναδιαρκέσει για πολύ...Με το που άρχισε να ισχύει ο νέος, αυστηρότατος ΚΟΚ και με τα σχετικώς επαρκή (και κυρίως:εμφανή!) μέτρα αστυνόμευσης στο οδικό δίκτυο, για πρώτη φορά στην Ελλάδα τα τροχαία ατυχήματακαι δυστυχήματα, κυρίως όμως ο αριθμός θανάτων στην άσφαλτο, σημείωσαν σημαντική μείωση.Δυστυχώς όμως, μόνο... για λίγο, όσο κρατούσε «ο φόβος» και υπήρχε αστυνόμευση! Μετά, άντε πάλι μιααπό τα ίδια. Πριν πανηγυρίσουμε την αισθητή μείωση των θανατηφόρων δυστυχημάτων και τωνπεριστατικών με σοβαρά τραυματίες, οι δείκτες οδικής ασφάλειας ξαναγύρισαν στη γνωστή τους«ρότα», και μάλιστα με αυξητικούς ρυθμούς: το πρώτο οκτάμηνο του 2008 τα θανατηφόρα δυστυχήματααυξήθηκαν, σε σύγκριση με το οκτάμηνο του 2007, κατά 8,6%, ενώ οι σοβαροί τραυματισμοί κατά 7,8% –μόνο στη διάρκεια του καλοκαιριού φέτος είχαμε 132 περισσότερους νεκρούς από πέρυσι... Έχει δίκιο το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος που επισημαίνει ότι η κακή συντήρηση των ελληνικώνδρόμων (σ.σ.: και οι καινούργιοι θέλουν συντήρηση!) αποτελεί από τις κυριότερες αιτίες της αύξησηςτων τροχαίων. Σωστά υπογραμμίζει πως με την παραχώρηση των διοδίων σε ιδιώτες ροςχρηματοδότηση των νέων δικτύων που ΘΑ γίνουν...) δημιούργησε μια «τρύπα» 240 εκατομμυρίων ευρώ,που απαιτούνται για τη συντήρηση των 8.000 χιλιομέτρων «εθνικού» δικτύου και πως παράλληλαυποχρηματοδοτείται δραματικά η συντήρηση και βελτίωση 31.000 χιλιομέτρων δρόμων που συντηρούνοι νομαρχίες, και 63.000 χιλιόμετρα δρόμων «αρμοδιότητας» των δήμων. Καλά συντηρημένοι δρόμοισυμβάλλουν στη μείωση των τροχαίων...Η κυριότερη όμως αιτία της αύξησης των θανάτων και των τραυματισμών στην άσφαλτο είναι ηέλλειψη (παντελής, σε πλήθος περιπτώσεων) συνεχούς και συνεπούς αστυνόμευσης! Αν βλέπαμε στους(κακοσυντηρημένους, με λακκούβες, χωρίς φωτισμό έστω!) δρόμους περιπολικά της τροχαίας καιμοτοσικλετιστές που θα τους διέτρεχαν επί μονίμου καθημερινής βάσεως (και όχι μόνο τα συνήθη –καιγνωστά, ως προς τα σημεία τους– σε όλους «μπλόκα»), θα συνετιζόμασταν, θα τηρούσαμε αποστάσειςκαι όρια ταχύτητας, θα προλαβαίναμε να «δούμε» λακκούβες και κακοτεχνίες για να μη σκοτωθούμε! Τόσο πολύ «απλό» – άρα αδύνατον για τη νεοελληνική πραγματικότητα...(Θάνος Οικονομόπουλος, εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/9/08)

Activity (51)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->