Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
2Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
MODERNIZM

MODERNIZM

Ratings: (0)|Views: 1,589|Likes:
Published by Teerea

More info:

Published by: Teerea on Dec 05, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, DOC, TXT or read online from Scribd
See More
See less

12/05/2010

pdf

text

original

 
MODERNIZM – MŁODA POLSKA
Koniec pozytywizmu nie jest wyrazisty. Mimo, że twórcy pozytywistyczni wciąż tworzyli, już wlatach dziewięćdziesiątych XIXw. stawało się oczywiste, że społeczeństwu nie wystarczą idee pozytywistyczne. Można się spierać o to, czy poniosły one całkowitą klęskę, ale faktem jest, że żadnaodnowa ogólnospołeczna i ogólnonarodowa na skutek realizacji programu pozytywistycznego nienastąpiła, choć wiek XIX to prawie w całej Europie czas burzliwego rozwoju nauki, techniki ikultury.Ustanowiono wtedy Nagrodę Nobla (przyznawaną od 1901r.)! Z polskich pisarzy literacką Nagrodę Nobla otrzymali: Henryk Sienkiewicz (1905), Władysław Stanisław Reymont (1925), CzesławMiłosz (1980) i Wisława Szymborska (1996).Kilka faktów bywa uznawanych za początek nowej ery.:1898 – opublikowanie przez Artura Górskiego w tygodniku „Życie” cyklu artykułów pt. „MłodaPolska”.1894 – rok wydania II serii
 Poezji
Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Koniec tej epoki utożsamiany jest z rokiem 1918 – datą odzyskania przez Polskę niepodległości.
Nazwy EpokiMłoda Polska
 Nawiązuje do działalnośc
 
i młodego pokolenia twórców, które doszło do głosyw latach dziewięćdziesiątych XIXw. Nie stworzyło ono jednoznacznego ispójnego programu, jego przedstawiciele kierowali się jednak podobnymi przesłankami i proponowali podobne rozwiązania. Cechowała ich niechęć do pozytywizmu, który uznawali za słuszny programowo i moralnie, alenieuwzględniający prawdziwej sztuki a także zbyt ograniczony w wyborzetematów i problemów do tych specyficznie polskich. Niektórzy twórcy powrócili więc do wątków romantycznych, inni szukali inspiracji wyjeżdżającna Zachód.
Modernizm
 Nazwa epoki używana na świecie, przede wszystkim w innych krajacheuropejskich. Podkreśla ona fakt pojawienia się w ostatniej dekadzie XIXwwielu nowych prądów w sztuce (m.in.: impresjonizmu, symbolizmu,ekspresjonizmu).
Fin de siècle (fr.)‘koniec wieku’
Można ją rozumieć dwojako – z jednej stron uwypukla ona schyłkowość,upadek, przeczucie końca (u kresu XIXw. dość powszechnie spodziewano siękońca świata),Z drugiej – kontrastuje z drugą nazwą epoki: (Czytaj dalej)
La belle époque(piękna epoka)
Zwraca ona uwagę na to, że przełom stuleci to także epoka beztroskiej zabawy.
Neoromantyzm
 Nazwa podkreśla fakt świadomego nawiązywania przez twórców do ideiromantycznych (charakterystyczne zwłaszcza w Polsce)
Dekadentyzm(
écadence
– 
schyłek, upadek)Jest to tendencja w sztuce europejskiej oraz postawa życiowa manifestowana przez wielu artystów końca wieku XIX i początków XX. Charakteryzuje sięskrajnym pesymizmem, przekonaniem o schyłku kultury i wyczerpaniu się siłwitalnych cywilizacji. Nazwa upowszechniła się dziełki fragmentowi wiersza
 Niemoc
Paula Marie Verlaine’a.U schyłku XIXw. coraz częściej zauważano, że naukowa wiedza i racjonalizm nie wyjaśniają, że postęp techniczny i rozwój cywilizacyjny nie dają powszechnego szczęścia, że człowiek, który jestzamożniejszy i wygodniej żyje, wcale nie musi być lepszy moralnie.Reakcją na to rozczarowanie był tak zwany przełom antypozytywistyczny polegający na odrzuceniu przekonań pozytywistycznych takich jak: automatyczny postęp, dokonujący się w dziejach, owszechmocy ludzkiego rozumu, o racjonalności świata.Wróciły odwieczne pytania np. o sens życia, a odpowiedzi szukano w religii, irracjonalnej filozofii,myśli Wschodu, sztuce.Bohaterem nowych czasów był nie kupiec czy inżynier a poszukiwacz prawd wiecznych, życiowyrozbitek,
dekadent, artysta. 
W tej ogarniętej dekadentyzmem epoce ludzie lubili się jednak bawić :
kabarety i teatrzykiprzeżywały swój złoty okres.Ośrodki kultury modernizmu: Paryż, Lwów, Berlin, Kraków, Zakopane.
 
Filozofia1. Arthur Schopenhauer – filozofia skrajnego pesymizmu
, filozof doby późnego romantyzmu.Wg. Schopenhauera ludzkiej egzystencji towarzyszą lęk i cierpienie, które są wynikiem bezrozumnego, pierwotnego popędy życiowego, popychającego człowieka do działania i mającegona celu zaspokojenie ludzkich pragnień i ambicji. Ta aktywność w efekcie przysparza mu jedynieklęsk i licznych rozczarowań, ponieważ zaspokojenie potrzeb i ambicji człowieka jest niemożliwe.
Wg myśliciela uieczką od nieprzyjaznego świata mogą stać się:- kontemplacja sztuki – sztuka zatrzymuje czas, nie ma w niej elementy braku, zła, jest czystepiękno i dobro.- stan nirwany (Ważne pojęcie religijno-filozoficzne buddyzmu oznaczające ostatecznewyzwolenie od namiętności, pragnień, uwarunkowań osobowości, dające oświecenie i szczęście.Stan ten można osiągnąć przez kontemplacje i medytacje. W okresie modernizmu w kulturzezachodu pojmowano jako stan zapomnienia i spokoju.) – poczucie nicości, stanowi zaprzeczeniewoli i aktywności, wprowadza człowieka w stan spoczynku, koi ból istnienia.- kierowanie się etyką współczucia (współodczuwanie z innymi, którzy też cierpią).2. Friedrich Wilhelm Nietzsche (czyt. Nicze)
– niemiecki myśliciel bezwzględnie krytykującywspółczesną mu kulturę i moralność. Kryzysu Europy upatrywał w jej chrześcijańskich korzeniach idziewiętnastowiecznej demokracji. Nietzsche krytykował różne formacje społeczne, podając wwątpliwość wytworzone przez nie wartości: altruizm, litość, równość, wolność, sprawiedliwość, które jego zdaniem stworzyły Europę ludzi słabych. Niemiecki filozof proponował
przewartościować wszystkie zasady
. Wg niego silny człowiek  powinien przekroczyć ramy własnego człowieczeństwa, stać się bogiem, twórcą nowej etyki ludziwybitnych. Jego wola mocy przełamie tkwiącą w nim wewnętrzną słabość, stanie się siłą  pobudzającą do twórczych działań i doprowadzi go do wolności absolutnej.
Takie jednostkiNietsche nazwał nadludźmi i domagał się dla nich prawa działania „poza dobrem i złem”.Teoria nadczłowieka, odrzucająca chrześcijańskie i demokratyczne idee
, stała się ideologią indywidualizmu – kultu jednostki, którą niemiecki filozof przeciwstawił bezmyślnemu tłumowikiedyjącą się, pogardzaną przez niego, moralnością mieszczańską.Wyznawał wolność silnego – wolność dla tych, którzy mają dość siły by ją sobie zapewnić. Niemiec wyróżniał dwie zasadnicze postawy ludzkie – apollińską i dionizyjską. Ta pierwsza ceni to,co jasne, przejrzyste, opanowane, zrównoważone, zamknięte, doskonałe, harmonijne. Ta druga zanajlepsze uważa pełnię życia, płodność, jego pęd, dynamikę, burzenie harmonii. Nietzsche jasnoopowiedział się po stronie tej drugiej, ponieważ widział w niej źródło wszystkiego.
3. Henryk Bergson – autor
 Ewolucji Twórczej
, laureat literakiej Nagrody Nobla głosił:- Główną rolę w procesie życiowym odgrywa nie rozum ale irracjonalny
pęd życiowy- rzeczywistość poznaje się tylko za pomocą intuicji
, wtedy można zauważyć zmienność iróżnorodność zjawisk -
świat podlega ciągłemu rozwojowi, jest w ruchu, życie to strumień nowości, przeżyć i czynów
- wolność jest najwyższą wartością.- odnowił i unowocześnił odrzucaną w pozytywizmie metafizykę
4, Marksizm – Karol Marks i Fryderyk Engels.
Uważali oni, że światopogląd, sztuka, filozofia zależą tylko i wyłącznie od sytuacji ekonomicznej.Twierdzili, że źródłem społecznych konfliktów jest rozbieżność interesów klas społecznych. Mówili,że świat jest materialny i podległa nieustannemu rozwojowi, który dokonuje się przez walkęwewnętrznych przeciwieństw. Ich poglądy stały się podstawą do wystąpień robotników i rewolucjispołecznych. Była to też podstawa praktycznej ideologii proletariatu.
SztukaSztuka opatrzona była w tym czasie swoją własną filozofią: Sztuka miała być odtworzeniem,odbiciem duszy. Niezależnym od etyki, moralności, ideologii, zasad i norm.Sztuka nie ma celu. Sztuka jest celem. Sztuka stoi poza życiem, łączy się z wiecznością iwszechrzeczą. Sztuka utylitarna jest sztuką poniżoną. „Sztuka religią a kapłanem artysta”.Artysta jest jednostką wybitną, stoi ponad tłumem.
 Nowe kierunki:Impresjonizmokreśla metodę twórczą, której istotą jest uchwycenie ego, co ulotne, chwilowe, subiektywne i bardzotrudne do jednoznacznego określenia. Impresjoniści, w opozycji do realistów odrzucili ideęobiektywizmu w sztuce. Poszukując nowych środków wyrazu, malarze opuścili pracownie i wyszli w plener. Dzięki temu uwypuklili jakże istotny związek światła i koloru. Na płótnach widać rozmytekontury, szeroką paletę barw, szczególnie półtonów. Farba nakładana jest drobnymi pociągnięciami pędzla lub punktowo.Artyści : Claude Monet, Auguste Renoir, Eduard Manet, Kamille Pissarro, Degas, Józef Pankiewicz,Olga Poznańska, Władysław Podkowiński.Van Gogh jest przedstawicielem postimpresjonizmu. Wytworzył własny, niepowtarzalny i pełenekspresji styl. W przeciwieństwie do impresjonistów, malarz nigdy nie zrezygnował z konturów. Na jego płótnach widać też tendencję do redukcji niepotrzebnego detalu i wyczuwalny niepokój.Ekspresjonizm pojawił się pod koniec wieku XIX w opozycji do impresjonizmu. Cechy charakterystyczneekspresjonizmu: Silne oddziaływanie na odbiorcę, irracjonalność, odwołanie do intuicji,spontaniczności, działanie na podświadomość odbiorcy, prostota, telegraficzność, dynamiczność,aktywizm społeczny, zaangażowanie polityczne artysty, prymitywizm, zainteresowanie kulturamiegzotycznymi.Artyści: Edward Munch, Umberto Boccioni, J.S.E. Ensor.SymbolizmJego istotą jest sugerowanie, a nie nazywanie czy konkretyzowanie znaczeń. Wieloznaczność,tajemniczość, zagadkowość, nastrojowość, sugerowanie ukrytych znaczeń przez użycie umownegoznaku zastępczego – symboli, różnorodność skojarzeń, zakładanie przez twórców subiektywnejintuicyjnej interpretacji dzieła.Artyści: Gustave Moreau, Odilon Redon, Jacek Malczewski, Stanisław Wyspiański, Wojciech Weiss,Józef Mehoffer, Wacław Szymanowski, Władysław Ślewiński,SecesjaŁączył on różne tendencje artystyczne i jednocześnie zrywał z dotychczasową tradycyjną akademicką sztuką. Charakterystyczną cechą twórców secesjibył fakt, że zajęli się wszystkimi dziedzinami życie:tkaniny, meble, naczynia, ubiory, wystrój wnętrz, architektura, malarstwo. Posługiwali sięasymetrycznymi, falistymi, niespokojnymi liniami, barwną plamą, subtelnymi, jasnymi, zgaszonymi barwami. Cechami charakterystycznymi sztuki secesyjnej były dekoracyjność, skomplikowaneukłady kompozycyjne, powtarzalność motywów (zwłaszcza motywy kwiatowe: powoje, lilie, osty,
 
irysy), motywy ze sztuki dalekiego wschody, zwłaszcza z Japonii.Przedstawiciele: Gustav Klimt, Alfons Mucha, Aubrey Vincent Beardsley, Joseph Maria Olbrich.Wielka Reforma TeatruTeatr przestał pełnić funkcję służebną wobec literatury, stał się autonomiczną sztuką.Dopiero w drugiej połowie XIXw. uznano wszystkie elementy przedstawienia za równoważne:dramat, scenografię, światło, kostiumy, grę aktorską, muzykę. Taką koncepcję stworzył EdvardGordon Craig, angielski aktor i reżyser.Stworzono pojęcie
artysty teatru,
czyli osoby która tworzy pełną wizję spektaklu (dziś funkcję taką  pełni reżyser). Takim artystą teatru był na przykład Stanisław Wyspiański.Krakowskie kabarety Najbardziej znanym krakowskim kabaretem w tamtych czasach był założony między innymi przezTadeusza Żeleńskiego (Boya) „Zielony Balonik” – dziś legenda polskich kabaretów. „ZielonyBalonik” stworzył model kabaretu literackiego, kontynuowany w drugiej połowie XXw. przez takżekrakowską „Piwnicę pod Baranami” oraz telewizyjny „Kabaret Starszych Panów”.
Cyganeria Krakowska
Z francuskiego: bohema. Grupa artystów i ludzi z nimi związanych, wyróżniających się swobodnym iekscentrycznym stylem życia, prowokujących swoją postawą innych obywateli. Ten styl życia – namarginesie społeczeństwa – jest zwykle formą protestu przeciwko normom społecznym, konwencjomi obowiązującym poglądom estetycznym.W wypadku cyganerii młodopolskiej pojawia się sprzeciw wobec fałszywej moralności dominującejśrodowisku mieszczańskim – filistrów i kołtunów. Najsłynniejsza grupa polskiej cyganerii powstała na przełomie XIX i XXw. w Krakowie i skupiła sięwokół Stanisława Przybyszewskiego, który wcześniej był ważną postacią międzynarodowej bohemyw Berlinie (gdzie poznał m.in. Muncha). Miejscem spotkań bohemy krakowskiej była JamaMichalikowa, istniejąca do dziś.
Stanisław Przybyszewski
(1868-1927)Dramaturg, powieściopisarz, autor poematów prozą i esejów.Zdobył sławę w Berlinie za sprawą interpretacji muzyki Chopina, esejów w których wykładałmodernistyczną koncepcję sztuki oraz skandali obyczajowych.W 1898 przybył do Krakowa, gdzie objął redakcję „Życia”, z którego uczynił trybunę nowych idei.Cyganeria, która skupiła się wokół Przybyszewskiego oburzała konserwatywne elity miastaswobodnym stylem życie. Ten styl życie to nie tylko poczucie wolności, odrzucenie konwenansówtowarzyskich, ale także pijackie wybryki, oszustwa i skandaliczne romanse.Jest on twórcą koncepcję „sztuka dla sztuki” i autorem manifestu artystycznego pt. Confiteor.
Sztuka dla sztuki
Sformułowane w końcu XIXw. hasło programowe, istotne dla wielu kierunków artystycznych tegookresu. Szczególnie ważne dla kultury modernizmu europejskiego, w Polsce propagowane m.in. przez Stanisława Przybyszewskiego i Zenona Przesmyckiego (Miriada).U podstaw takiej koncepcji sztuki legło przekonanie, że jest ona dziedziną autonomiczną, niezależną od zobowiązan etycznych, poznawczych, ideologicznych, społecznych, politycznych czydydaktycznych i że sama w sobie jest wartością najwyższą.
Najważniejsze pojęcia epoki:Dekadentyzm – 
nastrój i postawa, dla których właściwy jest: skrajny pesymizm, poczucie bezsensuistnienia, przeczucie końca, a w związku z tym uczucia: rozpaczy, smutku, zniechęcenia, znużeniaoraz odwrócenie się od świata, zamkniecie w sobie, rozpamiętywanie własnych stanów i przeżyćwewnętrznych.
Filister
– uosobienie drobnomieszczańskiej głupoty, ograniczenia intelektualnego, pustkiwewnętrznej, braku wyobraźni, co uniemożliwia odczuwanie czystej sztuki. Filister to człowiek ograniczony, małostkowy, którego świat zamyka się w czterech ścianach jego mieszkania i kręgunudnych, bezbarwnych i codziennych spraw.
Symbol – 
znak o nieograniczonej ilości znaczeń, umożliwiający opisanie i przekazanie nastrojów,stanów, których istoty nie można wyrazić słowami. Najczęstsze symbole młodopolskie to: łabędź, jednorożec – symbole tajemnicy, orzeł, albatros – artysta wzgardzony przez tłum sytychmieszczuchów, wzbijający się na skrzydłach natchnienia w sfery niedostępne przeciętnym ludziom,sen – zatopienie w wewnętrznym świecie, samopoznanie.
Nirwana
– pojęcie rodem z filozofii indyjskiej, oznacza zanik bytu indywidualnego, roztopienie sięw niebycie. W sztuce młodopolskiej pojęcie to oznaczało brak pragnień i pożądania, zapomnienie,odpoczynek, wyzwolenie od wszystkiego co ziemskie, doczesne, fizyczne.

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->