CHƯƠNG 4 : NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNGI. NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG1. Bản chất của ngân hàng trung ươngĐể hiểu được bản chất của NHTW ta sẽ tìm hiểu thông qua lịch sử hình thànhcủa nó.Dưới tác động của các quy luật cạnh tranh dẫn đến tình trạng một số ngânhàng có ưu thế giành được quyền phát hành kỳ phiếu ngân hàng, từ đó cácngân hàng phát hành đã được phân định rõ với các NHTM khác. Các ngânhàng phát hành ít dần các nghiệp vụ vốn có của mình và chỉ tiến hàng giaodịch với các NHTM và các tổ chức tín dụng khác bằng hình thức nhận tiền gửivà tiếp vốn cho các NHTM và các tổ chức tín dụng khác.Các NHPH ban đầu là công cụ mạnh mẽ của các trùm tư bản tài chính có khảnăng gây lũng đoạn về kinh tế và chính trị, do đó dần về sau Nhà nước đãtừng bước can thiệp vào cơ cấu tổ chức cũng như hoạt động của các NHPH(tuy nhiên ban đầu các NHPH vẫn thuộc tư hữu).Sau khủng hoảng kinh tế 1929-1933 và World War II, nhiều nước đã thực hiệnquốc hữu hoá NHPH do đã nhận ra được vai trò to lớn của nó (bằng cách bỏtiền ra mua lại toàn bộ cổ phiếu của các NHPH) và tên gọi mới của loại ngânhàng này là Ngân hàng trung ương.NHTW vừa thực hiện chức năng độc quyền phát hành tiền lại vừa thực hiệnchức năng quản lý Nhà nước về mặt tiền tệ, tín dụng, ngân hàng.
Như vậy về bản chất: NHTW là ngân hàng phát hành, nơi tập trung quyền lựccủa nhiều ngân hàng vào một ngân hàng; là bộ máy quyền lực to lớn có khảnăng chi phối cả về mặt kinh tế, chính trị trong nước; nó là một trung tâm tàichính tiền tệ lớn của Quốc gia.
Tuy NHTW là một định chế quản lý Nhà nước về tiền tệ tín dụng, nó nằmtrong bộ máy quyền lực quốc gia nhưng tùy từng điều kiện lịch sử cụ thể củamỗi nước mà NHTW độc lập hay trực thuộc Chính Phủ :
Ở MỸ , CHLB Đức thực hiện thể chế NHTW độc lập với CP, trong thể chếấy CP không được can thiệp vào hoạt động của NHTW.
Ở Anh, Pháp, Việt Nam,… thực hiện thể chế NHTW trực thuộc ChínhPhủ, CP có ảnh hưởng quyết định đến mọi hoạt động của NHTW.Ở Việt Nam, NHTW có tên gọi là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, là thành viêncủa Hội đồng Chính Phủ. Cơ quan lãnh đạo cao nhất của NHNNVN là Hội đồngquản trị gồm 10 thành viên với : Chủ tịch là Thống đốc;Phó chủ tịch là phóthống đốc; 4 uỷ viên cấp thứ trưởng đại diện cho Bộ tài chính, Bộ côngthương, Bộ kế hoạch và đầu tư; còn 4 uỷ viên còn lại chọn trong số cácchuyên gia kinh tế - tiền tệ. Ngoài Thống đốc được bổ nhiệm như là thành
Đặng Chí Thọ _ Khái lược bài soạn giảng1
viên khác của Chính phủ, các thành viên còn lại do Thủ tướng Chính phủ bổnhiệm theo đề nghị của Thống đốc ngân hàng. Nhiệm kỳ của HĐQT là 5 năm.Điều hành công việc hàng ngày của NHNN là Thống đốc và một số phó thốngđốc cùng với bộ máy hoạt động cấp trung ương, cấp tỉnh và thàng phố trựcthuộc trung ương.2. Chức năng của NHTWKhác với chức năng quản lý nhà nước của các Bộ, NHTW thực hiện việc quảnlý Nhà nước thông qua các nghiệp vụ mang tính kinh doanh mang lại lợinhuận (nhưng tính kinh doanh này chỉ là phương tiện nâng cao hiệu suấtcông tác quản lý chứ không phải là mục đích cuối cùng của NHTW).Mục đích hoạt động của NHTW là : cung ứng tiền cho nền kinh tế; điều hoàlưu thông tiền tệ và quản lý hệ thống ngân hàng nhằm đảm bảo lưu thôngtiền tệ ổn định, từ đó tạo điều kiện tăng trưởng kinh tế, tạo thêm việc làm vàkiềm chế lạm phát.Muốn vậy, NHTW cần thực hiện 3 chức năng cơ bản sau :2.1 NHTW phát hành và điều tiết lưu thông tiền tệChức năng này cơ bản và quan trọng nhất trong 3 chức năng. Việc thực hiệnchức năng này có ảnh hưởng đến tình hình lưu thông tiền tệ Quốc gia và cóthể ảnh hưởng tới mọi mặt hoạt động của đời sống kinh tế xã hội.Việc phát hành tiền tệ bao gồm phát hành tiền đúc, tiền giấy, tiền chuyểnkhoản. NHTW nắm độc quyền phát hành tiền giấy và tiền đúc (ở nhiều nước,phát hành tiền đúc có thể do ngân khố nhà nước đảm nhiệm).Ngày nay, việc phát hành tiền giấy không còn dựa trên cơ sở dự trữ kim loạiquý nữa (đặc biệt là dự trữ vàng). Phát hành tiền dựa trên uy tín của Nhànước và sức mạnh của nền kinh tế quốc dân thông qua cơ chế tín dụng. Ngoàiviệc phát hành tiền để đảm bảo cho sự vận động của hàng hoá thì NHTW còncó thể phát hành tiền để cho ngân sách vay, tham gia bình ổn thị trường hốiđoái… Do việc phát hành tiền có ảnh hưởng rộng lớn và mạnh mẽ đến lưuthông tiền tệ trong nền kinh tế, vì thế đòi hỏi việc phát hành tiền phải tuântheo những nguyên tắc nhất định và phải đi đôi với việc điều tiết lưu thôngtiền tệ nhằm đảm bảo cung ứng một khối lượng tiề tệ phù hợp với nhu cầuphát triển của nền kinh tế (khối lượng tiền vừa đảm bảo cung ứng đủ phươngtiện lưu thông lại không gây lạm phát).Còn đối với việc phát hành tiền chuyển khoản, NHTW kiểm soát chặt chẽ hoạtđộng phát hành tiền chuyển khoản của các ngân hàng và các công cụ kháccó thể ảnh hưởng đến quy mô tín dụng của các ngân hàng kinh doanh và thuchi NSNN như : công cụ dự trữ bắt buộc, lãi suất chiết khấu, thị trường mở,hạn mức tín dụng,…2.2 NHTW là ngân hàng của các ngân hàng
Chức năng này được thể hiện ở chỗ đối tượng giao dịch chủ yếu của NHTW
Đặng Chí Thọ _ Khái lược bài soạn giảng2
là các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác trong nền kinhtế. Cụ thể:- NHTW nhận tiền gửi và bảo quản tiền tệ cho các ngân hàng thương mạivà các tổ chức tín dụng: các ngân hàng thương mại và các tổ chức tíndụng sẽ không sử dụng hết nguồn vốn của mình để cho vay mà sẽ giữ lạimột khoản nhất định để đảm bảo khả năng thanh toán. Khoản tiền nàyđược gởi cho NHTW bảo quản. (Cần chú ý ở Việt Nam hiện nay số tiền dự trữ vượt mức của NHTM gửi vào NHTW không được trả lãi).
-
NHTW cấp tín dụng cho các ngân hàng thương mại và các tổ chức tíndụng.
Hoạt động này của NHTW nhằm đảm bảo cung ứng cho nền kinh tếcó đủ phương
tiện thanh toán trên cơ sở thực hiện các chính sách tiền tệ. Trong trường hợp này,
NHTW đóng vai trò là người chủ nợ và là người chovay cuối cùng, do đó nghiệp
vụ cấp tín dụng của NHTW cho các ngânhàng thương mại có ý nghĩa quyết định
đối với hoạt động tín dụng của cảnền kinh tế.
-
Với việc nhận tiền gửi và cấp tín dụng cho các NHTM,NHTW đã trở thànhtrung tâm tín dụng của cả nền kinh tế, trung tâm thanh toán giữa cácngân hàng thương mại. Với tư cách đó, NHTW đứng ra tổ chức thanh toánbù trừ hay thanh toán tứng lần giữa các ngân hàng thương mại. Nhờ hoạtđộng thanh toán này của NHTW mà quá trình chu chuyển thanh toán củanền kinh tế mới phát triển thuận lợi.
2.3
NHTW là ngân hàng của Nhà nước
Trước tiên:
NHTW là thuộc sở hữu Nhà nước, ban hành các văn bản phápquy về tín dụng, tiền tệ, ngoại hối, ngân hàng và thực hiện công tác kiểmtra việc thi hành các văn bản ấy. Thay mặt Chính phủ ký kết hoặc thamgia ký kết các hiệp định về tiền tệ, tín dụng, thanh toán,… đối nội cũngnhư đối ngoại; thay mặt Chính phủ tham gia vào một số tổ chức tài chínhquốc tế với cương vị là thành viên của tổ chức này.
Thứ hai :
NHTW thay mặt Nhà nước quản lý các hoạt động tiền tệ, tíndụng, và thanh toán đối nội, đối ngoại của đất nước.
Thứ ba :
NHTW là bên cung ứng các phương tiện thanh toán cho hệ thốngkho bạc Nhà nước, nhận tiền gửi cho hệ thống kho bạc Nhà nước (mở tàikhoản giao dịch cho KBNN và làm đại lý cho KBNN); đặc biệt là cấp tiềnvay cho Chính phủ nhằm cân đối NSNN lúc cần thiết.3. Vai trò của NHTWNHTW đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của nền kinh tếxã hội. Vai trò đó được thể hiện thông qua:3.1 NHTW góp phần ổn định phát triển nền kinh tế xã hội thông qua điềutiết khối lượng tiền trong lưu thông
Đặng Chí Thọ _ Khái lược bài soạn giảng3
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Recommended
More From This User
Notes
Load more
