Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Srbi u Demir Kapiji

Srbi u Demir Kapiji

Ratings: (0)|Views: 273 |Likes:
Published by sarcel

More info:

Published by: sarcel on Jan 19, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/05/2014

pdf

text

original

 
Demir kapija, otkrića, pismo i slike
Malo poznato otkriće do koga su došli savremeni makedoski naučnici bi moglo novimsvetlom da osvetli istoriju srpskoga jezika. Mukotrpne procese proučavanja starihrukopisa moglo bi da zameni prijatno putovanje samo nekoliko stotina kilometara na jug.Naime, u istočnoj Makedoniji, u oblasti poznatoj pod nazivom
Demir Kapija
odvajkadapostoji selo Prosek čiji stanovnici smatraju sebe ne Makedoncima, već Srbima. Ovojpojavi nije pridavana velika pažnja dok se zbog nekih lokalnih razmirica nije nedavnooformila ekspertska komisija koja je posetila ovu oblast. Čudan dijalekat kojim su se oviljudi služili privukao je pažnju domaćih stručnjaka. Oni su obavestili svoje kolege,proučavaoce jezika, i tako je počelo da se odmotava zamršeno klupko naučnih otkrića.
Karta Povardarja sa položajem Demir Kapije.
Pomalo zabačen položaj ovoga sela i velika izolovanost njegovog stanovništva doprineo je činjenici da naučnici nisu ranije ispitivali ovaj fenomen. Nakon opsežnih najnovijihistraživanja makedonski naučnici su utvrdili da je dijalekat kojim se služe meštani ovogasela u značajnoj meri bliži staroslovenskom jeziku nego makedonskom. Oni su to nazvaliranijom fazom makedonskog jezika, no naša ideja je da pokažemo da to nikako ne možebiti staromakedoski ili makedonskoslovenski jezik, već legitimna faza u razvoju srpskog jezika, i pripada narodnim govorima koji su uslovili stvaranje srpske redakcijestaroslovenskog jezika.
Izgled tipičnog srpskog groba iz posledenje decenije
 
XI veka.
Posredni dokazi
Dobro je poznato istorijsko prostiranje srpske države kao i da je na ovim prostorimapronađena ogromna srpska nekropola datirana u period od IX do XII veka, a i gradProsek je na ovom mestu postojao još u 12. veku. Znači sasvim je opravdanapretpostavka da su Demirkapijanci - etnički Srbi. Ako pogledamo i sam izgled, nošnju iobičaje stanovnika Demir Kapije ovu pretpostavku možemo samo potvrditi. Premasrednjevekovnim putopiscima
Dernšvamu
i
Beceku
seljaci u Srbiji su bili obučeni uprostu tkaninu, opanke i šiljatu suru kapu ili klobuk, dok zamakedonske muškarce kaže da su na glavi nosili kapu od plavogsukna, većina od beloga, koje su šiljaste i pozadi na vratu, kao ispreda, imaju po tri krila, srednja kratka, a ostala dugačka"polovinu rifa". Ako pogledamo ilustraciju napravljenu naprostoru između današnjih Krivolaka i Konopišta negde oko1573. godine, videćemo da nošnja u ovim predelima bila tipičnosrpska.Sam položaj i izgled sela takođe potvrđuju naše pretpostavke.Demir Kapija se nalazi na veoma živopisnom mestu - ušću rekaDošnice i Bošave u Vardar; na samom početku klisure Vardara.Naselje se prostire na oko 12 km duž reke u obliku ćiriličnogslova S (!). Kuće su uglavnom prizemne, nisu pravilnoraspoređene i međusobno su udaljene. Svo stanovništvo jepravoslavno, ali iako ne slave kućnog zaštitnika, postojiinstitucija seoske slave! Gornji kraj Demir Kapije obelžava dan
sv. Vida
, dok donji kraj svetkuje
sv. Sisoja
(poznatog kaozaštitnika u srednjem Pomoravlju). Ova naizgled neobična pojavaima savim racionalno objašnjenje koje ćemo dati kasnije.
Neposredni dokazi
Kao što je u nauci poznato, dijelekti koji su udaljeni od centra koji nosi promenezadržavaju ranije jezičke karakteristike (up. Ivić: Govor galipoljskih Srba). Nije u tomslučaju teško pretpostaviti da je ovo stanovništvo sačuvalo odlike srednjovekovnihsrpskih narodnih govora. Evolucijske promene u jeziku su učinile svoje i mi sada samomožemo da nagađamo kako bi mogao da izgleda živi govor u Srbiji u to vreme. Znamoda se umogome razlikovao od jezika koga smo upoznali preko kanonskih staroslovenskihspomenika, inače ne bi se tako brzo stvorila potreba da nastane srpska redakcija toga jezika. Da podsetimo staroslovenski nastaje krajem 9. veka, a prvi spomenik redakcije jeveć iz 12. veka, sa bitno izmenjenim fonetskim karakteristikama. Isto tako ne smemozaboraviti da se jedna od najjačih prepisivačkih škola nalazila u Ohridu i da je baš u ovojškoli nastalo čuveno
Marijino jevanđelje
koje nagoveštava neke od kasnijih promena uredakciji.Kada smo kod pisanih spomenika ne smemo, a da ne pomenemonatpis u kamenu pronađen prilikom istraživanja na livadi u tzv.Gornjem Kraju.Natpis nije datovan, ali se prema grafijskim karakteristikamagotovo sa sigurnošću može utvrditi da pripada kraju 13. veka(što se jasno vidi i sa slike), iako se neke od osobina grafijepojavljuju u pisanim spomenicima tek znatno kasnije. Po mnogučemu, ovaj spomenik zaslužuje posebnu studiju, koja će,
Antonijus fan Lest: Izgledseljana Krivolaka iKonopišta sredinom 16.veka.Položaj sela Prosekadanas; upadljiv je pravilanraspored kuća.
 
nadajmo se, uskoro biti i objavljena. Tom prilikomvalja obratiti pažnju na grafemu koja se nalazi nakraju drugoga reda - i predstavlja sasvim sigurnoglagoljsku oznaku za fonetsku vrednost [l']. Ipak,najzanimljiviji fenomen i ono što je potaklo našuznatiželju je živi govor ovoga sela.
Neke karakteristike govorademirkapijskih Srba
Analizom materijala koga smo dobili velikomljubaznošću
prof. dr Tošeta Trpovskog
možemosasvim jasno utvrditi da ovaj govor predstavljaranu fazu srpskoslovenskog jezika. Sve gramatičkeosobenosti ukazuju na to da ovaj govor odgovaradijalektima koji su postojali u periodu X i XI naprostoru Srbije. Pogledajmo samo analizu fonetsko-fonološkog sistema.(S obzirom na to da građa sa ovog istraživanja jošnije publikovana, ovde ćemo se osvrnuti samo na najznačajnije detalje.)
Poluglasnici
Nisu se sačuvali u ovom govoru.
Nazali
Proces denazalizacije u ovim govorima nije u potpunosti izvršen. Naime, u mnogimprimerima se jasno čuje nazalno e [žętva, imę, krov], dok je nazalno o dalo u što jeodlika srpskog, a ne makedonskog jezika. (up. Bošković: Osnovi uporedne gramatikeslovenskih jezika, fonetika i morfologija)
O slovu Ě, njegovoj glasovnoj vrednosti i upotrebi
Ovaj glas se sačuvao u svim pozicijama i izgovara se kao diftong ie. (Vuković: Istorijasrpskohrvatskog jezika I)
Morfologija
Nažalost, materijal sa kojim smo ovom prilikom raspolagali nije bio dovoljan da seprecizno utvrdi morfološki sistem ovoga govora. Ono što svakako možemo potvrditi je dapostoji fleksija i da je sintaksa u ovim govorima izrazito razvijena. Mofološka analiza ovihgovora dala bi nam sa sigurnošću dokaze koji bipotkrepili našu pretpostavku. No i na osovu ovihpodataka savim je opravdano ustvrditi da ovajgovor ne pripipada istočnoj grani južnoslovenskihgovora, već zapadnoj i to da je najsličnijisrpskome - onom koji je postojao oko XI veka.
Zaključak
Marijino jevanđelje - rano svedočanstvosrpske redakcije staroslovenskog jezika.Natpis na kamenoj ploči, otkrivenojprilikom probnih arheoloških radova uGornjem Kraju Demir Kapije.

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->