Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
11Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
1 Bölüm - YÜKSEKLİK SİSTEMLERİ

1 Bölüm - YÜKSEKLİK SİSTEMLERİ

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 6,599|Likes:
Published by bekir aslan

More info:

Published by: bekir aslan on Aug 13, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

 
Yükseklik Sistemleri 
1
 
1. BÖLÜM YÜKSEKL
İ
K S
İ
STEMLER
İ
 
1.1. Yükseklik Kavram
ı
 
Yeryüzünün
ş
ekli denilince, kat
ı
ve s
ı
v
ı
dünya kitlesinin atmosfer ile olan s
ı
n
ı
ı
 anla
ş
ı
l
ı
r. Kat
ı
k
ı
s
ı
mlar girinti ve ç
ı
k
ı
nt
ı
lar nedeniyle düzgün bir yüzey de
ğ
ildir. Genelolarak yüzeyler, normalleri yard
ı
m
ı
yla incelenebilir. Yeryüzü normalleri, a
ğ
ı
rl
ı
k kuvvetido
ğ
rultusundad
ı
r. A
ğ
ı
rl
ı
k kuvvetinin do
ğ
rultusu uygulamada çekül do
ğ
rultusuylagösterilir. Çekül do
ğ
rultusunun ölçmelerdeki rolü çok önemlidir. Ölçme aletlerinin
ş
ey eksenleri çekül do
ğ
rultusuna göre düzenlenir (Ulsoy, 1977).Yeryüzündeki noktalar 
ı
n yüksekliklerini tan
ı
mlayabilmek için, bir ba
ş
lang
ı
ç yüzeyi vebu yüzeye dik do
ğ
rultular 
ı
n saptanmas
ı
gerekir. Yeryüzünde en kolay belirlenebilendo
ğ
rultular, çekül do
ğ
rultular 
ı
d
ı
r. Bilindi
ğ
i gibi durgun bir s
ı
v
ı
yüzeyi çeküldo
ğ
rultusuna diktir. Çekül do
ğ
rultular 
ı
da her noktada denge halindeki deniz yüzeyinediktir. Karalar 
ı
n alt
ı
nda da devam etti
ğ
i
ş
ünülen denge halindeki deniz yüzeyi,ba
ş
lang
ı
ç yüzeyi yani s
ı
ı
r yükseltili yüzey olarak al
ı
nabilir ve bu yüzey
Geoit 
olarakadland
ı
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Buna göre
yükseklik 
, yeryüzü noktalar 
ı
n
ı
n çekül do
ğ
rultusundaba
ş
lang
ı
ç yüzeyine yani geoide olan uzakl
ı
ğ
ı
d
ı
r. Ba
ş
lang
ı
ç yüzeyinin alt
ı
nda bulunannoktalar 
ı
n çekül do
ğ
rultusunda geoide olan uzakl
ı
klar 
ı
da
derinlik 
olarak adland
ı
ı
l
ı
r.Noktalar aras
ı
ndaki yükseklik farklar 
ı
n
ı
n ölçülmesi i
ş
ine
nivelman
denilmektedir.Uygulamada kullan
ı
lan nivelman yöntemleri
ş
unlard
ı
r:1.
Geometrik Nivelman:
Geometrik nivelmanda, noktalar 
ı
n dü
ş
ey do
ğ
rultuda yataybir düzleme olan uzakl
ı
klar 
ı
ölçülmekte ve bu uzakl
ı
k farklar 
ı
ndan iki noktaaras
ı
ndaki yükseklik farklar 
ı
elde edilmektedir. Nivelmanda incelik (do
ğ
ruluk)genel olarak 1 km’lik nivelman yolunda gidi
ş
-dönü
ş
ölçü farklar 
ı
ndan bulunanstandart sapma de
ğ
eri ile ifade edilmektedir. Geometrik nivelmanda incelik 1km’de
±
1mm ile
±
20 mm aras
ı
ndad
ı
r. Hassas nivelmanda ise incelik, 1 km’de
±
0.2 mm ile
±
0.5 mm aras
ı
ndad
ı
r.
 
 
Yükseklik Sistemleri 
2 
Geometrik nivelman, her türlü mühendislik uygulamalar 
ı
nda ve teknik hizmetlerdekullan
ı
l
ı
r. Yüksek incelik istenen köprü, baraj vb. mühendislik yap
ı
lar 
ı
nda dü
ş
eyyöndeki deformasyonlar 
ı
n belirlenmesinde ve ülke birinci ve ikinci derecenivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n ölçümünde hassas nivelman yöntemi kullan
ı
l
ı
r.2.
Trigonometrik Nivelman:
Trigonometrik nivelmanda yükseklik farklar 
ı
basitolarak, iki nokta aras
ı
ndaki uzunluk ile dü
ş
ey aç
ı
dan yararlan
ı
larak eldeedilmektedir. Bu yöntemde incelik 1 km’de
±
1cm ile
±
10 cm aras
ı
ndad
ı
r.Trigonometrik nivelman, daha çok konum koordinatlar 
ı
n
ı
n elde edilmesi içinolu
ş
turulan jeodezik a
ğ
larda nokta yüksekliklerinin belirlenmesinde, sa
ğ
lad
ı
ğ
ı
 incelik yeterli oldu
ğ
u sürece mühendislik hizmetlerinde ve geometrik nivelman
ı
nuygulanamad
ı
ğ
ı
da
ğ
l
ı
k arazideki her türlü yükseklik ölçmesinde uygulan
ı
r.
Ş
ekil 1.2 Trigonometrik nivelman3.
Barometrik Nivelman:
Hava bas
ı
nc
ı
, deniz seviyesinden yukar 
ı
lara do
ğ
ruç
ı
kt
ı
kça dü
ş
mektedir. Hava bas
ı
nc
ı
ölçülerek barometrik yükseklik eldeedilmektedir. Barometrik nivelmanda iki nokta aras
ı
ndaki yükseklik fark
ı
 
±
1-2 mincelikle bulunur. Barometrik nivelman yaln
ı
zca ke
ş
if i
ş
lerinde kullan
ı
l
ı
r.4.
Hidrostatik Nivelman:
Fizikteki birle
ş
ik kaplar ilkesinden yararlan
ı
larakgeli
ş
tirilen hortumlu su düzeci denilen aletlerle, noktalar aras
ı
ndaki yükseklikfarklar 
ı
 
±
0.01 mm incelikle ölçülebilmektedir. Genel olarak hidrostatik nivelman,hortumlu su düzeçleri ile basit
ş
antiye ölçmelerinde; hassas hortumlu su düzeçleriile çok yüksek incelik gerektiren makine aplikasyonlar 
ı
nda ve kapal
ı
yerlerde
ş
ey yöndeki deformasyonlar 
ı
n ölçülmesi i
ş
lerinde ba
ş
ar 
ı
yla kullan
ı
lmaktad
ı
r.Mira Mira
gi
 ∆ 
h A BNivelmandüzlemi
 ∆ 
h= g - i
 ∆ 
h= H
B
- H
 A 
= geri-ileri= g-i
Ş
ekil 1.1 Geometrik nivelman
 
HH
B
= H
A
+ i + h – th = S
*
cotZH
B
= H
A
+ i +S
*
cotZ – t
Z
h
 A B
its
 
Yükseklik Sistemleri 
3
1.2. Yükseklik Sistemleri
Ülke nivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n hesab
ı
nda, önceleri durgun deniz yüzeyinin ba
ş
lang
ı
ç olarakal
ı
nabilece
ğ
i dü
ş
ünülür; fakat bir çok ülkenin nivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n birle
ş
tirilmesi ile eldeedilen sonuçlar, bu kan
ı
n
ı
n sars
ı
lmas
ı
na neden olur. Örne
ğ
in, 1862’deki ölçümleregöre Atlantik seviyesi, Akdeniz seviyesinden 64 cm daha yüksek bulunur. Nivelmansonuçlar 
ı
na normal a
ğ
ı
rl
ı
k ivmesi ile ortometrik düzeltmeler getirilince iki seviyearas
ı
ndaki fark
ı
n çok daha az oldu
ğ
u görülür. Yap
ı
lan hesaplamalardan çe
ş
itli denizseviyeleri aras
ı
ndaki fark
ı
n ölçü hatalar 
ı
içinde kald
ı
ğ
ı
kanaatine var 
ı
l
ı
r. Böylece her ülkenin kendi nivelman a
ğ
ı
n
ı
n en yak
ı
n deniz seviyesine ba
ğ
lanmas
ı
gere
ğ
i ortayaç
ı
kar (Ulsoy, 1976).Geoit ba
ş
lang
ı
ç olmak üzere, farkl
ı
yollardan gidilerek bir noktan
ı
n yüksekli
ğ
inivelmanla belirlense, sonuçlar 
ı
n e
ş
it olmad
ı
ğ
ı
görülür. Nivo yüzeyleri birbirlerineparalel olmad
ı
klar 
ı
için nivelman sonuçlar 
ı
yola ba
ğ
ı
ml
ı
d
ı
r. Yüksekliklerin aç
ı
k vekesin biçimde tan
ı
mlanmas
ı
için yaln
ı
zca yükseklik farklar 
ı
n
ı
n ölçülmesi yeterli olmaz;nivelman yollar 
ı
boyunca a
ğ
ı
rl
ı
k (yerçekimi ivmesi) de
ğ
erlerinin de ölçülmesi gerekir.Problemin çözümü için
yükseklikler, ya potansiyel de
ğ 
erlerden dönü
ş
türülür 
yada
ölçülen yükseklik farklar 
ı 
na bir düzeltme getirilerek elde edilir 
(Demirel,1983).Geoidin denklemi, a
ğ
ı
rl
ı
k kuvveti ve onun potansiyeli ile aç
ı
klanabilir. Kitle yo
ğ
unlu
ğ
usürekli oldu
ğ
u sürece geoidin e
ğ
rili
ğ
i de süreklidir. Yo
ğ
unlu
ğ
un ani de
ğ
i
ş
ikli
ğ
eu
ğ
rad
ı
ğ
ı
yerlerde geoidin e
ğ
rili
ğ
i de de
ğ
i
ş
ir. Geoidin yeryüzü noktalar 
ı
na görekonumu kesin olarak bilinmedi
ğ
inden yüksekliklerin belirlenmesi için çe
ş
itli hipotezler ortaya at
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Yükseklikler, bilimsel yükseklikler ve pratik yükseklikler olaraks
ı
n
ı
fland
ı
ı
l
ı
r.
1.2.1. Bilimsel Yükseklikler 
Yeryüzündeki herhangi
bir noktan
ı 
n geoide olan uzakl 
ı 
ğ 
ı 
, noktadan geoide indirilen
normal e
ğ 
risinin uzunlu
ğ 
u
ile veya geoidden noktaya eri
ş
mek için
kullan
ı 
lacak i 
ş
 veya potansiyel yöntemleri 
ile tan
ı
mlanabilir. S
ı
ı
r yükseltili yüzey olarak geoidinal
ı
nd
ı
ğ
ı
daha önceden belirtilmi
ş
ti. Nokta yüksekliklerini çekül do
ğ
rultusunda ölçmeküzere s
ı
ı
r yükseltili bir yüzey
ş
öyle de tan
ı
mlanabilir: Bir 
m
kütlesi yerçekimi kuvvetido
ğ
rultusunun ters yönünde, yeryüzünde bir A noktas
ı
ndan
dh
yüksekli
ğ
ineç
ı
kar 
ı
l
ı
rsa
dA
i
ş
i yap
ı
l
ı
r.dA=m
·
g
·
dh
[gr 
·
cm
·
saniye
-2 
 ] 
(1.1)

Activity (11)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
cklnccklnc liked this
Emrecan Kılıç liked this
aytachan liked this
Atakan Tümer liked this
ikalayci liked this
ikalayci liked this
denizer65 liked this
Mustafa Yazici liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->