Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
11Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
1 Bölüm - YÜKSEKLİK SİSTEMLERİ

1 Bölüm - YÜKSEKLİK SİSTEMLERİ

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 6,453|Likes:
Published by bekir aslan

More info:

Published by: bekir aslan on Aug 13, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

10/31/2012

pdf

text

original

 
Yükseklik Sistemleri 
1
 
1. BÖLÜM YÜKSEKL
İ
K S
İ
STEMLER
İ
 
1.1. Yükseklik Kavram
ı
 
Yeryüzünün
ş
ekli denilince, kat
ı
ve s
ı
v
ı
dünya kitlesinin atmosfer ile olan s
ı
n
ı
ı
 anla
ş
ı
l
ı
r. Kat
ı
k
ı
s
ı
mlar girinti ve ç
ı
k
ı
nt
ı
lar nedeniyle düzgün bir yüzey de
ğ
ildir. Genelolarak yüzeyler, normalleri yard
ı
m
ı
yla incelenebilir. Yeryüzü normalleri, a
ğ
ı
rl
ı
k kuvvetido
ğ
rultusundad
ı
r. A
ğ
ı
rl
ı
k kuvvetinin do
ğ
rultusu uygulamada çekül do
ğ
rultusuylagösterilir. Çekül do
ğ
rultusunun ölçmelerdeki rolü çok önemlidir. Ölçme aletlerinin
ş
ey eksenleri çekül do
ğ
rultusuna göre düzenlenir (Ulsoy, 1977).Yeryüzündeki noktalar 
ı
n yüksekliklerini tan
ı
mlayabilmek için, bir ba
ş
lang
ı
ç yüzeyi vebu yüzeye dik do
ğ
rultular 
ı
n saptanmas
ı
gerekir. Yeryüzünde en kolay belirlenebilendo
ğ
rultular, çekül do
ğ
rultular 
ı
d
ı
r. Bilindi
ğ
i gibi durgun bir s
ı
v
ı
yüzeyi çeküldo
ğ
rultusuna diktir. Çekül do
ğ
rultular 
ı
da her noktada denge halindeki deniz yüzeyinediktir. Karalar 
ı
n alt
ı
nda da devam etti
ğ
i
ş
ünülen denge halindeki deniz yüzeyi,ba
ş
lang
ı
ç yüzeyi yani s
ı
ı
r yükseltili yüzey olarak al
ı
nabilir ve bu yüzey
Geoit 
olarakadland
ı
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Buna göre
yükseklik 
, yeryüzü noktalar 
ı
n
ı
n çekül do
ğ
rultusundaba
ş
lang
ı
ç yüzeyine yani geoide olan uzakl
ı
ğ
ı
d
ı
r. Ba
ş
lang
ı
ç yüzeyinin alt
ı
nda bulunannoktalar 
ı
n çekül do
ğ
rultusunda geoide olan uzakl
ı
klar 
ı
da
derinlik 
olarak adland
ı
ı
l
ı
r.Noktalar aras
ı
ndaki yükseklik farklar 
ı
n
ı
n ölçülmesi i
ş
ine
nivelman
denilmektedir.Uygulamada kullan
ı
lan nivelman yöntemleri
ş
unlard
ı
r:1.
Geometrik Nivelman:
Geometrik nivelmanda, noktalar 
ı
n dü
ş
ey do
ğ
rultuda yataybir düzleme olan uzakl
ı
klar 
ı
ölçülmekte ve bu uzakl
ı
k farklar 
ı
ndan iki noktaaras
ı
ndaki yükseklik farklar 
ı
elde edilmektedir. Nivelmanda incelik (do
ğ
ruluk)genel olarak 1 km’lik nivelman yolunda gidi
ş
-dönü
ş
ölçü farklar 
ı
ndan bulunanstandart sapma de
ğ
eri ile ifade edilmektedir. Geometrik nivelmanda incelik 1km’de
±
1mm ile
±
20 mm aras
ı
ndad
ı
r. Hassas nivelmanda ise incelik, 1 km’de
±
0.2 mm ile
±
0.5 mm aras
ı
ndad
ı
r.
 
 
Yükseklik Sistemleri 
2 
Geometrik nivelman, her türlü mühendislik uygulamalar 
ı
nda ve teknik hizmetlerdekullan
ı
l
ı
r. Yüksek incelik istenen köprü, baraj vb. mühendislik yap
ı
lar 
ı
nda dü
ş
eyyöndeki deformasyonlar 
ı
n belirlenmesinde ve ülke birinci ve ikinci derecenivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n ölçümünde hassas nivelman yöntemi kullan
ı
l
ı
r.2.
Trigonometrik Nivelman:
Trigonometrik nivelmanda yükseklik farklar 
ı
basitolarak, iki nokta aras
ı
ndaki uzunluk ile dü
ş
ey aç
ı
dan yararlan
ı
larak eldeedilmektedir. Bu yöntemde incelik 1 km’de
±
1cm ile
±
10 cm aras
ı
ndad
ı
r.Trigonometrik nivelman, daha çok konum koordinatlar 
ı
n
ı
n elde edilmesi içinolu
ş
turulan jeodezik a
ğ
larda nokta yüksekliklerinin belirlenmesinde, sa
ğ
lad
ı
ğ
ı
 incelik yeterli oldu
ğ
u sürece mühendislik hizmetlerinde ve geometrik nivelman
ı
nuygulanamad
ı
ğ
ı
da
ğ
l
ı
k arazideki her türlü yükseklik ölçmesinde uygulan
ı
r.
Ş
ekil 1.2 Trigonometrik nivelman3.
Barometrik Nivelman:
Hava bas
ı
nc
ı
, deniz seviyesinden yukar 
ı
lara do
ğ
ruç
ı
kt
ı
kça dü
ş
mektedir. Hava bas
ı
nc
ı
ölçülerek barometrik yükseklik eldeedilmektedir. Barometrik nivelmanda iki nokta aras
ı
ndaki yükseklik fark
ı
 
±
1-2 mincelikle bulunur. Barometrik nivelman yaln
ı
zca ke
ş
if i
ş
lerinde kullan
ı
l
ı
r.4.
Hidrostatik Nivelman:
Fizikteki birle
ş
ik kaplar ilkesinden yararlan
ı
larakgeli
ş
tirilen hortumlu su düzeci denilen aletlerle, noktalar aras
ı
ndaki yükseklikfarklar 
ı
 
±
0.01 mm incelikle ölçülebilmektedir. Genel olarak hidrostatik nivelman,hortumlu su düzeçleri ile basit
ş
antiye ölçmelerinde; hassas hortumlu su düzeçleriile çok yüksek incelik gerektiren makine aplikasyonlar 
ı
nda ve kapal
ı
yerlerde
ş
ey yöndeki deformasyonlar 
ı
n ölçülmesi i
ş
lerinde ba
ş
ar 
ı
yla kullan
ı
lmaktad
ı
r.Mira Mira
gi
 ∆ 
h A BNivelmandüzlemi
 ∆ 
h= g - i
 ∆ 
h= H
B
- H
 A 
= geri-ileri= g-i
Ş
ekil 1.1 Geometrik nivelman
 
HH
B
= H
A
+ i + h – th = S
*
cotZH
B
= H
A
+ i +S
*
cotZ – t
Z
h
 A B
its
 
Yükseklik Sistemleri 
3
1.2. Yükseklik Sistemleri
Ülke nivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n hesab
ı
nda, önceleri durgun deniz yüzeyinin ba
ş
lang
ı
ç olarakal
ı
nabilece
ğ
i dü
ş
ünülür; fakat bir çok ülkenin nivelman a
ğ
lar 
ı
n
ı
n birle
ş
tirilmesi ile eldeedilen sonuçlar, bu kan
ı
n
ı
n sars
ı
lmas
ı
na neden olur. Örne
ğ
in, 1862’deki ölçümleregöre Atlantik seviyesi, Akdeniz seviyesinden 64 cm daha yüksek bulunur. Nivelmansonuçlar 
ı
na normal a
ğ
ı
rl
ı
k ivmesi ile ortometrik düzeltmeler getirilince iki seviyearas
ı
ndaki fark
ı
n çok daha az oldu
ğ
u görülür. Yap
ı
lan hesaplamalardan çe
ş
itli denizseviyeleri aras
ı
ndaki fark
ı
n ölçü hatalar 
ı
içinde kald
ı
ğ
ı
kanaatine var 
ı
l
ı
r. Böylece her ülkenin kendi nivelman a
ğ
ı
n
ı
n en yak
ı
n deniz seviyesine ba
ğ
lanmas
ı
gere
ğ
i ortayaç
ı
kar (Ulsoy, 1976).Geoit ba
ş
lang
ı
ç olmak üzere, farkl
ı
yollardan gidilerek bir noktan
ı
n yüksekli
ğ
inivelmanla belirlense, sonuçlar 
ı
n e
ş
it olmad
ı
ğ
ı
görülür. Nivo yüzeyleri birbirlerineparalel olmad
ı
klar 
ı
için nivelman sonuçlar 
ı
yola ba
ğ
ı
ml
ı
d
ı
r. Yüksekliklerin aç
ı
k vekesin biçimde tan
ı
mlanmas
ı
için yaln
ı
zca yükseklik farklar 
ı
n
ı
n ölçülmesi yeterli olmaz;nivelman yollar 
ı
boyunca a
ğ
ı
rl
ı
k (yerçekimi ivmesi) de
ğ
erlerinin de ölçülmesi gerekir.Problemin çözümü için
yükseklikler, ya potansiyel de
ğ 
erlerden dönü
ş
türülür 
yada
ölçülen yükseklik farklar 
ı 
na bir düzeltme getirilerek elde edilir 
(Demirel,1983).Geoidin denklemi, a
ğ
ı
rl
ı
k kuvveti ve onun potansiyeli ile aç
ı
klanabilir. Kitle yo
ğ
unlu
ğ
usürekli oldu
ğ
u sürece geoidin e
ğ
rili
ğ
i de süreklidir. Yo
ğ
unlu
ğ
un ani de
ğ
i
ş
ikli
ğ
eu
ğ
rad
ı
ğ
ı
yerlerde geoidin e
ğ
rili
ğ
i de de
ğ
i
ş
ir. Geoidin yeryüzü noktalar 
ı
na görekonumu kesin olarak bilinmedi
ğ
inden yüksekliklerin belirlenmesi için çe
ş
itli hipotezler ortaya at
ı
lm
ı
ş
t
ı
r. Yükseklikler, bilimsel yükseklikler ve pratik yükseklikler olaraks
ı
n
ı
fland
ı
ı
l
ı
r.
1.2.1. Bilimsel Yükseklikler 
Yeryüzündeki herhangi
bir noktan
ı 
n geoide olan uzakl 
ı 
ğ 
ı 
, noktadan geoide indirilen
normal e
ğ 
risinin uzunlu
ğ 
u
ile veya geoidden noktaya eri
ş
mek için
kullan
ı 
lacak i 
ş
 veya potansiyel yöntemleri 
ile tan
ı
mlanabilir. S
ı
ı
r yükseltili yüzey olarak geoidinal
ı
nd
ı
ğ
ı
daha önceden belirtilmi
ş
ti. Nokta yüksekliklerini çekül do
ğ
rultusunda ölçmeküzere s
ı
ı
r yükseltili bir yüzey
ş
öyle de tan
ı
mlanabilir: Bir 
m
kütlesi yerçekimi kuvvetido
ğ
rultusunun ters yönünde, yeryüzünde bir A noktas
ı
ndan
dh
yüksekli
ğ
ineç
ı
kar 
ı
l
ı
rsa
dA
i
ş
i yap
ı
l
ı
r.dA=m
·
g
·
dh
[gr 
·
cm
·
saniye
-2 
 ] 
(1.1)

Activity (11)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
cklnccklnc liked this
Emrecan Kılıç liked this
aytachan liked this
Atakan Tümer liked this
ikalayci liked this
ikalayci liked this
denizer65 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->