Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
7Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Hikmet Kıvılcımlı - Şeyh Bedrettin

Hikmet Kıvılcımlı - Şeyh Bedrettin

Ratings: (0)|Views: 228 |Likes:
Published by berk gündoğan
Hikmet Kıvılcımlı - Şeyh Bedrettin
Hikmet Kıvılcımlı - Şeyh Bedrettin

More info:

Published by: berk gündoğan on Jan 28, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/25/2012

pdf

text

original

 
KADI İSRAİLOĞLU SİMAVNALIŞEYH BEDREDDİN
"Olup Mansur, bu yolda verdi bâşın"Hüdâ aşkında hiç çatmâdı kaaşın"Münafıklar atarlar tain taaşın"Bizim mürşidimiz Şeyh Bedreddindir." (Menâkıb, s. l38)Molla Hafız Halil (Şeyh Bedreddin'in torunu)
BEDREDDİN - HUS - İBNÎ HALDUN
Simavnalı Şeyh Bedreddin Mahmud Rumî (1359-1420), yalnız Türkiye devrimtarihinin değil, bütün insanlık için sosyal devrim tarihinin en ilgi çekici büyükkahramanıdır: Şeyhin zamanına dek medeniyetler, dıştan gelme barbar akınlarınıntarihsel devrimi ile yıkılırlardı. Şeyhin zamanındaki Aksak Timur akını o çeşit dıştanyıkıcı tarihsel devrimlerin en sonuncusuydu. Sosyal devrim imkânsız olduğu içinmuazzam bir medeniyetin yıkılışı antika destanlarda "tufan", dinlerde "kıyamet"adını alıyordu.Şeyh Bedrettin bu şuursuz medeniyet yıkılışları yerine, insanlığınbiricik ve sürekli gelişimini sağlayacak şuurlu devrimi, başka deyimle: Tarihseldevrim yerine sosyal devrimi geçiren en şuurlu ve en orijinal büyük devrimcidir. Obamdan, sosyal devrimler çağı demek olan modern çağın ilk en önemlimüjdecisidir.Şeyh Bedreddin, kendi çağdaşları sayılabilecek olan İslâm medeniyetininAristotales'i İbnî Haldun (1332-1406) dan da, Batı dünyasında Wicleften sonra ilkdin reformcusu Çek papazı Jean Huss'ten de önemli kişidir. Gerçi İbnî Haldun :Aksak Timur gibi uykuda gezer "Cihangir"lere metelik vermeyecek değerde moraltaşır. Aynı metelik vermeyişi Şeyh'te de buluruz. İbnî Haldun toplum ve tarihkanunlarını Marks-Engels'lere müjdeci olurca izlemiştir. Bu dahiyane buluşları,yâşadığı büyük pratik olaylardan sezmiştir. Ama, bulduğu prensipleri, içinde yaşadığıtarihsel ve sosyal şartlar yüzünden, pratiğe uygulamayı düşünememiştir. ŞeyhBedrettin, teori ile prati en canlı, en insancıl kseklikte sosyal sentezineulaştırmıştır.
JeanHuss
(1369-1415) yalnız hristiyanlar in İsa dininde reformuöngörmekle yetindi. Şeyh; müslüman, hristiyan, yahudi ayırdı yapmadı, bütün dinve ulus sınırlarının izafiliğini göstererek, her türlü insan ayrılıklarını "İptâl" etti.Tümüyle insanlığı yücelten bir kurtarıcı Humanitarisme yarattı. Batı'da ünlü "Reform"hareketi : Zengin papazların mülklerini müsadere etmekle kaldı. Bunun sonucuAlmanya'da büyük derebeyilerin, Fransa ve İngiltere'de işveren burjuvalarınekmeklerine yağ sürdü. Şeyh; öyle dar bencil sınıf ve sınır çerçevelerinden üstünuluslararası sosyalizmin gözünü budaktan esirgemez ülkücüsü idi. Hüss kancıkcayakıldı, Şeyh kancıkça asıldı. Hüss'çü hareket, kendisi öldükten sonra başladı. Şeyhonlarca yıl hazırlanmış Anadolu ve Rumeli hareketinin başına geçti. Hüss antikabezirgânlığın yerine modern bezirgânlığı tutmuş oldu. Şeyh her bezirgân çıkarcılığınakarşıydı.İnsan kişiliğini yaratan en yan gelenekleri, "soy"unun başındangeçenlerdir. Simavnalı Şeyh Bedrettin Mahmut Rûmî, çok ilgi çekici soydan gelir.
 
Ona rağmen Osmanlı tarihçileri, Şeyhin adını unutturamadıkları zaman bile, hiçdeğilse soyunu anmamaya aşırıca uğraşmışlardır.Cumhuriyetin doğuş günlerinde Şeyhin üzerine eğilen ilk (1925) ve 32 yıl içinson bilgin "Darülfünun İlâhiyat Fakültesi Tarih'i Kelâm müderrisi" sayın M. Şerafettinoldu. "
SimavnakadısıoğluŞeyhSedrettin
" (Evkaf matbaası, İstanbul, 1341)adlı eserınde Şeyhin yalnız İsrail adlı bâbasını anar. (S. .4.5) Elimizdeki "
Menakıb
"ibilmediği için,. Şeyh üzerine yürüttüğü tek tük düşünceleri gibi Şeyhin derin soyu daaskıda kalır.Mehmet Süreyya bey : (Şeyhin) "Ecdadı Selçuk Devleti vezirlerinden idi." der.(M.S. :
SicilliOsni
, cild II, s. l6 Matbaası Amire, İstanbul 1311). ŞemsettinSami bey : "Şeyh aslında Selçuk hükümdarları neslinden olup" (Kaamûs ül-âa lâm,s.1254) kaydını düşürür. Belgratlı Muhtesip zâde Hâki : (Şeyhin) "Ecdadı Selçuklesinden Alâettin'in kardi luna vezir dahi olup (Hadikatr Reyhân,elyazması, Köprülü Ahmet Paşa kütüphanesi, n 230) yollu yanlış bir tercüme yapar.Tercümenin aslını Arapça yazmış olan Taşköprü zâde ise şunu söyler : "Söylendiğinegöre (Şeyhin) dedeleri Selçuk oğullarının veziri ve kendisi Sultan Alâittin Selçukininbiraderi oğlu idi." (Şakaayik'ı Nûmâniyye, Arapça elyazması, Köprülü Ahmet P.Kütüphanesi, n.1230: s. 27 - 30)Böylece, Osmanlı tarihçilerinin Şeyh soyu üzerinde niçin susuş konspirasyonuyaptıkları çıtlatılmış olur. Osmanpadişahlığına karşı en modern anlamda halkdevrimi uğruna ayaklanmış adamın - o zaman için pek önemli sayılan
birhükümdar soyundan geldiği açıklanamazdı.Cumhuriyetin 34 üncü yılı, candan savunduğu Şeyhin hayatını ve Şâheseri"
Vâridât
"ı temiz üslûbuyla veren sayın Bezmi Nusret Kaygusuz, basılı biçiminde ilkdefa"
Menâkız
"ı ele almış olur (
ŞeyhBedreddinSimaveni
: İzmir,1957). Onagöre,
HayrullahEfendiTarihinde.
,Şeyhle akraba olan Selçuk Sultanı Ferâmürzoğlu III üncü Alaeddin'dir.
Tarih'iâl'iOsman
(Adil oğlu Oruç, 9 uncu yüzyıl) da :Osman Gaazi Karahisarı alırken, Sultan Alâeddin, kardeşi oğlu Aktimur eliyleOsman'a malzeme, veziri Abdül' Aziz eliyle de bağımsızlık buyrultusu ve Mısırhükümdarından Akbayrak, "tuğ ve âlem" göndermiştir. İşte bu, Osmanlı Devleti'nebağımsızlık buyrultusu getiren Abdül' Aziz Şeyh Bedrettin'in öz dedesidir.İslâm medeniyetinin o kargaşalı "Ulusların Göçü" ve derebeyileşmeleri çağındaen büyük derebeyi Cengiz Sülâlesinden Mahmut Gaazân han idi. Moğol imparatoru,"böl ve güt"prensibine göre, buyurduğu Rum Selçuk ülkesinde III üncü AlâeddinKeykubâdı Konyâ'ya, AmcaMes'udu Doğu Anadolu'ya yin etmişti. rkbeylerinden Baltu, Mesud'u tek şah yapmak kaygusuyla Alâeddin'e kaıayaklanınca, Gaazân, emrindeki Kutlup Şahı gönderip Mesud'u esir ettirdi.Bu yolTürk beyleri Alâeddin'i bağımsız hükümdar ilân ettiler. Anadolu'da bu altüstlüklerikışkırtan Mısır hükümdarı Melik Nâsır
ın üzerine yürüyen Gaazân Şam'da bozuldu.Halep'ten Anadolu'ya geçti. Oradan Alaeddin'i aldı. İsfahan'a götürerek idam etti.Alâeddin'in oğlu Gıyasüddin'i de boğdurttu. Böylece artık Selçuk saltanatının gölgesibile silinmişti.O zaman Anadolu'da başıboş kalan iki derebeylik bağımsızlaştı.Onlardan birisi:Serhad üzerindeki Söğüt beyi Osman Gaazi idi. Anlaşılan, Şeyh'in dedesi Abdülaziz,kardeşi Alaeddin trajedisinden sonra, vaktiyle bağımsızlık buyrultusu götürdüğüOsman Gaazi'nin yanına gelmiş ve sayılan bir gaazi olarak Bizansa karşı kutsalsavaşa girişmiştir.1937 yılı, "İnkılâb Müzesi"ndeki elyazmasından işlediğimiz "
Menâkız
" : Henüzküçük bir ilçe beylikceğizi olan Osmanlılığın bütün şaşırtıcı atılganlıklarında Şeyhindedesi Abdülaziz'in oynadığı öncülüğü alçak gönüllüce destanlaştırarak söze başlar.Yazarı Molla Halil, Şeyh Bedreddin
in torunudur. Tarihi Fâtih Mehmet günlerinevaran manzum elyazmasının adı : "
MenabŞeyh,BedreddinhinKaadiİsrail
"dir.
 
A- Şeyhin Doğuşu
1935 yılına gelinceyedek, Şeyh Bedrettin 'in gerek dedeleri, gerekse doğduğuyer ve tarih üzerine açık hiçbir şey bilinmiyor gibiydi. O yıl "İnkılâp Müzesi"ndeŞeyhin torunu hafız Molla Halil'in manzum elyazma "
MENAKIB
"ı ansızın elimizegeçti.
(1)
Orada olduğu gibi anlatılan Şeyhin kendisi kadar soyu da çok ilgi çekiciydi.Osmanlıların doğuşunda, Rumeli'ye geçişinde İslâm öncüsü olarak büyük Haçlılarseferini bozuşunda, Şeyh'in soyu olağanüstü önemli, öncü rolünü oynamıştı. Bu rolaydınlanmadıkça, Osmanlılığın pek çok sırları karanlıkta kalırdı.1939 yılı, Menâkıpesas tutularak Şeyhin hayatı yeni baştan yazıldı: Bu kitap, 27 yıl önce yazılmıştı,yalnız dilini az düzeltip temize çekerek yayınlıyoruz.Kişi olarak Şeyhin soyu ve oluşu üç ayrımda toplandı :1- Şeyhin dedesinin dedeleri;2- Şeyhin yakın akrabaları;3- Şeyhin dünyaya gelişi.
I- Şeyhin Dedesinin Dedeleri
"SimavnaKadısıİsrâil'inoğlu"diyeünalanŞeylıBedrettinMahmutRûmî üzerine,l939yılınadek,CumhuriyetTürkiyesi'ndeTürkçebirtekbilimeseryayınlanmıştı.
(2)
OndaŞeyhinyalnızİsrailadlıbabasındankonuaçılır.Kim"Terâcüm"yazarlarıŞeyhindedesininAbdülazizolduğunubildiriyorlardı
(3)
.Abdülaziz'in kim olduğu, ne yaptığı bilinmezdi.Değerli düşünürümüz Bay Bezmi Nusret Kaygusuz Menâkıp'tan yararlandığıeserini yaymakta bizden çevik davrandı. Himmeti var olsun: Kendi açısından ve"
Vâridât
" tercümesiyle daha derinleşmiş olan eserinde
(4)
Şeyhin açık şeceresinikoydu. Ona göre : "
Mevzt'iÜlûm
" da Şeyh, Selçuk Sultanı Alâeddinin kardeşioğlu, dedeleri Selçuk vezirleridir : "
c'ütTevârih
" te Şeyhin büyük dedesi SultanAlâeddinin yan akrabave vezirlerindendir : "
KısasıEnbiya
" da Şeyh,"Alâeddin'in amcası oğludur: "
ŞakaayıkNûmâniye
" ve "
gatTarihiyyeveCoğrafiyye
"de Bedreddin, Sultan Alâeddin'in öz yeğenidir. (Üçüncü Alâeddin'in) :"
HayrullahEfendi
" Tarihi ile "
Vâridât
" önnde, Şeyh Ferarz lu IIIAlâeddin oğlu Abdülaziz oğlu İsrail'in oğludur.Bay Kaygusuz : "Bedreddin'in dedesi Ablaziz, kardi III.AlâeddinKeykubâd'ın vezirliğinde bulunmuştur."
(5)
der. Abdülaziz'in atalarıyla uğraşmaz.Özetlemeye önem vermiştir. Oysa Menâkıb Şeyhin en canlı trajedisini verdiği gibiAbdülaziz'in dedeleri üzerine de açıklama yapar :
"Ceddi ânın Bağdat ilinde, ey said "OlduCengiznelindeŞehid" 
(Me, 7) der. Cengiz 1224 (göç: 621) yıllarındaBatı'ya döndüğü vakit Bağdat Halifesiyle müttefikti. Yalnız Moğol tüccarlarını öldürenHvarzim şahı Alâeddin'den öc almak üzere: Maverâünnehr, Hvarzim, Horasan,Kafkas ülkelerini hallaç pamuğuna çevirdi. Ama, Bağdat'a inmedi. Molla Halil'indurup dururken yalan söylemeyeceğine, belki tarih yanlışı yapmış olacağına göre :Abdülaziz'in dedesi Bağdat 'a ne vakit gelmiştir ? Orada niçin öldürülmüştür ?Herkesten daha yetkili olarak Menâkıb şunu anlatır :Nesi idi Sultan Alâiddine bilŞüphe yoktur bu söze ey zinde dil"Şâh Alâeddin nesliydi özü..." (Me, 7)Bu şah Seuklardan hangi Alâeddin idi? Şeyhin ataları onunla nalkuşaklanıyordu?Al'i Selçûkilere neslen vezir"Hem çü Al'i Bermeki Abbas mir." (Me, 7) deniliyor. Cengiz Kâşgarı 1219 yılı,

Activity (7)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
mey_lal liked this
tolstoysbicycle liked this
MefistoMM liked this
ihramcizade liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->