Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Bilimsel Bilginin Paylaşımı

Bilimsel Bilginin Paylaşımı

Ratings: (0)|Views: 23 |Likes:
Published by arimbalimpetegim
Prof. Dr. Atıl BULU
Prof. Dr. Atıl BULU

More info:

Published by: arimbalimpetegim on Jan 29, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/19/2012

pdf

text

original

 
 
 
B
İ
L
İ
MSEL B
İ
LG
İ
N
İ
N PAYLA
Ş
IMI 
Prof. Dr. At
ı
l BULU(www2.itu.edu.tr/~bulu)
 “ Bilim kendine kalsa, yaln
ı
zca ilerler .”   GALILEI, Diyalog (1632) 
Binlerce erkek ve kad
ı
na bir meslek sa
ğ
layan kurum olarak bilim çok yeni bir geli
ş
menin ürünüdür. Bugün bilimle do
ğ
rudan ili
ş
kisi olmayan birçok kimseningözünde bilim belirli bir çe
ş
it insan
ı
n, bilim adamlar 
ı
n
ı
n, sürdürdü
ğ
ü bir etkinliktir.Kelimenin  kendisi de eski de
ğ
ildir. Bilim adam
ı
deyimini ilk kez WHEWELL 1840’da
Tümevar 
ı
mc
ı
Bilimlerin Felsefesi “
kitab
ı
nda kullanm
ı
ş
t
ı
r:
Genel olarak bilimüreten ki
ş
iyi tan
ı
mlayacak bir isme çok ihtiyac
ı
m
ı
z var. Ben bu ki
ş
ilere BilimAdam
ı
denilmesinden yanay
ı
m
.”. 17. yüzy
ı
ldan önce bilim ile felsefeyi birbirinden ay
ı
rmak ve birçok ki
ş
iyi,öncelikle bilim adam
ı
olarak betimleyebilmek oldukça zordu. Bu nedenle evrenianlamak ve olu
ş
umu için mitlerden kurtularak bilimsel nitelikte ilk görü
ş
ü, evreninsudan meydana geldi
ğ
i hipotezini ortaya atan THALES ( M.Ö. 6. Yüzy
ı
l ) ilk filozoftur.ARCHIMEDES ise ( M.Ö. 287 - 212 ) matemati
ğ
i deneysel verilere uygulad
ı
ğ
ı
ndan ilkbilim adam
ı
olarak kabul edilir. Bilindi
ğ
i üzere hidrostatik kurallar 
ı
ile kald
ı
raç ilkeleriARCHIMEDES’e aittir. ARCHIMEDES bilimde at
ı
l
ı
m gücünü, “
Bana bir dayanakgösterin, tüm dünyay
ı
yerinden oynatay
ı
m “
ça
ğ
ı
s
ı
nda dile getirmi
ş
tir. Bilimin kolay bir tan
ı
m
ı
bilim adamlar 
ı
n
ı
n yapt
ı
klar 
ı
d
ı
r. Bilimin beraber veörgütlü bir yap
ı
olarak kurumla
ş
mas
ı
yeni bir olgudur. Bilim, uygulamas
ı
n
ı
n ilk elde vean
ı
nda hiçbir ekonomik de
ğ
er ta
ş
ı
mamas
ı
bak
ı
m
ı
ndan, bütün mesleklerden ayr 
ı
bir özellik gösterir. Bir hukukçu bir davay
ı
savunur veya karar verebilir, hekim hastalar 
ı
 iyile
ş
tirir, bir mühendis bir köprü veya otomobil plan
ı
çizebilir; bunlar 
ı
n hepsiinsanlar 
ı
n hemen kar 
ş
ı
l
ı
ğ
ı
n
ı
ödemeye haz
ı
r olduklar 
ı
 
ş
eylerdir. Oysa bilimin ayr 
ı
ayr 
ı
 üretti
ğ
i
ş
eyler sat
ı
labilir 
ş
eyler de
ğ
ildir. Bu nedenle bilim adam
ı
için ba
ş
ta gelen sorunöteden beri hep nas
ı
l ya
ş
ayaca
ğ
ı
sorunu olmu
ş
tur. Bilim adamlar 
ı
hep üç ayr 
ı
grupinsanla s
ı
k
ı
ili
ş
ki içinde çal
ı
ş
mak zorunda kalm
ı
ş
lard
ı
r:
İş
verenleri, meslekta
ş
lar 
ı
vetoplumlar 
ı
. 
İ
ster zengin bir ki
ş
i, bir üniversite, bir 
ş
irket ya da ister bir devlet dairesi olsun,i
ş
verenin i
ş
levi, bilim adam
ı
n
ı
n ya
ş
amas
ı
ve çal
ı
ş
abilmesi için gereken ortam veparay
ı
sa
ğ
lamakt
ı
r.
İş
veren bunun kar 
ş
ı
l
ı
ğ
ı
nda yap
ı
lan
ş
ey üzerinde söz sahibi olmakisteyecektir. Bilim adam
ı
, projesini i
ş
verene satmak zorundad
ı
r, fakatmeslekta
ş
lar 
ı
n
ı
n bir bölümünün ba
ğ
l
ı
olduklar 
ı
çe
ş
itli kurumlar ve dernekler arac
ı
l
ı
ğ
ı
 ile yay
ı
nlanan bu projenin deste
ğ
i sa
ğ
lanmadan bu projeyi satamaz.
 
 2
ÜN
İ
VERS
İ
TELER
 Üniversitelerin kurulmas
ı
n
ı
n amac
ı
din adamlar 
ı
n
ı
e
ğ
itmek olmu
ş
tur. Akl
ı
ninançla, bilim ve sanat
ı
nda dinle ba
ğ
da
ş
t
ı
ı
lmas
ı
amac
ı
n
ı
güden ilk üniversiteyi, 1160y
ı
l
ı
nda kurulan Paris Üniversitesi olarak kabul edebiliriz. S
ı
ras
ı
yla Avrupa’da kurulanüniversiteler tarih s
ı
ras
ı
yla Paris 1160, Oxford 1167, Cambridge 1209, Padua 1222,Napoli 1224, Salamanca 1227, Prag 1337 ve Viyana 1367. Bu üniversitelerde kitaplar çok az bulundu
ğ
undan, ö
ğ
retim, konferanslar vetart
ı
ş
malardan ibaretti. E
ğ
itimin temelini yedi yüksek bilim olu
ş
turuyordu. E
ğ
itimLatinceydi.
İ
lk üç konu, ö
ğ
renciyi anlaml
ı
konu
ş
may
ı
ve yazmay
ı
ö
ğ
retmeyi hedef alan gramer, hitabet ve mant
ı
kt
ı
. Bunlardan sonra aritmetik, geometri, astronomi vemüzik dörtlüsü geliyordu. Bu üniversitelerde etken olan ARISTOTELES ö
ğ
retisi, EUCLID geometrisi veBATLAMYUS co
ğ
rafyas
ı
yd
ı
.
B
İ
L
İ
M AKADEM
İ
LER
İ
 
 Üniversitelerdeki e
ğ
itim,17. Yüzy
ı
la kadar ortaça
ğ
dan kalma e
ğ
itim program
ı
 üzerinde kurulmu
ş
tu. Rönesans ve onu izleyen dönemde bilimsel çal
ı
ş
malar,AR
İ
STOTELES gelene
ğ
inin egemen oldu
ğ
u üniversitelerden çok, üniversite d
ı
ş
ı
 kurulu
ş
larda yo
ğ
unla
ş
m
ı
ş
t
ı
r. Bilimin gerçek anlamda yeni bir geli
ş
im sürecine girmesi,yerle
ş
ik pek çok önyarg
ı
yla birlikte neredeyse kutsal bir dokunulmazl
ı
ğ
a bürünenAR
İ
STOTELES yetkesinin sars
ı
lmas
ı
n
ı
beklemi
ş
tir. Bilimsel dernek denilebilecek ilk örgüt 1603 - 1630 aras
ı
nda faaliyet gösteren,Roma’da geli
ş
en
Accademia dei Lincei ( Lincei Akademisi )
d
ı
r. GAL
İ
LEO buderne
ğ
in bir üyesiydi. Akademi benzer dü
ş
üncedeki ki
ş
ilerin do
ğ
a felsefesi konular 
ı
n
ı
 tart
ı
ş
abildikleri bir topluluktu ve 1630 y
ı
l
ı
nda sona erdi. Daha sonra 1651 y
ı
l
ı
nda Floransa’da Medici dükünün korumas
ı
nda
Accamedia del Cimento ( Deney Akademisi )
kurulur. Ad
ı
ndan da anla
ş
ı
laca
ğ
ı
 üzere zaman
ı
n
ı
n do
ğ
a felsefesi problemlerinin deneysel incelemesi ile ilgiliydi. 17. Yüzy
ı
l
ı
n ilk yar 
ı
s
ı
nda, di
ğ
er Avrupa ülkelerinde de Lincei Akademisinebenzer resmi olmayan gruplar ortaya ç
ı
kt
ı
. 15. Yüzy
ı
lda kurulmu
ş
olan Minimtarikat
ı
na ba
ğ
l
ı
olan MARIN MERSENNE ( 1588 - 1648 ) bütün ya
ş
am
ı
n
ı
Paris’teMinims manast
ı
ı
nda geçirdi. MERSENNE sadece Frans
ı
zlar 
ı
n de
ğ
il, bütün Avrupabiliminin haberle
ş
me noktas
ı
oldu. GALILEO’nun çal
ı
ş
malar 
ı
kuzey Avrupa’ya onunarac
ı
l
ı
ğ
ı
ile iletildi. GALILEO engizisyon taraf 
ı
ndan ev hapsinde tutulurken “
DISCOURSES
” inin Hollanda’da ilk olarak bas
ı
lmas
ı
n
ı
sa
ğ
layan oydu. Birkaç y
ı
lsonra MERSENNE, TORRICELLI’nin bo
ş
lukla ilgili deneylerinin haberlerini yayd
ı
.PASCAL’
ı
n deneylerini destekledi ve matematik çal
ı
ş
malar 
ı
n
ı
n bas
ı
m
ı
n
ı
te
ş
vik etti.
 
 3DESCARTES için ise MERSENNE, bilgi dünyas
ı
yla haberle
ş
menin en önemliarac
ı
yd
ı
. DESCARTES “
Felsefe Üzerine Dü
ş
ünceler 
” adl
ı
metafiziksel incelemesiniyazd
ı
ğ
ı
nda, MERSENNE eserin kopyalar 
ı
n
ı
zaman
ı
n önde gelen filozoflar 
ı
na da
ğ
ı
tt
ı
,ilk bas
ı
mda yedi adet ele
ş
tiri ve DESCARTES’
İ
N bunlara yan
ı
t
ı
da yer alm
ı
ş
t
ı
r.MERSENNE’
İ
N tek ba
ş
ı
na bir bilimsel dernek oldu
ğ
unu söylemek abartmaolmayacakt
ı
r. Ba
ş
ka bir akademi ise Parisli ve varl
ı
kl
ı
biri olan HENRI-LOUIS HABERT deMONTMOR taraf 
ı
ndan kurulan
MONTMOR  AKADEM
İ
S
İ
’D
İ
R
.  Bu akademi 1650’liy
ı
llarda Frans
ı
z biliminin merkezi haline geldi. MONTMOR Akademi’sinin bir toplant
ı
s
ı
, ilerde bilimsel dernekleri olu
ş
turacak olan ilk resmi olmayan gruplar 
ı
ni
ş
leyi
ş
tarz
ı
n
ı
göstermesi bak
ı
m
ı
ndan ö
ğ
reticidir.  1658’de genç bir bilim adam
ı
olanCHRISTIAN HUYGENS’
İ
N bir bildirisi akademiye sunuldu. Bu bildiride HUYGENS,Satürn’ün biçimini aç
ı
klamak için gezegenin etraf 
ı
n
ı
halkalar 
ı
n çevreledi
ğ
ini önesürüyordu. Yeni bir do
ğ
a kavram
ı
ve insan
ı
n bu kavram içerisindeki yeritart
ı
ş
ı
lmaktayd
ı
.
İ
lk derneklerin belki de en çetin i
ş
levi yeni fiziksel do
ğ
a kavramlar 
ı
n
ı
 ARISTOTELES felsefesine kar 
ş
ı
savunmakt
ı
.  Fransa’da daha sonra 1666’da
ACADEMIA ROYAL des SCIENCES  (Kraliyet Bilim Akademisi )
XIV. LOUIS’in Maliye Bakan
ı
JEAN BAPTISTECOLBERT’
İ
N arac
ı
l
ı
ğ
ı
ile resmen kuruldu. On alt
ı
üye ile s
ı
n
ı
rl
ı
olarak biliminönderlerini bir araya getirme çabas
ı
n
ı
sürdürdü. Akademi sadece Frans
ı
z bilimönderlerine özgü de
ğ
ildi. Hollanda’dan CHRISTIAN HUYGENS, Danimarka’danastronom ROEMER,
İ
talya’dan CASSINI Paris’e getirildi. Üyelerin atamalar 
ı
n
ı
yapanFrans
ı
z hükümeti maa
ş
lar 
ı
n
ı
da ödüyordu ve Academia nispeten iyi bir bütçeye sahipoldu. Academia’n
ı
n bilim adamlar 
ı
, Avrupa’n
ı
n en zengin donan
ı
m
ı
na sahipti veba
ş
kalar 
ı
n
ı
n yürütmesi olanaks
ı
z projeleri gerçekle
ş
tirecek durumdayd
ı
lar. Academiayer küresi üzerinde bir derecelik yay
ı
n uzunlu
ğ
unun ölçümünü destekledi. Böylece dedünyan
ı
n büyüklü
ğ
ünü önceki ölçmelerden çok iyi bir duyarl
ı
l
ı
kla belirledi. GüneyAmerika’ya yap
ı
lan bir ke
ş
if gezisi, Mars’
ı
n Dünyaya olan uzakl
ı
ğ
ı
n
ı
n ve dolayl
ı
olarakda Güne
ş
sisteminin boyutlar 
ı
n
ı
n belirlenmesini sa
ğ
lad
ı
. Academie, hükümetin bir patent bürosu gibi i
ş
ledi ve önde gelen bilim adamlar 
ı
n
ı
n zamanlar 
ı
n
ı
bo
ş
 
ş
eyler içinharcad
ı
. 
İ
ngiltere’de
THE ROYAL SOCIETY ( Kraliyet Bilim Akademisi )
diye bilinenünlü kurulu
ş
1645’de baz
ı
ki
ş
ilerin tart
ı
ş
ma amac
ı
yla periyodik olarak bir arayagelmelerinden do
ğ
ar.
“ Görünmeyen Kolej” ( The Invisible College )
ad
ı
alt
ı
ndatoplananlar aras
ı
nda bilim adamlar 
ı
, yüksek din görevlileri, hekim, mimar ve i
ş
 adamlar 
ı
vard
ı
. 1662’de bir kraliyet kararnamesiyle özerk bir kimlik kazan
ı
r. Dernekte,sürgün edilmi
ş
bir Alman olan ve yaz
ı
ş
ma sekreterli
ğ
i yapan HENRY OLDENBURG’da ( 1620 - 1677 ) çal
ı
ş
t
ı
. Onun yaz
ı
ş
malar 
ı
arac
ı
ğ
ı
ile sadece
İ
ngiliz de
ğ
il, fakat çokdaha geni
ş
bir bilimsel çevre kendi içinde i
ş
birli
ğ
i olana
ğ
ı
n
ı
buldu. OLDENBURG,bugün de ya
ş
ayan en eski bilimsel dergi olan
Philosophical Transactions
ı
 kurmakla kendi i
ş
levini kurumsalla
ş
t
ı
rd
ı
ve modern bilimin besledi
ğ
i yeni yaz
ı
nbiçiminin yarat
ı
lmas
ı
na yard
ı
mc
ı
oldu. Bilimsel dernekler bilim adamlar 
ı
n
ı
n ileti
ş
im gereksinmeleri sonucukurulmu
ş
tu. 17. Yüzy
ı
l ba
ş
lar 
ı
nda, gruplar 
ı
n ya
ş
amas
ı
MERSENNE gibi bireylereba
ğ
l
ı
yd
ı
. Yüzy
ı
l
ı
n sonuna gelindi
ğ
inde durum art
ı
k böyle de
ğ
ildi ve Royal Society ya

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->