Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Atasozleri Ve Deyimler Sozlugu

Atasozleri Ve Deyimler Sozlugu

Ratings: (0)|Views: 1,108 |Likes:
Published by Barış Tüfekçi

More info:

Published by: Barış Tüfekçi on Mar 14, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/20/2012

pdf

text

original

 
 
ÖMER ASIM AKSOY
ATASÖZLERĐ VE DEYĐMLER SÖZLÜĞÜ
 
1
ATA SÖZLERĐ SÖZLÜĞÜ
 
ĐÇĐNDEKĐLER 
 
SUNUŞ
 
BĐRĐNCĐ BÖLÜM
 
GĐRĐŞ
 1-
ATASÖZLERĐ
 
A- Biçim ÖzellikleriB- Kavram ÖzellikleriC-
Tamamlayıcı Bilgiler 
Ç-
Tanım
2-
DEYĐMLER 
 
A- Biçim ÖzellikleriB- Kavram Özellikleri
 
C-
Tamamlayıcı Bilgiler 
Ç-
Tanım
3-
KALIPLAŞMIŞ BAŞKA SÖZLER 
 
4-
ELEŞTĐRMELER
 
ĐKĐNCĐ BÖLÜM 
 
ATASÖZLERĐ SÖZLÜĞÜ 
 ULAMA
YEDĐNCĐ BASKI ĐÇĐN 
 
1965'te çıkan Atasözleri ve Deyimler adlı kitabımıza yurdumuzun her yerinde kullanılansözleri almış, bölgelere özgü olanları almamıştık. 1989 tarihine değin yapılan beş baskıda bututum değişmedi. 1991'deki altıncı baskıda kimi bölge sözlerine de yer vermiş, bunlan ulamabaşlığı altında kitabın sonuna eklemiştik. Yedinci baskıya genel ve yerel birkaç yüz söz daha
ekle
me gereğini duyunca, bunları ve önceki ulamaları asıl metne katma zorunluluğu kendinigösterdi. Böylece ilk baskıda 5700 olan söz sayısı şimdi 8977'ye ulaştı.Yeni baskılarda yerel sözlere de yer vermemizin nedeni, bunların
-
toplumsal gelişmelerle
birlikte-
genellik kazanmakta ya da kazanabilir nitelikte olmalarıdır.Radyo, televizyon, gazete, dergi, telefon, okul, tren, otobüs, uçak gibi eğitim ve ulaşımaraçlarının çoğalması, bölgeler arasındaki ayrılıkları gittikçe azaltmaktadır: Nitekim 50
-
60 yıl
önce
yazı dilimizde görülmeyen birçok bölge sözcükleri şimdi yayın araçlarımızda ve toplumundilinde kullanılmaktadır. Bunun gibi, birtakım yerel atasözleri ve deyimler de bölgelerininsınırını aşarak genelleşmektedir.Şu da var ki bir söze kesin olarak genel ya da yerel demek kolay değildir. Çünkü bu niteleme,bilgi ve görgü düzeylerine göre kişiden kişiye değişir: Bir kişinin genel nitelikte gördüğü sözü,başka bir kişi bu nitelikte görmeyebilir; işitmemiş de olabilir. Kitabımızın söz sayısınıçoğaltmamıza ve kullanış alanlarının sınırını biraz genişletmemize bu durum yol açmıştır.Burada bir konuya daha değinmek istiyoruz: Genel ve yerel sözler arasındaki sınırın kesinolarak çizilememesi durumu, kimi sözlerin atasözü ve deyim sayılıip sayılmaması konusunda
da
vardır. Bu nedenle kitabımıza aldığımız sözler dışında da atasözleri ve deyimler bulunduğugörüşünde olanlar bulunabilir. Ancak biz, bu sözler için belirttiğimiz ölçüler içinde olmayanlarakitabımızda yer vermeyi doğru bulmadık.
Bununla birlikte, ölçü
müze uyduğu halde dikkatimizden kaçtığı için kitaba girmemiş olansözler de bulunacaktır. Bu gibi eksikliklerin zamanla ve yeni incelemeler ve araştırmalarlatamamlanacağı kuşkusuzdur.Yeni baskıyı bu açıklamalar ve düşünceler içinde sunuyoruz.
1993 Ömer
Asım AKSOY
BĐRĐNCĐ BÖLÜM 
 
ĐNCELEME ELEŞTĐRME 
 
GĐRĐŞ 
 1-
ATASÖZLERĐ 
 
2-
DEYĐMLER 
 
 
3-
KALIPLAŞMIŞ BAŞKA SÖZLER
 
4-
ELEŞTĐRĐLER 
 
GĐRĐŞ 
 
Her dilde atasözleri ve deyimler vardır. Toplumbilim, ruhbilim, eğitbilim, ekonomi, felsefe,
tarih, ahlak, folklor... gibi birçok
konuları ilgilendiren ve birçok yönlerden inceleme konusuedilmeye değer olan bu ulusal varlıklar, deyiş güzelliği, anlatım gücü, kavram zenginliğibakımından pek önemli dil yapılarıdır.Bizdeki eskiden sav, mesel, tabir diye anılmış olan ve eski, yeni konuşma dillerinde manzum,mensur yazılar arasında kullanılmış ve kullanılmakta bulunan atasözleriyle deyimler, birçok kimselerce derlenmiş ve kitap olarak yayımlanmış ise de ne gibi özellikleri bulunan söze
atasözü, ne gibi özellikleri bulunan söze deyim d
enilmek gerektiği ciddi olarak incelenmemiştir.Başta Şinasi'nin Durub
-i Emsal-
i Osmaniyye'si olmak üzere bütün derlemeler, atasözleri adıaltında verilen deyimlerle, deyim adı altında verilen atasözleriyle ya da ne atalarsözü, ne deyimolan birtakım laflarla doludur. Bu karışıklık sürüp gitmektedir. Her iki söz çeşidinin ortak niteliğiolan özlü, kalıplaşmış, hoşa giden bir anlatım aracı olmak, bu sözleri birbirine karıştırmanınbaşlıca nedenidir. Biz bu incelememizde birleştirici nitelikleri de ayırıcı ni
telikleri de göstermeye
çalışacağız ve bu konu ile ilgili eserlerde gördüğümüz yanılmaları belirttik.Atasözlerinin ve deyimlerin ana niteliklerini çizmek o kadar güç bir şey değildir. Ama kimi
zaman -
gökkuşağının yan yana bulunan iki rengi arasında olduğ
u gibi- atasözleriyle deyimler ve
bunlarla bayağı sözler arasında kesin bir sınır bulunmadığından, bir sözün niteliği ikircimli bir 
konu olur.
Bununla birlikte sarı, yeşil, mavi nasıl ayrı ayrı renkler olarak varsa atasözleri, deyimler,bayağı sözler de öylece, nitelikleri ayrı söz çeşitleri olarak vardır.Đncelememize başlamadan önce iki söz çeşidinin adları üzerinde biraz duralım:
Divanü Lugat-
it Türk'te atasözleri, Arapça mesel, Türkçe sav sözcükleriyle anılmıştır.Divan edebiyatında ve Osmanlıcada bu kavram için mesel de, darbımesel de geçer.Darbımesel, aslında mesel getirmek, duruma uyan yaygın bir söz ya da bir atasözü söylemek demektir; ama atalarsözü anlamına kullanılmıştır. Nitekim Nabi:Sözde darbülmesel iradına söz yok amma,
Söz odur aleme
senden kala bir darbımesel.demiştir.Mesel'in çoğulu emsal, darbımesel'in çoğulu durub
-
i emsal'dir. Bu sözler yerlerini yetmişseksen yıldan beri Türkçelerine bırakmaya başlamışlardır. Bugün tekil olarak atalarsözü veatasözü, çoğul olarak da atasözleri
diyoruz.
Otuz yıl öncesine kadar deyime de, terime de tabir ve ıstılah deniliyordu.Eskiden hem atasözlerinin hem birtakım deyimlerin başka bir adı da meşhur sözler idi.Yeniler gibi eskiler de darbımesel, meşhur söz, tabir, ıstılah sözcüklerinin özell
iklerini
belirtmemişler, bunlar arasındaki farkları göstermemişlerdir.
ATASÖZLERĐ 
 
Bizim, gelenekle yerleşmiş bir atalarsözü almayışımız vardır. Bu anlayışa göre atasözleri,ulusal varlıklardır. Tanrı ve peygamber sözleri gibi ruha işleyen bir etki taşırlar. Đnandırıcı vekutsaldırlar. Nitekim eski bir atasözü şöyle der: Atalar sözü Kur'ana girmez, yanınca yelişür (Birlikte koşup gider; ondan geri kalmaz). Atasözleri, geniş halk yığınlarının yüzyıllar boyuncageçirdikleri denemelerden ve bunlara dayanan düşüncelerden doğmuşlardır. Ulusun ortak düşünce, kanış ve tutumunu belirtir, bize yol gösterirler. Bir atasözüyle belgelendirilen tutumundoğruluğu herkesçe kabul edilir. Anlaşmazlıklarda bir atasözü en büyük yargıcıdır. Đşte bu

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Linas Kondratas liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->