High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
3. Osnovni principi solarne geometrije
Od prof. P. Axaopoulos - a
Ovo poglavlje opisuje geometriju Sunce - Zemlja i to kako se ona može iskoristiti zadefinisanje pozicije Sunca u odnosu na Zemlju.. Za primenu solarne energije veoma jevažno razumeti prividno kretanje Sunca, koliko i uglove Zemlja - Sunce. Zbog toga iu cilju boljeg razumevanja onoga što sledi u sledećim poglavljima, neophodno je znatineke elementarne pojmove iz astronomije. Prema tome, napomene će biti vezane za pojmove i izraze koji se tiču uglova Sunce – Zemlja i njihovih međuodnosa.
3.1 Rotacija Zemlje
Zemlja rotira oko svoje ose, koja je poznata kao
Polarna Osa
P P
'
(Slika. 3.1). Tačkeu kojima ova osa seče Zemlju su severni (N
p
) i južni (S
p
) pol. Veliki krug EΙWΙ
'
normalan u odnosu na ovu osu je nazvan ekvatorom a ravan koja sadrži ekvator jeekvatorijalna ravan koja deli Zemlju na Severnu i Južnu hemisferu. Veliki krugESWN normalan u odnosu na osu ZZ
'
je nazvan horizont.Pozicija Sunca na nebu varira kako u toku dana tako i u toku godišnjeg doba usled
ΖZ
’
ΠΠ
’
ΙI
’
Β ΝΑ Δ
WENSSpNpPP΄
Slika 3.1 Horizont i ekvatorijalna ravanrotacije Zemlje oko svoje ose jednom po danu i usled eliptične putanje oko Sunca, jednom po godini, sa Suncem u jednoj žiži elipse (Slika. 3.2).1
Sun
VernalEquinoxAutumnalEquinoxSummer SolsticeWinter SolsticeSun
Slika 3.2 Rotacija Zemlje oko sopstvene ose i njena eliptična putanja oko SuncaRavan koja sadrži Zemljinu eliptičnu putanju je nazvana ekliptična ravan. Godišnjadoba su usled činjenice da je Zemljina osa upravna na ekvatorijalnu ravan, nagnuta sobzirom na ekliptičnu ravan (Slika. 3.3).
γ’NSI’ IE’EPP’
Summer solsticeWinter solstice
23.45
0
- 23.45
0
γ
Slika 3.3 Ekvatorijalna i ekliptična ravan2
Takođe, ekliptika se može definisati kao prividna putanja Sunčevog kretanja nanebeskoj sferi gledano sa Zemlje. Tačke γγ΄ gde ekliptična ravan seče ekvatorijalnuravan nebeske sfere su nazvane ekvinociji (ravnodnevice). Tada imamo da dan i noćtraju po 12 sati. Najsevernija putanja Sunca je nazvana dugodnevica kada ćemo imatinajdužu količinu dnevne svetlosti. Kratkodnevica je suprotna dugodnevici, odnosno predstavlja najkraći period Sunčeve svetlosti.Solarno zračenje primljeno na različitim geografskim širinama i u različitimgodišnjim dobima varira jer osa rotacije Zemlje nije upravna na ekliptičnu ravan, većnagnuta pod uglom od 23.45° (Slika. 3.3). Prema tome, solarno zračenje pogađa više(direktnije) severnu hemisferu Zemlje, blizu dugodnevice, zbog čega na toj hemisferiu to doba godine vlada leto. U isto vreme, solarno zračenje pogađa južnu hemisferuZemlje znatno manje (kosije), zbog čega na toj hemisferi vlada zima. Takođe, sa Slike3.2 se može videti da za vreme dugodnevice je položaj Zemlje takav da je Severni polnagnut pod uglom od 23.45° prema Suncu, dok je za vreme kratkodnevice Južni polnagnut pod uglom od 23.45° prema Suncu. Tokom jesenje i prolećne ravnodnevicenijedan od polova nije nagnut prema Suncu.
3.2 Geografska dužina i geografska širina
Bilo koje mesto na Zemlji je definisano preko dve koordinate: geografske dužine (L) Igeografske širine (φ). Referentna ravan je ekvatorijalna ravan, koja je normalna uodnosu na osu rotacije i koja preseca površinu Zemlje duž ekvatora. Krugovi koji presecaju površinu Zemlje a paralelni su ekvatorijalnoj ravni određuju geografskuširinu. Geografska širina predstavlja ugao koji obrazuju ekvatorijalna ravan odnosnolinija povučena iz centra Zemlje i linija povučena iz mesta (T) na površini Zemlje. Podefiniciji geografska širina je pozitivna na severnoj hemisferi, a negativna na južnoj.Za određivanje geografske dužine nam je potrebna ravan koja je upravna naekvatorijalnu ravan i koja sadrži osu rotacije. Ova ravan će u preseku dati krug, ili dva polukruga koja idu od jednog do drugog pola, nazvana meridijani. Nulta geografskadužina je po definiciji meridijan koji prolazi kroz Greenwich, UK. Geografska dužinanekog mesta je određena uglom koji obrazuje nulti meridijan i meridijan koji prolazikroz to mesto. Ovde su date pozitivne vrednosti geografske dužine zapadno odGreenwich - a. Pomenute definicije su ilustrovane na Slici 3.4.3
Add a Comment