Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
10Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
ortadoğuda kadın hareketleri

ortadoğuda kadın hareketleri

Ratings: (0)|Views: 124|Likes:
Published by Melike Geçgel

More info:

Published by: Melike Geçgel on Mar 21, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/19/2015

pdf

text

original

 
 
55
.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi DergisiNNoo::3399((EEkkiimm22000088)) 
ORTADO
Ğ
U’DA KADIN HAREKETLER
: FARKLI YOLLAR, FARKLISTRATEJ
LERAksu BORA
*
 
Özet
Bu yazıda kadınların birer politik aktör olarak e
ş
itlik ve özgürle
ş
me ideallerine yönelik ne türsöylemsel ve stratejik araçlar kullandıklarına bakılmı
ş
ve Ortado
ğ
u toplumlarında kadınlarınde
ğ
i
ş
en rolleri bu çerçevede de
ğ
erlendirilmi
ş
tir. Ortado
ğ
u co
ğ
rafyası, genellikle kültürel vedinsel referanslarla tanımlanagelmi
ş
tir. Özellikle kadınlar ve kadın hareketleri söz konusuoldu
ğ
unda, bu e
ğ
ilim daha da belirginle
ş
ir. Ortado
ğ
ulu kadınların
slam dininin ve Ortado
ğ
ukültürünün bazı özgül nitelikleri nedeniyle Batılı hemcinslerinden daha dezavantajlı olduklarıveri olarak kabul edilir. Oysa, dünyanın her yerinde oldu
ğ
u gibi Ortado
ğ
u’da da siyasalaktörler tarihsel geli
ş
meleri biçimlendirir ve yönlendirir. Bu aktörlerin ba
ş
ında, ulus-devletlergelir. Kadınlar ve kadın örgütleri de birer “kurban” de
ğ
il, politik aktörler olarak sürecinparçasıdırlar.
Anahtar Kelimeler:
Feminizm,
slam, Laiklik, Kadın Hareketleri, Ortado
ğ
u,Kültür.
Women’s Movements in the Middle East: Different Perspectives, Different Strategies
 
Abstract
Focusing on the changing political agency of women in the Middle East, this article examineswomen’s discursive and strategic tools in the Middle East as they work to realize their idealsof equality and freedom. The Middle East has frequently been identified with reference to itsculturel and religous identity. Such an identification becomes clearly visible in the waywomen and their movements are analyzed in the literature. It is assumed that Middle Easternwomen are more marginalized than their Western counterparts as a result of Islam and MiddleEastern culture. The article explains that it would be erroneous to maintain this assuption ininterpreting women’s movements in the region. Much like in other places women’smovements in the Middle East are shaped by the historical trajactories of power relations andthe way they are effected by nation states. Middle Eastern women and their politicalorganizations cannot be regarded as mere victims. They are and have been active politicalagents who contribute to the making and dismantling of structures that limit them.
Keywords
: Feminism, Secularism, Islamism, Women’s Movement, Culture, MiddleEast.
*
Yrd.Doç.Dr., Abant
zzet Baysal Üniversitesi, Sosyoloji Bölümü Ö
ğ
retim Üyesi.
 
 
56
Giri
ş
 
“Ortado
ğ
u”, hiç bir zaman yalnızca co
ğ
rafyaya i
ş
aret etmedi. Hep daha fazlası vardı,Said’in dedi
ğ
i gibi, “
Ş
ark,
Ş
arkiyatçılık yüzünden ba
ğ
ımsız bir dü
ş
ünme ya daeyleme nesnesi olamadı (hala da de
ğ
il).”
1
“Do
ğ
u”nun sömürgeci bakı
ş
la in
ş
ası, buco
ğ
rafyayı co
ğ
rafyadan fazla bir
ş
ey, bir arzu nesnesi olarak tasarladı. Oryantalistressamların, örne
ğ
in Ingres’in ya da Delacroix’nun eserlerinde sereserpe uzanmı
ş
 bize bakan çıplak kadınlar, bu arzunun cisimle
ş
mi
ş
hali gibidir. Said, Nerval’in
Do
ğ 
uya Yolculuk 
isimli eserini de
ğ
erlendirirken, do
ğ
unun bir kadın olarak in
ş
asınada de
ğ
inir:“Fiziksel ve duygusal bakımdan
Ş
ark’la ba
ğ
kuran Nerval, tüm hikmetintüredi
ğ
i ‘aynı anda hem gizemli hem ula
ş
ılabilir’ analık merkezini özellikle Mısır’ayerle
ş
tirerek,
Ş
ark’ın zenginlikleri arasında, (temelde di
ş
il olan) kültür ortamındateklifsizce gezinir.”
2
 Meyda Ye
ğ
eno
ğ
lu, bir adım daha ilerler ve Said’in oryantalist söylemdekicinsellik ve kadın imgelerini bu söylemin kurucu ögeleri olarak ele almayı
ş
ınıele
ş
tirir. Ona göre, “cinsellik sorusu belli bir alanla sınırlıymı
ş
gibide
ğ
erlendirilemez; öznenin öteki ile her türlü ili
ş
kisini yönetir ve yapılandırır”
3
.Dolayısıyla, Fanon’un Fransız i
ş
gali altındaki Cezayir’de peçeyi bir direni
ş
 sembolü olarak görmesi, böyle bir ba
ğ
lamda anlamlandırılmalıdır. “Peçe, Batılı’nınDo
ğ
u’nun gizemlerinin içine sızmasını ve ötekinin iç dünyasına girebilmesinifantazmatik düzeyde sa
ğ
layan figürlerden biridir.”
4
 Ortado
ğ
u (ya da
Ş
ark) imgesinin sömürgecilik tarihi boyunca her zamanaynı kalmadı
ğ
ını da eklemekte yarar var. Batılı ülkelerde 1979
ran devrimindensonra giderek artan, ama özellikle 11 Eylül saldırısından sonra zirveye ula
ş
an
slamfobisi, Ortado
ğ
u’ya ili
ş
kin arzuların ve korkuların yeni ba
ğ
lamlarda, yeni söylemleriçinde ifade edilmesiyle birle
ş
ti. Bu yeni ba
ğ
lamın en belirgin teması, “gericilertarafından kapatılan kadınların özgürlüklerine kavu
ş
turulması” idi. Amerika Birle
ş
ikDevletlerinin Afganistan’ı i
ş
galinin hemen öncesinde ba
ş
layan ve uzunca bir süregücünü sürdüren “burkasından hüzünlü kara gözleri görünen kadın” anlatısı, pek çokBatılı feminist için de kafa karı
ş
tırıcı olabildi.Örtülü ya da çıplak kadın bedenlerinde ifadesini bulan bu imgenin enönemli bile
ş
eni,
slamiyettir: Haremdeki sereserpe odalıklar ya da harap evlerininönündeki çadorlu kadınlar, bir dinin, Müslümanlı
ğ
ın sömürgeci fantazilerdekiyansımalarıdır. Oysa gerçeklik, genellikle fantazilerden farklıdır, tarih içinde vetoplumsal özneler tarafından yaratılır. Ortado
ğ
u co
ğ
rafyasında da bu öznelerinba
ş
ında, devletler gelir. Sömürgecilikten kurtulu
ş
mücadeleleri ve modernle
ş
mehareketlerinin belirledi
ğ
i siyasal iklim içinde din, çok farklı roller oynayabilir, farklıanlamlar yüklenebilir. Dolayısıyla,
slamiyeti ne sömürgeci fantazilerdeki gibi en iyiihtimalle “tuhaf” bir kültür, ne de
slamcı anlatıların bize söyledi
ğ
i “hak dini” olarak
ş
ünebiliriz;
slamiyet, tıpkı ba
ş
ka dinler gibi, yalnızca bir inanç ve anlam sistemide
ğ
il, aynı zamanda ba
ş
ta devlet olmak üzere siyasal aktörlerin kullandı
ğ
ı vebiçimlendirdi
ğ
i bir araç, onlar tarafından çe
ş
itlendirilmi
ş
bir alandır. Deniz
1
Said 1999.
2
Said 1999:194
3
Ye
ğ
eno
ğ
lu 2003:35
4
Ye
ğ
eno
ğ
lu 2003: 53
 
 
57Kandiyoti’nin
5
haklı olarak söyledi
ğ
i gibi, “Müslüman toplumlardaki kadınlaraili
ş
kin çalı
ş
malar, devletin rolünü ve
slamın konumunun ne ölçüde devletpolitikaları tarafından belirlendi
ğ
ini gözardı etme e
ğ
ilimindedir.”Buna, Batılı feminist devlet kuramının sömürgecilik sonrası devletleri ve budevletlerin vatanda
ş
ı olan kadınların deneyimlerini büyük ölçüde görmezdengeldi
ğ
ini de eklemek gerekir
6
. Kadınların vatanda
ş
ğ
ına (ya da eksikvatanda
ş
ğ
ına) ili
ş
kin klasik feminist metinlerin çerçevesi, ba
ğ
ımsızlık mücadelelerive milliyetçi hareketler içinde yer alan kadınların bu mücadeleler içindeki ve ulusdevletlerin kurulmasından sonraki konumlarının kavranması için son derece yetersizkalmaktadır
7
. Dolayısıyla, sıklıkla yapıldı
ğ
ı gibi ortado
ğ
uda kadınların politik,toplumsal ve kültürel mücadelelerini tarih dı
ş
ı bir din ya da “kültür” çerçevesindeele almak yerine, ba
ş
ta devletler (ve tabii ki kadınların kendileri) olmak üzere,siyasal öznelerin stratejileri ve hareketleri ba
ğ
lamında analiz etmek, genel siyasico
ğ
rafyayı daha kapsayıcı bir
ş
ekilde anlamının yanısıra, feminist kuramınaçıklayıcı gücünü de artırmak anlamına gelecektir. Aslına bakılırsa, siyasal öznelerinstrateji ve hareketlerinin siyasetin de
ğ
il de kültürün alanında kurulmasının kendisi,bu yazının izleklerinden biridir. Özellikle kadınlar ve kadın hareketleri söz konusuoldu
ğ
unda, yalnızca dı
ş
arıdan bakı
ş
lara yönelik bir ele
ş
tiri olarak de
ğ
il ama“içerde”ki öznelerin kendi eylemliliklerine ve anlam dünyalarına ili
ş
kin algılarınında böyle bir açıdan de
ğ
erlendirilmesi gerekir.
slam’ın kadınların kapatılarak ve dı
ş
lanarak ikincille
ş
tirilmelerine nedenoldu
ğ
u, yahut cinsiyetlere ayrı ya
ş
am alanları öngörerek onları güçlendirdi
ğ
i
ş
ünceleri, her durumda, dini tarih dı
ş
ı bir alanmı
ş
çasına ele aldı
ğ
ı için,sorunludur. Bu nedenle, bu co
ğ
rafyada ya
ş
ayan kadınların hikâyelerini anlamayaçalı
ş
ırken, “Ortado
ğ
u” fikrinin kendisinin de gerçekli
ğ
in belirli bir perspektiften,sömürgeci perspektifinden kurulması oldu
ğ
unu hatırda tutarak, bu co
ğ
rafyanın sonyüzyıldaki tarihsel de
ğ
i
ş
imini ve kendi içindeki bölgesel farklılıkların son derecebüyük ve keskin olabildi
ğ
ini dikkate almakta yarar var.Ortado
ğ
ulu kadınların bu tarihsel de
ğ
i
ş
imi nasıl deneyimledikleri, bude
ğ
i
ş
imin neresinde ve nasıl bir rol oynadıkları sorularını sormak, “
slamiyetinkadınlara ne yaptı
ğ
ını” ara
ş
tırmaktan sosyal bilimsel olarak daha etkili ve isabetli biryol. Böylece Ortado
ğ
ulu toplumların Avrupalı olanlardan ne kadar farklı olduklarıhakkındaki hikayelerin arkasındaki gerçekli
ğ
i, yani bu farkın tam da Avrupa/Batı ileili
ş
ki içinde kuruldu
ğ
unu ve büyüdü
ğ
ünü görmemiz kolayla
ş
abilir. Bu ili
ş
ki,özellikle “kadın sorunu” ba
ğ
lamında büsbütün önemli hale gelir; çünkü,ondokuzuncu yüzyıldan ba
ş
layarak, kadınların özgürlük talebi, sömürgecilerinpolitikaları ile kolayca içiçe geçebilmi
ş
tir. Aynı
ş
ekilde, kadınların “geleneksel”
5
Kandiyoti 1997a.
6
Örne
ğ
in Türkçe’ye de çevrilen iki klasik çalı
ş
manın her ikisi de, liberal devleti norm olarakalır ve kadınların ikincille
ş
tirilmesini bu çerçevede analiz eder: Philips 1995; Pateman 1993.1980’lerin sonunda, Nira Yuval-Davis ve Floya Anthias’ın klasik çalı
ş
ması Women, Nation,State ile birlikte açılan yeni bir tartı
ş
ma alanını da anmadan geçmemek gerekir. Bu alanıbiçimlendirenler de hemen hemen istisnasız biçimde, Batı dı
ş
ından feministler oldu.
7
Rai 1998. Arap toplumlarında devletin patriarkal (daha do
ğ
rusu neopatriarkal) yapısı üzerinetartı
ş
ma yaratan bir inceleme için bkz. Sharabi 1988. Modernle
ş
me ile patriarkanın ulusdevletlerin yapılandırılmasında nasıl içiçiçe geçti
ğ
ini ve bu co
ğ
rafyadaki devletlerin özgülkarakterini olu
ş
turdu
ğ
unu tartı
ş
an bu kitap, 1990’larda yaygın biçimde tartı
ş
ıldı.

Activity (10)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
soyluu liked this
Gulsen Ulker liked this
marla1083 liked this
edagült liked this
haindomdom liked this
haindomdom liked this
haindomdom liked this
haindomdom liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->