Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
4Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
İlyas Efendiyev

İlyas Efendiyev

Ratings: (0)|Views: 7,719|Likes:
Published by Mehmet Kayasar KAYA
Azerbaycan XX.yy Yakın Dönem Türk Edebiyatı
Azerbaycan XX.yy Yakın Dönem Türk Edebiyatı

More info:

Published by: Mehmet Kayasar KAYA on Mar 28, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

03/29/2011

pdf

text

original

 
 
İ
lyas Efendiyev
 
(Fuzuli, 1914- )
 
İ
lyas Mehemmed o
ğ
lu Efendiyev 1014 y
ı
l
ı
ndaAzerbaycan'
ı
n en güzel bölgelerinden biri olan Ka-raba
ğ
'
ı
n Fuzuli bölgesinde do
ğ
mu
ş
tur.
İ
lk tahsiliniFüzuli'de yapm
ı
ş
, ilk ö
ğ
retmeni ve ilk sanal mü-rebbisî annesi olmu
ş
tur.
 
Edip, ilk çal
ı
ş
malar 
ı
na da bir ö
ğ
retmen olarak do
ğ
du
ğ
u
ş
ehirde ba
ş
lam
ı
ş
t
ı
r. Fuzuli
ş
ehir OrtaOkulunda ve ikinci dereceli Parliya Mektebinde
İ
ki y
ı
l dil-edebiyat dersleri verdikten sonra Bakü'yegelmi
ş
ve Azerbaycan Yüksek E
ğ
itim Enstitüsü'negirmi
ş
tir. Fakat Bakü'ye yap
ı
lan bu ilk sefer hiç deu
ğ
urlu olmam
ı
ş
, genç
ş
air babas
ı
n
ı
n ölümündenhemen sonra; ailesiyle ilgili olarak, tahsilini yandab
ı
rak 
ı
p Füzuli'ye dönmeye mecbur kalm
ı
ş
t
ı
r.
 
Talihin buyruk ve istekleri alt
ı
nda ezilen
ş
air,Füzuli'de dil-edebiyat ö
ğ
retmeni de
ğ
il co
ğ
rafya ö
ğ
-retmeni olarak çal
ı
ş
maya devam etmi
ş
tir. Yüksek tahsilini tamamlamak için ekstern Pedagoji Ens-titüsü'ne kaydolmu
ş
Co
ğ
rafya bölümündenmezun olmu
ş
tur.
 
"Kendden Mektuplar" (1939), "Görü
ş
" (1951),"Gülaçar" (1953), "Su De
ğ
irman
ı
" (1954), "YaylagOon
ş
umuz" (1955), "
Ş
ehrden Gelen Ovçu" (1956),"Yun
Ş
al" (1957), "Qirç
ı
ve Q
ı
z
ı
l Çiçek" (1962)
İ
lyas Efendiyev'in hikaye yazarl
ı
ğ
ı
n
ı
n ilk ürün-leridir.
 
İ
lyas Efendiyev'in daha sonraki y
ı
llarda yaz-d
ı
ğ
ı
"Da
ğ
lar Seslenen Yerde" (1948)', "
Ş
u
ş
a Yol-
 
lar 
ı
nda" (1949), "Geray Esedov'un Kobcozu"(1949), "Denizde" (1950), "Genç Ustalar" (1950),"Yeni Kend, Yeni Adamlar" (1950), "Fedakar Neft-çi" (1951), "Emek Adamlar 
ı
" (1951), "Pamb
ı
g Tar-lalar 
ı
nda" (1952), "Pamb
ı
gc
ı
lar 
ı
n Sevinci" (1953),"Sosialist Seheri Sumgay
ı
tda" (1956) eserlerini deonun bedii nesrinden, özellikle de hikayelerindenay
ı
rmak mümkün de
ğ
ildir. Hayat
ı
n zorluklar 
ı
n
ı
 yak 
ı
ndan tan
ı
yan yazar 
ı
n bu eserleriyle kazand
ı
ğ
ı
 tecrübe, daha sonralar 
ı
kaleme ald
ı
ğ
ı
büyük eser-lerinde ve güncel konulu piyeslerinde büyük roloynar.
 
"Söyütlü Arx" (1958), "Körpüsalanlar" (1960),"Da
ğ
lar Arxas
ı
nda Üç Dost" (1963) - bu eser-lerinde ifade olunan yenilikler her 
ş
eyden önce, ya-zar 
ı
n "müspet kahraman" ve "manevi güzellik"anlay
ı
ş
lar 
ı
olup; o y
ı
llar 
ı
n yüksek tirajl
ı
eser-lerinden, üslup ve ölçü bak 
ı
m
ı
ndan fark! il a
ş
tiranyönler idi. Öyle ki, yazar mevcut resmi edebi ge-lenekten de
ğ
il; hayattan, toplumsal ve manevi-ahlaki olu
ş
umda yeni merhalelerin
ş
ekillendirdi
ğ
ineslin üzerindeki izlenimlerinden hareket ederek ça
ğ
da
ş
insan, ekonomi ve ahlak mevzular 
ı
ndakendi görü
ş
lerini ileri sürmü
ş
tür.
 
İ
.Efendiyev di
ğ
er romanlar 
ı
nda da bu özel-liklere ba
ğ
l
ı
kal
ı
r, "Sanköynekle Valeh'in Na
ğ
ı
h"ve, "Geriye Baxma Qoca" eserlerinde de al
ı
-
ş
ı
lagelmi
ş
üslubuna ba
ğ
l
ı
kalm
ı
ş
t
ı
r. Romanda ma-
 
 
 
nevi güzellik, incelik ve bu inceliklerin korunmas
ı
 problemleri; efsanevi, lirik, "Mavi Dünyan
ı
n na-
ğ
ı
llar 
ı
" konular 
ı
nda devan
ı
ettirilmi
ş
tir.
 
Saf ve namuslu gençli
ğ
in, ya
ş
ayan ça
ğ
-da
ş
l
ı
ğ
ı
n ve tarihi geçmi
ş
in terennümü yollar 
ı
ndaedibin canland
ı
rd
ı
ğ
ı
di
ğ
er kahramanlarla onundram eserlerinde pek s
ı
k kar 
ş
ı
la
ş
ı
ı
z.
 
Yazar 
ı
n ilk dram eseri, Mehdi Hüseyn'le bir-likte yazd
ı
ğ
ı
"
İ
ntizar" (1945) adl
ı
piyestir. Baz
ı
 ara
ş
t
ı
rmac
ı
lar ise,
İ
lyas Efendiyev'in bir dramagibi sahnede ba
ş
layan müstakil sanat ya
ş
am
ı
n
ı
 "
İş
ı
gl
ı
Yollar" (1948), "Bahar Sular 
ı
" (1950), "Ata-yevler Ailesi" (1954) piyesleriyle kaydederler.
 
Azerbaycan'
ı
n tarihinde yeni devir - 60-70'liy
ı
llar - Milli Tiyatroda lirik-psikolojik e
ğ
ilimin iler-lemesine zemin haz
ı
rlar. Son y
ı
llarda tiyatro, ile-riye do
ğ
ru "lirik drama"n
ı
n ba
ş
ar 
ı
lar 
ı
yla add
ı
matt
ı
.
 
"Sen Hemi
ş
e Benimlesen" (1964),, "Unuda bil-merem" (1969), "Mehv Olmu
ş
Gündelikler (1969),"Menim Günah
ı
m" (1970), "Mal
ı
n
ı
Da
ğ
larda
 
Qald
ı
" (1972), "Qeribe O
ğ
lan" (1973) - bütün bueserler altm
ı
ş
-yetmi
ş
li y
ı
llarda manevi, lirik-psikolojik üslup denilen bedii yolun, sanat te-mayülünün de
ğ
erli örneklerindendir.
 
Esas eserleri: "Seçilmi
ş
Eserleri"
(4 cilt) B.1969-1973;
"Geriye Baxma Qoca"
B. 1981;
"Se-çilmi
ş
Eserleri" (6 ciltte)
B. 1984-1985.
 
Kaynakça:
 
1.
 
Azerbaycan Sovet Yaz
ı
c
ı
lar
ı
.
Bak 
ı
, 1958.
2.
 
Azerbaycan Sovet Edebiyyat
ı
Tarihi
.Bak 
ı
,1988.
3.
 
Azerbaycan Sovet Edebiyyat
ı
Tarihi.
f-Ilciltler. Bak 
ı
, 1966-67.
4.
 
İ
smayilov Y.
İ
lyas Efendiyevinyarad
ı
ç
ı
hqyolu
. Bak 
ı
, 1991.
5.
 
Salahova A.
İ
lyas Efendiye vyarad
ı
ç
ı
l
ı
ğ
ı
n
ı
n poet
ı
kas
ı
. Bak 
ı
, 1984.
 
6.
 
Seyidov Y.
İ
lyas Efendiyev. B
ak 
ı
, 1975.
 
APARDI
1
SELLER SARANI
 
(Efsane)
İ 
lyas Efendiyev- Seçilmi
ş
eserleri. 6 cîldde, c. 1, Bak 
ı
, 1984, s. 17-19)
 
Ölüm qanadlar 
ı
n
ı
Gülnar 
ı
n üzerine gerdiyi
 
zaman o, Sultan
ı
m yan
ı
na ça
ğ
ı
ı
b, gözlerindenöpdü...
 
- Men gedirem, ezizim, - dedi, - günlerine qemqalma. Bu qoca dünya ezelden beledir. Bilirem ev-leneceksen, cavansan. Amma Saramdan mu
ğ
ayatol. Qoyma ögey ana sitemi çeksin. E
ğ
er xo
ş
bextolsa, qebrimin üstüne gel... mene de.
 
... Soltan
ı
n derdi böyük oldu. Saçlar 
ı
na den
2
ş
dü. Lakin o evlenmedi. Könlünü ezizGülnar 
ı
n
ı
n tek yadigar 
ı
na ba
ğ
lad
ı
.
 
Saran
ı
n süd anas
ı
bir qa
ş
qa
3
ceyran oldu. Ata,q
ı
z
ı
n
ı
kimseye tap
ş
ı
rmad
ı
4
. Arxas
ı
na
ş
elleyib
5
,qoyun olard
ı
'
1
, da
ğ
güllerinin aras
ı
nda yat
ı
rtdi.
 
Sara ceyran südü eme-eme, qayalar aras
ı
ndaqaynayan durna gözlü bulaqlardan su içe-içe bö-yüdü, nazl
ı
bir sona oldu.
 
Da
ğ
lar onun gözelliyine heyran qald
ı
, Çi-çekler ona qibte etdi. A
ş
ı
qlar hüsnüne dastan de-diler. Sora
ğ
ı
ellere yay
ı
ld
ı
. Igidler derde dü
ş
dü. Ayda
ğ
lar arxas
ı
ndan boylanaraq ona baxd
ı
, meftunol
ıı
b, verem ald
ı
... Güne
ş
onu görmeye telesdi
7
,lakin rengi sarald
ı
, geldi.
 
Soltan
ı
n derdi qaçd
ı
. Kördü güldü.
 
Sara igidlere yolda
ş
, qu
ş
lara s
ı
rda
ş
oldu, c
ı
-d
ı
rlarda
8
ad açd
ı
, ox atmaqda tays
ı
z
0
oldu.
 
Güneylerde oturan oba qocalar 
ı
ona baxaraq:
 
- Qenirsiz
10
gözeldir, - dediler...
 
İ
gidler vurgunu idiler. Qiz onlardan biriniseçcli: Xançobana könül verdi.
 
İ
gidler alaç
ı
q
11
tikdiler.
İ
çini peleng
12
derileri ile
ş
ediler. A
ş
ı
q ça
ğ
ı
rd
ı
lar. Meclis qurdular.
 
Xançobana toy eldiler.
 
Güne
ş
den e
ş
q emen xo
ş
günler ba
ş
lad
ı
... ** *
 
Ay do
ğ
du. El yayla
ğ
a köçdü.
 
Xa
ıı
çoban s
ı
ld
ı
ı
m
13
bir qaya ba
ş
ı
nda oturubtütek 
14
çal
ı
rd
ı
. Yamaca yay
ı
lm
ı
ş
qoyunlar ba
ş
lar 
ı
n
ı
 sallay
ı
b, onu dinleyirdi.
 
Mu
ğ
an gözeli da
ğ
a ç
ı
x
ı
b, Xançobana yana
ş
d
ı
.Boynunu büküb igidine baxd
ı
. Baxi
ş
lar 
ı
hes-retliydi. Ay onun kederli üzüne solgun bir nur çi-leyirdi.
 
Çoban çal
ı
rd
ı
...
 
Q
ı
z
ı
n yana
ğ
ı
ndan mirvari
1
5 deneler yu-vatian
ı
rd
ı
.
 
Çoban çal
ı
rd
ı
...
 
1. götürdü 2. ak 3. ka
ş
ka,aln
ı
benli 4. emanet etmedi 5. yükleyip 6. otlatt
ı
?. acele etti S. yar 
ı
ş
larda 9. acele etti 10. e
ş
siz 11. çad
ı
r 12. para 13.sarp 14. kaval 15. inci
 
 
Q
ı
z qolunu Xançoban
ı
n boynuna dolad
ı
, ba
ş
ı
n
ı
 sinesine qoydu. Çoban soru
ş
du:
 
- Sene ne olub, gülüm?
 
Q
ı
z ba
ş
ı
m qald
ı
rd
ı
, yana-yana sevgilisinebaxd
ı
:
 
- Sen yayla
ğ
a gedirsen, ezizim, - dedi, - bu ay-
ı
l
ı
q mene a
ğ
ı
r gelir. Ele bil ki, biz bir de gö-
ş
meyeceyik...
 
Çoban güldü.
 
- Derd çekme, gülüm, - dedi, - sene, da
ğ
gülleri ile beslenmi
ş
gözel emlikler 
1
gerireceyem.
 
... Xançoban qoyunlar 
ı
n
ı
desteleyib yola
ş
dü.
 
Q
ı
z alas
ı
ile Mu
ğ
anda qald
ı
. Yay
2
i
ş
leri gö-recekdiler. Q
ı
z
ı
l sünbüller b
İ
iecekdiilr. Lakin bir gün hava tutuldu. Güne
ş
buludlar aras
ı
nda giz-lendi. Araz "qan-qan" dedi.
 
Yadelli bir 
ş
ah do
ğ
ma yurda bastq
ı
n etdi. YoluMu
ğ
andan dü
ş
dü. Sular kenar 
ı
nda bir peri gördü,at
ı
n
ı
n ba
ş
ı
n
ı
çekerek:
 
-
 
Ey gözel, - dedi, - kimin q
ı
z
ı
san?Sara gözlerini
ş
aha zilledi
3
. Qürurla:-
 
Atama Soltan deyerler! - dedi.
Ş
ah enir eldi. Soltan geldi.
Ş
ah ona müracietle:
 
- Men senin q
ı
z
ı
m özüme arvad elemek is-teyirem, - dedi.
 
Soltan üreyinden vuruldu:
 
-
 
Ey
ş
ah! - dedi. - Onun yar 
ı
var!..
Ş
ah "merhemet" gösterdi:-
 
Men seni dünya mal
ı
ndan qane ederem, ki
ş
i.Soltan ac
ı
-ac
ı
güldü:
-
Ey
ş
ah! - dedi. - Dünya mal
ı
 
ş
ahlara laz
ı
md
ı
r, bize bu azad çöller de besdir 
4
.
 
Ş
ah qezebinden titredi. Q
ı
z
ı
gösterib:
 
-Götürün! - dedi.
 
Yad eller Mu
ğ
an güzelinin gerdenine doland
ı
.Q
ı
z
ı
n dodaqlar 
ı
ndan nagehan
ı
bir seda qopdu:
 
-Ata!..
 
Ata, balas
ı
vurulmu
ş
peleng
5
kimi q
ı
vr 
ı
ld
ı
. Gi-yerlerinde odlu gürzeler süründü.
 
İ
mdad isteyen bir cüt qara göz ataya zü-Ienmi
ş
di
6
Qiz yadlar elinde ç
ı
rp
ı
n
ı
rd
ı
. Ata yan
ı
rd
ı
.
 
Üreklere od salan o yaral
ı
ses bir de e
ş
idildi:
 
-Ata!..
 
Bu zaman göyler qeyzle gurlad
ı
.
İ
ld
ı
ı
m ça-xaraq qoca da
ğ
ı
n
ş
i
ş
tepesini parçalad
ı
. Sular qa-yalara çarparaq hiddetle seslendi. Dereler u
ğ
ul-dad
ı
. Mu
ğ
an titredi. Onun gözeli gedirdi...
 
Tebietin qüdretli sesi ataya qalibiyyet yolunugösterdi. O, elini qald
ı
raraq:
 
- Dayan
ı
n, - dedi, -
ş
aha bir sözüm var.Ham
ı
7
bir an dayand
ı
.
 
O zaman ata, balas
ı
n
ı
iki qollar 
ı
aras
ı
na alaraqçaya tullad
ı
8
. Sular öz hemdemini ba
ğ
ı
na bas
ı
b,sür'etle axd
ı
. Ata,
ş
aha baxaraq, müdhi
ş
bir te-bessümle:
 
- Sözüm bu idi, ey
ş
ah! - dedi.Günler keçdi.
 
Oba q
ı
zlar 
ı
da
ğ
lara teref uçan qu
ş
lara bax
ı
boxuyurdular.
 
Gedin deyin Xançobana,Gelmesin bu il Mu
ğ
ana.Mu
ğ
an bat
ı
bdir al qana,Apard
ı
0
seller Saran
ı
,Bir uca boylu balan
ı
...
 
1940
 
SEN HEM
İŞ
E MEN
İ
MLESE
N
 
(pyesden parça)
İ 
h/as Efendiyev. Seçilmi
ş
eserleri. 6 cildde, e.
4,
Bak 
ı
, 1985, s. 312-321)
 
H e s e n z a d e. Demek, siz refiqenizin ça
ğ
ı
ı
ş
ı
nagelmediniz?
 
N a r g i l e (onun üzüne baxmadan). Menbura geldim.
 
Pauza.
 
N a r g i l e (söyüdün buda
ğ
ı
n
ı
burax
ı
r). Neüçün sebebini soru
ş
ulursunuz?
 
H e s e n z a d e (gülümseyir). Me
ğ
er sizlerdeadamdan qonaq gelmeyinin sebebini soru
ş
urlar?
 
N a r g i l e . Men qonaq
u
ı
gelmemi
ş
em. Mensizi yax
ı
ndan görmek, sesinizi e
ş
itmek üçün gel-
 
mi
ş
em. Dünyadaki adamlar 
ı
n hamis
ı
ndan
11
çoxxo
ş
uma siz gelirsiniz!
 
H e s e n z a d e. Te
ş
ekkür edirem. Ancaq sizdünyada hele o qeder az adan
ı
görmü
ş
ünüz ki...
 
N a r g i l e . Her balda, görmü
ş
em. (Birdenac
ı
qlan
ı
r.) Men her 
ş
eyi, hetta Surikin öz çu-vaxlar 
ı
12
ile meni ça
ğ
ı
rd
ı
ğ
ı
n
ı
bele size da-m
ş
d
ı
msa
13
, bu, heç de o demek deyil ki, menaxmaq ve sadelövh
14
bir q
ı
zam.
 
H e s e n z a d e. Eksine... Men sizi çox a
ğ
ı
ll
ı
 q
ı
z hesab edirem.
 
1, süt kuzular 2. yar 
3.
dikti 4. kafidir 5. pars 6. dikilmi
ş
ti 7. hepsi 8. f 
ı
rlatt
ı
9. götürdü 10. konuk 11. hepisinden 12. yardakç
ı
lar 
ı
13. kom
ı
ş
tumsa 14. saf gönüllü
 

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->