Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
borularda akış hızı

borularda akış hızı

Ratings: (0)|Views: 147 |Likes:
Published by Onur Kaplan

More info:

Published by: Onur Kaplan on Apr 05, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/09/2012

pdf

text

original

 
12.BÖLÜM 
BORULARDA AKIŞ HIZININ ETKİLERİ 
Yanlış bir yaklaşımla su çekiçlemesi olarak ifade edilmesine rağmen; sıhhi tesisattaki hidrolikdarbenin su çekiçlemesi ile eş anlamlı olduğunu söylemek çok güçtür. Su çekiçlemesi, temel nedenihidrolik darbe olan bir takım zararlı etkilere verilmesi gereken bir isim olup, son derece tehlikeli bir durumun göstergelerinden birisidir. Hidrolik darbe, bir borudaki akış hızının ani ve hızlı biçimdedeğişmesinden kaynaklanır. Akışkanın kinetik enerjisi dinamik basınç dalgalarına dönüşerek 3 000mil/h’ lik bir hızda yayılırken bu korkunç hız borularda son derece yıkıcı etkilerin de ortaya çıkmasınaneden olur. Dalgalar ileri ve geri yön değiştirerek enerjinin tümüyle yitirilmesine kadar sürmektedir.Eğer borular binanın sıhhi tesisat kurgusu içerisinde yeterli destek ve konsollara sahip değilse ya daboru normalden çok uzunsa, dalgaların ileri-geri yön değiştirmeleri nedeniyle borularda titreşim ve binaelemanlarına çarpmalar ortaya çıkar. Bu etkiler sonunda ortaya çıkan
“duyumsal etkilere(ses)” 
ise su çekiçlemesi adı verilir.Gürültü kuşkusuz bir rahatsızlık kaynağı ise de tehlikeli değildir. Su çekiçlemesindekiasıl tehlike hidrolik darbeler olup, borunun genişlemesine ve çatlamasına, bağlantı noktalarındazayıflamaya, boru konsol ve askılarının bağlantı noktalarında gevşemesine yol açan sarsıntıya, sayaç,
115
 
ölçü aracı, basınç ve sıcaklık regülatörü gibi kontrol elemanlarının arızalanmasına ve genelde borusisteminde yıpranmanın hızlanmasına neden olurken, sonuçta boru sisteminde bakım ve onarımlar nedeniyle harcanan bedellerin artmasını da getirir.Binaların çoğunda borular tesisat yapısı içerisinde iyi bağlandığı için, bu olay her hangi bir belirti sergilemeden ortaya çıkar ve genellikle tehlikenin farkına varılmasına olanak vermedenyıpranmaya neden olur.Hidrolik darbelerin olası nedenleri genelde şunlardır:
Pompaların durup kalkmasıYanlış seçilmiş çek-vanalar Vanaların çok hızlı açılıp kapatılması
Vana kapatma hareketinin özellikle son % 15’lik kısmındaki kapatma hızı üreyen darbedalgalarıyla tamamen ilişkilidir. Vananın hızlı kapatılması (2L/a) saniyeden daha kısa sürede vananınkapatılması olarak tanımlanabilir. Burada;L= Kapatma noktası ile borunun bağlandığı eleman arasındaki boru uzunluğu. Bu uzunluk genellikledaha büyük çaplı bir kolon veya bir tank olabilir.(m)A= Elastik vibrasyonun borudaki yayılma hızı,m/s(2L/a) ifadesi, darbe dalgasının kapatma noktasından bağlantı noktasına kadar ilerleyip tekrar kapatma noktasına geri döndüğü mesafeyi kapsar. Darbe dalgasının şiddeti;Burada:P=Basınç(kPa)W=Sıvının özgül ağırlığı (Kg/m
3
)A=Elastik vibrasyonun boruda yayılma hızı(m/s)V=akış hızındaki değişme(m/s)G=Yer çekimi ivmesi(m/s
2
)“a” nın değeri aşağıdaki eşitlikten alınabilir:Burada ;1359= sesin su içerisindeki hızı (m/s)K=Akışkanın elastik modülünün borunun elastik modülüne oranıB=Boru çapının boru et kalınlığına oranıDeğişik malzemeler için K’nın değeri aşağıdaki gibidir:
116
gV.a.w p
=
21
11359
/
)KB(a
+=
 
Dökme demir 0.020Bakır 0.017Çelik 0.010Pirinç 0.017Maleable dökme demir 0.012Daha önce de belirtildiği gibi basınç dalgasının ilerleme ve geri dönmesi için geçen süre(T=2L/a) dır. Vananın kapanma zamanı olan -T.v- T’den küçükse P maksimum değerine ulaşır. Tvdeğeri T’den büyük ise basınç dalgası kısmen kapalı bir vanaya karşı çalışıyor demektir ve budurumda hidrolik darbenin şiddeti minimumdur. Hidrolik darbelerin şiddeti aşağıdaki eşitliklehesaplanabilir:Burada;P=Basınç ,kPaL=Boru uzunluğu,mV=Hız,m/st=Valfin kapanma zamanı,sUygun sonuçlar verdiği için önerilebilecek bir kural akış hızının 60’la çarpılması olup bu kural çokuzun borulara uygulanmaz. Görüleceği gibi er akış 3 m/s ise hidrolik darbe 4134 kPadüzeyindedir.Uzun yıllar hidrolik darbelerin söndürülmesi için hava odacıkları yöntemi kullanılmıştır.Bu eleman kullanılmakta olan boruyla aynı çapta ve 0.30-0.35 m uzunluğunda bir ucukapatılmış bir boru parçasıdır. Bu elemanların yeterli olmaktan uzak olduğu ve bir çok açıdanhiçbir değer taşımadığı kanıtlanmıştır.Bu elemanlar uygun hacimde yapılmadıkları ve uygun çapta yapılmadıklarında geçici amaçlabile hidrolik darbelerin kontrol edilmesinde kullanılamazlar. Uygun çapta ve hacimde seçilseler bile buelemanların etkili çalışmaları ve hidrolik darbe basınçları üzerinde etkili bir kontrol sağlayabilmelerihava hacminin ilk dolgu miktarını koruyabildiği süre içerisinde gerçekleşebilir. Uygulamada ise budolgu hacmi çok kısa bir sürede küçülür ve darbelerin söndürülmesi olanağı kalmaz. Havaodacıklarının bu denli etkisiz olması karşısında fabrikalarda üretilen basınç alıcılar yapılmıştır. Buelemanlar, hava veya atıl bir gazdan oluşan gaz hacmi içerirler. Gaz hacmi bir sudan tamamenayrıldığından, gazın bulunduğu yerden çıkarak yayılma olasılığı yoktur. Bu özellikteki darbesöndürücüler uzun yıllar hiçbir sorun yaratmaksızın kullanılırlar.(Bkz.Şek 12-2)Pompaların basma hatlarında çalpara çek-vanalar hiçbir zaman kullanılmamalıdır. Pompadurduğunda her zaman geriye doğru bir akış bulunup çek vana elemaaniden kapattığındandarbelerin oluşmasından kaçınılamaz. Bu işlev için yay yüklemeli çek-vanaların kullanılması önerilir.Yay yüklemeli vanalar akışın durulduğu bir anda kapanmak üzere dizayn edildiklerinden her hangi bir hidrolik darbe olasılığı da ortadan kalkar.
117
tV.L. p
0170
=

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->