Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Türkiye-Libya: "Hayırlı İşler Ankara..."

Türkiye-Libya: "Hayırlı İşler Ankara..."

Ratings: (0)|Views: 875|Likes:
Published by Emrah Göker
Express 118 (Mart-Nisan 2011)
Express 118 (Mart-Nisan 2011)

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Emrah Göker on Apr 05, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/05/2011

pdf

text

original

 
1
 
Türkiye-Libya: “Hay
ı
rl
ı
 
İş
ler Ankara…”:
Emrah Göker (
Express,
Mart-Nisan 2011, say
ı
118)Kaddafi’nin Mao’dan özenip ad
ı
n
ı
 
Ye
ş
il Kitap
koydu
ğ
u me
ş
hur metninin “Üçüncü EvrenselTeori’nin Ekonomik Temeli” mistik ba
ş
l
ı
kl
ı
bölümünde
ş
öyle bir pasaj var:“Nihai çözüm ücret sisteminin ilgas
ı
nda, halk 
ı
[bu sisteme olan] boyunduruktan kurtarmaktave s
ı
n
ı
flar 
ı
n, hükümet biçimlerinin ve insan yap
ı
m
ı
yasalar 
ı
n ortaya ç
ı
ı
ş
ı
ndan önce [insan]ili
ş
kilerini tan
ı
mlayan do
ğ
al kanunlara geri dönmekte yatar. Bu do
ğ
al kurallar insanili
ş
kilerini yönlendirmesi gereken yegâne ölçüdür.”Diktatörün “sosyalizm” anlay
ı
ş
ı
n
ı
n retorik ar 
ı
zalar 
ı
bir tarafa, Libya’n
ı
n 1980’lerle ba
ş
layanpolitik-ekonomik dönü
ş
ümlere çok gecikmeden uyum sa
ğ
lad
ı
ğ
ı
n
ı
, piyasan
ı
n varsay
ı
lando
ğ
all
ı
ğ
ı
n
ı
(“en adil da
ğ
ı
t
ı
m mekanizmas
ı
”) otoriter/korumac
ı
s
ı
n
ı
rlar koysa bilebenimsedi
ğ
ini görüyoruz.Kaddafi ve destekçileri, ABD Kongresi’nin 1996’da geçirdi
ğ
i
İ
ran-Libya Yapt
ı
ı
mlar Yasas
ı
 (ILSA) sonras
ı
nda Libya’y
ı
dünya piyasalar 
ı
na daha iyi entegre edebilmenin yollar 
ı
n
ı
 arad
ı
lar. 11 Eylül 2001’deki terör sald
ı
ı
lar 
ı
n
ı
n diktatörlük için e
ş
siz bir f 
ı
rsat yaratt
ı
ğ
ı
n
ı
 söyleyebiliriz: Bat
ı
, terörizme kar 
ş
ı
sava
ş
düzene
ğ
ini yerle
ş
tirirken, Müslüman ülkelerdei
ş
birli
ğ
i yapabilece
ğ
i politik güçler ar 
ı
yordu. Kaddafi adaylardan biri oldu
ğ
unun i
ş
aretiniverdi ve son 10 y
ı
la yay
ı
lan bir imaj tazeleme kampanyas
ı
ba
ş
latt
ı
. Giri
ş
iminin en büyük zaferi, ILSA yasaklar 
ı
n
ı
n 2006’da Libya için yürürlükten kald
ı
ı
lmas
ı
oldu. MahmudMamdani’nin tabiriyle Kaddafi Bat
ı
’n
ı
n “iyi Müslüman”lar 
ı
ndan biri haline geldi. Hatta Eylül2010’da AB ile yapt
ı
ğ
ı
müzakerelerde, Avrupa Kalesi’nin s
ı
n
ı
rlar 
ı
n
ı
Afrika’n
ı
n güneyindenhücum eden kara barbarlara kar 
ş
ı
korumak için bekçilik görevi bile verildi kendisine.(Kaddafi nihayet dü
ş
erse bu görev yeni vize anla
ş
malar 
ı
yla Türkiye’ye verilecek gibi, ama buba
ş
ka yaz
ı
n
ı
n meselesi.)Libya ile d
ı
ş
ticaret ili
ş
kileri, öteden beri in
ş
aat sektörü lokomotifli
ğ
inde geli
ş
ti.
İ
lk i
ş
 ili
ş
kileri dalgas
ı
n
ı
n 5 Ocak 1975’te imzalanan
İ
ktisadi
İş
birli
ğ
i ve Ticaret Anla
ş
mas
ı
ileba
ş
lad
ı
ğ
ı
n
ı
söyleyebiliriz.
İŞ
KUR istatistiklerine bakt
ı
ğ
ı
m
ı
zda, 1975-1990 aras
ı
nda y
ı
ldaortalama 14.000 i
ş
çinin Libya’ya çal
ı
ş
maya gitti
ğ
ini görüyoruz, bu insanlar 
ı
n (%99’u erkek)önemli bir k 
ı
sm
ı
in
ş
aat sektöründe ihtiyaç duyulan i
ş
kollar 
ı
nda istihdam edilmi
ş
ler. 1990’dansonra, ço
ğ
umuzun çocuklu
ğ
umuzda veya gençli
ğ
imizde etraftan öykülerini duydu
ğ
u bu“Libya’da çal
ı
ş
ma” patlamas
ı
geriliyor, 2007 sonras
ı
na kadar 1980’lerdeki istihdam seviyesiyakalanam
ı
yor.Türkiye hükümetlerinin son 20 y
ı
lda ihtiyaç duydu
ğ
u zamanlarda Kaddafi’ye “dost eli”uzatt
ı
ğ
ı
n
ı
, ama bunun Erbakan’l
ı
Refahyol döneminde de, AKP döneminde de “
İ
slamkarde
ş
li
ğ
i” diye bir ideoloji yönlendirmesiyle olmad
ı
ğ
ı
n
ı
ş
ünüyorum. Diplomatik ili
ş
kilerins
ı
ı
la
ş
mas
ı
, yat
ı
ı
m ve ticaret f 
ı
rsatlar 
ı
n
ı
n kokusunu alan ve D
ı
ş
Ticaret Müste
ş
arl
ı
ğ
ı
, D
ı
ş
 Ekonomik 
İ
li
ş
kiler Kurulu (DE
İ
K) gibi kanallardan politikac
ı
larla ili
ş
kiye geçenkapitalistlerin peki
ş
tirdi
ğ
i bir süreç.Kas
ı
m 1994’te dönemin Ba
ş
bakan’
ı
Tansu Çiller’in Libya ziyaretini hat
ı
rlayal
ı
m. 1 Kas
ı
m1994 tarihli
Milliyet 
haberine göre ziyaret için önce ABD D
ı
ş
i
ş
leri Bakan
ı
WarrenChristopher’a dan
ı
ş
ı
lm
ı
ş
ve Cumhurba
ş
kan
ı
Demirel’in onay
ı
al
ı
nm
ı
ş
. Çiller’in Kaddafi ile,
 
2
 
dönemin D
ı
ş
i
ş
leri Bakan
ı
Mümtaz Soysal’
ı
n da Libyal
ı
meslekta
ş
ı
ile temaslar 
ı
n
ı
n temelmeselesi, Türk in
ş
aat firmalar 
ı
n
ı
n alamad
ı
klar 
ı
ödemelerdi. 1 Kas
ı
m’da yakla
ş
ı
k 150 milyondolarl
ı
k sözle
ş
me borçlar 
ı
n
ı
n ödenmesi ile ilgili anla
ş
maya var 
ı
ld
ı
. 2 Kas
ı
m’da nakit s
ı
ı
nt
ı
s
ı
 çeken Libya dinar 
ı
devalüe etti (haberlere “Kaddafi Kaz
ı
k Att
ı
” diye yans
ı
m
ı
ş
) ve borcunu127 milyon dolara indirmi
ş
oldu. Uluslararas
ı
Müteahhitler Birli
ğ
i Ba
ş
kan
ı
Kadir Sever yinede, Çiller’e “gösterdi
ğ
i iyi niyet için” te
ş
ekkür ediyor; bu s
ı
rada medya, Türkiye’nin“Ortado
ğ
u’da yeni ve sayg
ı
n bir süpergüç” olmaya ba
ş
lad
ı
ğ
ı
na dair haberler yap
ı
yordu.(Libya’da i
ş
yapan en eski kapitalistlerden, Meti
ş
 
İ
n
ş
aat’
ı
n kurucusu, 2003’te vefat etmi
ş
 Kadir Sever’in Türkiye Müteahhitler Birli
ğ
i’nin 12 y
ı
l ba
ş
kanl
ı
ğ
ı
n
ı
yapt
ı
ğ
ı
n
ı
, DE
İ
K yönetimkurulunda da çal
ı
ş
t
ı
ğ
ı
n
ı
,
ş
irketinin 1980’lerden iflâs e
ş
i
ğ
ine geldi
ğ
i 2009’a dek Libya’dasay
ı
s
ı
z askeri tesis, altyap
ı
, ula
ş
ı
m ve konut projesi üstlendi
ğ
ini de not edelim.)Ekim 1996’ya gelirsek: Vuku bulan “Erbakan Kaddafi’den azar i
ş
itti” olay
ı
n
ı
n 28
Ş
ubat’laili
ş
kisi bir tarafa (Veli Küçük’ün Kaddafi’yi hükümete kar 
ş
ı
ı
ş
ı
rtan düzmece bir CIAraporu haz
ı
rlatt
ı
ğ
ı
iddia edilmi
ş
ti), o dönem kopar 
ı
lan gürültü hükümetin as
ı
l ziyaretsebebinin üstünü örtmü
ş
tü. Bunu da do
ğ
ru düzgün hat
ı
rlayal
ı
m: Ziyaret henüz ba
ş
lam
ı
ş
ken 2Ekim 1996’da Devlet Bakan
ı
Abdullah Gül, geziyi onaylamayan Taha Akyol’a, gezinin“ekonomik amaçl
ı
” oldu
ğ
unu ve in
ş
aat sermayesinin taleplerini hat
ı
rlat
ı
yor. O noktada (6Ekim 1996 tarihli
Zaman
haberine göre) 317 milyon dolara ç
ı
km
ı
ş
sektör borçlar 
ı
için tekrar lobi yap
ı
lm
ı
ş
, Libyal
ı
diplomatlar hükümete, Erbakan Kaddafi ile görü
ş
meyi kabul ederseödemelerin bir takvime ba
ğ
lanaca
ğ
ı
sözü vermi
ş
lerdi. Temaslardan, 1996’da yürürlü
ğ
e girenILSA ile ekonomik ili
ş
kileri hayli kötüle
ş
en Libya’n
ı
n, in
ş
aat sektörünü geni
ş
letmeninyan
ı
nda (50 bin yeni konut in
ş
aat
ı
için Türkiyeli
ş
irketlerine i
ş
yarat
ı
laca
ğ
ı
ndan bahsediliyor)Türkiye’den otomobil, beyaz e
ş
ya ve g
ı
da ithalat
ı
n
ı
art
ı
rmak için de Erbakan’la müzakereetti
ğ
i anla
ş
ı
l
ı
yor.Ekim 1996-
Ş
ubat 1997 aras
ı
nda rejim tart
ı
ş
malar 
ı
gündemi i
ş
gal etmi
ş
ken, sonu kötüba
ğ
lanan Erbakan ziyaretinden in
ş
aat sermayesinin istedi
ğ
i mükemmellikte sonuçlar ç
ı
kmam
ı
ş
t
ı
. 2 Ocak 1997’de sektörün önde gelen temsilcisi Kadir Sever,
Zaman
’a Türk-ArapBankas
ı
’na Libya’n
ı
n yapt
ı
ğ
ı
ödemelerin eksik oldu
ğ
undan ve ödeme dilimleriningecikti
ğ
inden
ş
ikâyet ediyordu. Duruma Kaddafi yönetimi taraf 
ı
ndan bakarsak, ILSA ve BMyapt
ı
ı
mlar 
ı
n
ı
n ve Kaddafi’nin diplomatik çabalar 
ı
na ra
ğ
men Arap Birli
ğ
i’nin ambargoyu
ı
rmamas
ı
n
ı
n ekonomik bedelinin Libya için (petrol rant
ı
na ra
ğ
men) a
ğ
ı
r oldu
ğ
unu
ş
ünebiliriz. AKP’nin ikinci dönemine kadar (Libya’n
ı
n ambargolardan kurtuldu
ğ
u, imajcilalama için Anthony Giddens, Bernard Lewis, Benjamin Barber gibi ABD’liakademisyenleri kiralad
ı
ğ
ı
dönem, 2006-7) proje ödemelerindeki sorunlar sürdü. Yine de,piyasadaki yüksek riske ra
ğ
men, Türk in
ş
aat
ş
irketleri için geni
ş
kâr marj
ı
ve ucuz emek Libya’y
ı
cazip k 
ı
lmaya devam etti.1997 müdahalesiyle derinle
ş
en politik krizi ve 1999-2001 ekonomik krizi ile birle
ş
ti
ğ
i dönemiatlay
ı
p Libya ile ticaret profilinin AKP döneminde iyice güçlenmesini ele almayaba
ş
layabiliriz. Geçerken, Türkiye
İ
n
ş
aat
İş
verenleri Sendikas
ı
(
İ
NTES) “Genç Yöneticiler Grubu”nun 2006’da haz
ı
rlad
ı
ğ
ı
“Libya Ülke Raporu”ndan 2002-2007 aras
ı
na dair bir ayr 
ı
nt
ı
 aktarmak isterim. Rapordaki gözleme göre, Türkiye’nin krizde oldu
ğ
u dönemden 2004’ekadarki dönemde Libya ile i
ş
lerin yava
ş
lamas
ı
n
ı
n sebebi, rejimin (raporda aç
ı
klanmayanpolitik sebeplerle) Türkiye mallar 
ı
na uygulad
ı
ğ
ı
“gizli boykot”. Hükümetin ve i
ş
çevrelerininresmî temaslar 
ı
sonucunda Libya Bakanlar Kurulu’nun bu boykotu kald
ı
rd
ı
ğ
ı
not edilmi
ş
.
 
3
 
Önce basit bir soruya cevap arayal
ı
m, asl
ı
nda cevaba i
ş
aret etmeye ba
ş
lad
ı
m bile:
Ş
ubat2011’de Tunus ve M
ı
s
ı
r’
ı
takiben Libya’da da diktatörlük kar 
ş
ı
t
ı
bir halk hareketi ortayaç
ı
kt
ı
ğ
ı
nda AKP hükümeti Libya’n
ı
n demokratikle
ş
mesi konusunda neden daha sessiz kald
ı
?13
Ş
ubat’ta Ba
ş
bakan Erdo
ğ
an, içinde bolca özgürlük, demokrasi geçen bir konu
ş
mas
ı
ndaM
ı
s
ı
r’
ı
 
ş
öyle selaml
ı
yordu: “M
ı
s
ı
r’da kaybeden statüko, kazanan de
ğ
i
ş
imdir. M
ı
s
ı
r’dakaybeden bask 
ı
, kazanan demokrasidir. M
ı
s
ı
r’da kaybeden korku, kazanan cesarettir. M
ı
s
ı
r’dakaramsarl
ı
k kaybetmi
ş
, umut kazanm
ı
ş
t
ı
r.” (
Zaman
, 13.2.2011, “Erdo
ğ
an: ‘M
ı
s
ı
r’dakaybeden statüko, kazanan de
ğ
i
ş
imdir’”) Ayn
ı
gün AKP Be
ş
ikta
ş
 
İ
lçe Te
ş
kilat
ı
Dan
ı
ş
maMeclisi’nde konu
ş
an Devlet Bakan
ı
Egemen Ba
ğ
ı
ş
, “bask 
ı
c
ı
ve totaliter zihniyetlere balyozindiren” M
ı
s
ı
r halk 
ı
n
ı
n Türkiye’deki muhalefete ders olmas
ı
n
ı
ümit etti
ğ
ini söylüyor,
ş
unuekliyordu: “M
ı
s
ı
r’da olaylar ya
ş
anmaya ba
ş
land
ı
ğ
ı
nda dünya liderlerinin ço
ğ
u ‘hele bir dur bakal
ı
m, görelim’ derken, Türkiye Cumhuriyeti’nin Ba
ş
bakan
ı
çok aç
ı
k, net, dimdik mesajlar verdi. O mesajlar 
ı
n daha da cesaretlendirdi
ğ
i M
ı
s
ı
r halk 
ı
, dün gerçekten ‘mübarek’ bir sabahauyand
ı
.” (
Zaman
, 13.2.2011, “Bakan Ba
ğ
ı
ş
: ‘M
ı
s
ı
r’da ya
ş
ananlar bizim muhalefete dersolur’”)Hükümetteki bu co
ş
kunun sebepleri ayr 
ı
ca tart
ı
ş
ı
labilir (M
ı
s
ı
r’
ı
n zay
ı
flamas
ı
n
ı
n bölgedehükümet lehine f 
ı
rsatlar yaratmas
ı
, vb).
Ş
u yine de me
ş
ru bir soru olmay
ı
sürdürüyor: Benzer 
ş
ekilde “bask 
ı
c
ı
ve totaliter zihniyetlere balyoz indiren” Libya halk 
ı
n
ı
n nesi eksik? Hükümetsöylemi birden tarafs
ı
zla
ş
t
ı
ve “tarihimizdeki en büyük tahliye operasyonu” eksenine oturdu.Erdo
ğ
an 23
Ş
ubat’ta AKP grup toplant
ı
s
ı
nda
ş
öyle diyordu: “Libya’da bulunan Türklerinhayatlar 
ı
ve haklar 
ı
, karde
ş
Libya halk 
ı
na emanettir. Yönetimin ve göstericilerin buhassasiyetimizi çok iyi anlamalar 
ı
n
ı
, azami özen göstermelerini bekliyoruz.” (
Zaman
,23.2.2011, “‘Siyasî rant için 25 bin vatanda
ş
ı
m
ı
z
ı
n hayat
ı
n
ı
tehlikeye at
ı
yorsunuz’”) Erdo
ğ
anertesi gün ATV’de bu çifte standart kendisine soruldu
ğ
unda bin dereden su getirmeyi tercihetti: Tunus’la M
ı
s
ı
r aras
ı
nda benzerlik görmedi
ğ
ini, Libya’da “kabilelerin o bölgelerdekigücüyle orant
ı
l
ı
olarak” bir mücadele söz konusu oldu
ğ
unu, olaylar bittikten sonra ülkeyle“insani ili
ş
kimizin” sürece
ğ
ini, hükümetin Libya iç i
ş
lerine kar 
ı
ş
amayaca
ğ
ı
n
ı
anlatt
ı
.Önceli
ğ
in oradaki 25-30 bin Türkiye vatanda
ş
ı
n
ı
n güvenli
ğ
i oldu
ğ
unu tekrarlad
ı
. (
Zaman
,24.2.2011, “Ba
ş
bakan, fla
ş
ı
klamalar”)Sonraki günlerde de Libya’n
ı
n Kaddafisizle
ş
tirilmesi hakk 
ı
nda bir analiz yapmaktan kaç
ı
nanbu söylem devam ediyor. “Ç
ı
kar odakl
ı
bakmay
ı
z, insani boyutuna bakar 
ı
z, Libya’da petrolhesab
ı
yap
ı
lmas
ı
n, vs.” Reelpolitik aç
ı
dan de
ğ
i
ş
en ne? K 
ı
smen hükümet cevab
ı
n
ı
veriyor asl
ı
nda, “millî ç
ı
kar” ve “25 bin yurtta
ş
ı
m
ı
z
ı
n güvenli
ğ
i” perdesinin arkas
ı
nda, 2007’densonra daha da güçlenmeye ba
ş
layan, yine in
ş
aat sermayesi hegemonyas
ı
nda ilerleyen s
ı
n
ı
fsalç
ı
karlar var.Ba
ş
ka bir örnekle ayn
ı
 
ş
eyi söyleyebilirim: 28
Ş
ubat süreci ile zay
ı
flat
ı
lan Milli Görü
ş
içindeçat
ı
ş
an mevzilerin belirginle
ş
meye ba
ş
lad
ı
ğ
ı
dönemde, Bülent Ar 
ı
nç’
ı
n verdi
ğ
i bir demeç var.Erbakan’
ı
n Ekim 1996’daki Libya gezisini ele
ş
tirirken Kaddafi’den “megaloman bir psikopat” diye bahsetmi
ş
. (
Milliyet,
22.2.1998, “‘Libya gezisi bir felaketti’”) 11 y
ı
l sonra,Eylül 2009’da, d
ı
ş
ticaret ili
ş
kilerinin dönü
ş
ümü, politikac
ı
n
ı
n duru
ş
unu da dönü
ş
türdü:Ar 
ı
nç, diktatörlü
ğ
ün “40. Zafer Y
ı
l
ı
”n
ı
kutlamak üzere Kaddafi’nin çad
ı
ı
nda a
ğ
ı
rland
ı
.Biraz durup soyutlayal
ı
m. Libya-Türkiye ili
ş
kilerinden
ş
u sonucu ç
ı
karmay
ı
zorlam
ı
yorum:Yüzeydeki siyaset söyleminin tamamen, mekanik biçimde s
ı
n
ı
fsal ç
ı
karlar taraf 
ı
ndanbelirlenmesi. Her ne kadar bu yaz
ı
da derdim ekonomik sosyoloji dersleri ç
ı
karmak de
ğ
ilse de,daha incelikli, ili
ş
kisel bir aç
ı
klamay
ı
devreye sokmam
ı
z gerek. Libya’n
ı
n Türkiye

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->