BUOD NG DALUYONG

Chapter 1

Kabilang sa maraming utang na hindi nababayaran ng tao ay ang utang naloob. Ganito ang laman ng isipan ni Lino Rivera, ama ni Ernesto. Ika-21 noonng Mayo, 1955, taon ng mga halalang pambayan sa Sangkupalan, nakaupo siLino sa isang palapag. Tahimik siyang nagmumuni-muni at dinidiktahan siyang kanyang sarili na siya nag may-ari ng lupang kanyang sinsasakahan,ngunit bumabalik siya sa realidad na hinuhulugan na ang lupa taun-taonmula sa maliit na bahagi mula sa maliit na bahagi ng kanyang anihin. Biglaniyang narinig ang tinig ni Rey Amando Fehevana parokya ng pinyahan. Sakanya niya utang ang maliit na bahagi ng lupang kanyang sinasakahan. Kayanga nama’y sinasabi ni Lino na siya ay mapalad sapagkat mabait angkanyang Panginoon. Sa iba, umiralang Tenancy System na siyang pinag-uugatan ng maraming kasamaa. Utang niya kay Pari Amando at sapamangkin nitong si Miss Loreto Sanches na isang guro ang kanyang buhay.Si Miss Loreto Sanchez ang nagkupkop kay Ernesto ng mapagbintangan siLinong pumatay [sino pinatay niya?]. Dahil sa pagsuko ni Miss LoretoSanchez kay Koronel Roda sa kabundukan, napawalang bias ang kasalanangpagpatay na ibinibintang kay Lino. Sapagkat matagal ng umiibig si KoronelRoda kay Miss Sanchez. Naisip niyang tanging paraan upang makabayad ngutang ay ang paglapitin ang puso ng dalawa. Dumating si Ernesto.

Chapter 2

Dumating si Ernest at Bidong, sakay ng isang kabayo at dala ang maramingpasalubong mula sa Pinyahan. Ibinalita ni Ernesto na si Pari Amando nasiyang tinatawag niyang Lolo Amando ang bumili ng kabayo para kay Lino.Sinabi rin ng anak na maraming padala si Miss Sanchez na tinawag niyangNanay Luring. Ipinakita ni Lino ang lupang kanyang sinasakahan. Pagpahingani Ernesto, nag-usap si Bidong at Lino tungkol kay Huli na matagal ng iniibigni Bidong. May sakit ang babae at balak ng lalake na dalawin ito ngunit angmga magulang ng babae na si Aling Barang at Mang Abeng ay galit samanliligaw. Hampas lupa raw kasi siya. Knughit, kahit na ganoon,pinagpasiyahan ni Bidong na bumisita roon dala ang sardines at bigas.Pagkaalis ni Bidong, nagharap naman ang mag-ama at nagkwentuhantungkol sa kabaitan at katapatan ni Bidong. Isa itong ulila noon at inamponlamang ni Lin. Dahil sa kabaitan, itinuturing na ito ni Lino bilang isangkapatid. Isinalaysay ni Ernesto ang mga padala, na ang pinakamahalaga salahat ay ang mga binhing padala ni Pari Amando. Ibinalita din ni Ernesto namaglilimang grado na siya sa pasukan at mapapalayo na kay Lino. Tahimik siLino. Bumalik si Bidong na bigong madalaw si Huli. Nakiusap si Bidong kayLino kung maarang ipamanhikan [can’t read it right, the Xerox copy isn’t

clear] si Huli. Pagkatapos ng pag-uusap muling nag-isip si Lino sa kanyangutang na loob kay Amando at Miss Sanchez. Sino ba ang mas matimbang?

Chapter 3

Ibinalita ni Bidong na ipapalipat na si Miss Sanchez sa pangalan ni Lino angdokumento ng kastanyo. Pinuri nilang muli si Miss Sanchez sa kabaitan. Nag-usap muli si Bidong at Lino tungkol kay Huli. Pakiramdam ni Bidong na mahaldin siya ni Huli. Nagkukuwentuhan na dati’y may kaya ang pamilya ni Hulingunit dahil kay Tirso, ang panganay na pinag-aral sa Los Baños, naubusan.Nag-aral siya ng pagsasaka hindi para magsaka kundi para magturo pa ngpagsasaka, kaya’t naiwan kay Mang Abeng ang trabahong magsaka. Kaya’tnagkasakit si Mang Abeng at namatay. Sinabi ni Bidong na bago mamatayang lalaki, nagsaka ito kay Don Tito na sinasabing may-ari halos ng buongMaruhat. Sinasabi na ang kalakhan ng Maruhat ay pagmamay-ari ng ninunoni Huli sa parte ni Mang Abeng. Naagaw lang ni Don Tito dahil sa kataganitong agrimensor. Naging bangkero pala si Lino ni Don Tito [huh?]. Umalis siLino ngunit bumalik kaagad at naratnan si Aling Barang isinasauli angkamilang padala. Muling nag-usap si Bidong at Lino [geez they sure talk alot]. Nangako si Bidong na magbabago mula sa palaaway hanggang sapagiging responsible [error again]. Pinag-usapan nilang mahal mahal niBidong si Huli, at ang kanilang samahan, na maaasahan nila ang isa’t isa.Sinabi ni Lino uuwi sila ni Ernesto kinabukasan at ang balik ay Lunes [in thefirst place, they never did tell us just where they were]. Ipinagkatiwala anglahat kay Bidong. Bigla nilang nakita si Huli na sumasalok ng tubig. Magandasiya sabi ni Lino. At siya naman ang kanilang pinag-usapan, na mayroonsiyang karibal sa pag-ibig ng babae. [vague]. Pagkaraa’y sabi ni Bidong na samga araw na walang gagawin, marapat na magliwaliw silang dalawa ni Lino.

Chapter 4-5

Sa bulwagan ng kumbento ng simbahan sa nayon ng Pinyahan ay naroonnag-uusp si Don Tito at Pari Amando. Batid sa mukha ng pari angpakamatamlay nito at may bahid ng pagkakapahiya sa mukha ng Don. Mag-iika 3 ng hapn ng dumating si Ernesto sa kubo ni Lino sa isang bukid saMaruhat kasama si Bidong. Inumpisahan ni Don Tito ang kanilang pag-uusapng pari, binanggit nito ang sakit ng ulong dala ng kanyang anak na siBenigno. Ipinaliwanag nito ang pag-iba ng kanyang isip hinggil sa pagsunodnito sa nais ng pari na alisin ang tenancy system. Sinabi niya ang pagigingmaka-Amerikano ng anak at ang pagpintas nito sa sariling bansa. Ayon saDon ay lahat ng nakikita ng anak ay mali at ang tanging tama lamang ay angpagpapalakad ng Estados Unidos. Habang patuloy sa pagkekewento ang Donay minamatyagan niya ito dahil alam niyang tuso ito. Ngunit ayon din sa Donay mas gusto ng kanyang anak na magsalita ng Tagalog dahil hindi rawmagandang naghihiram ng wika ng ibang bansa. Nabanggit niya mngminsang magkaroon ng bisita ang anak at hirap naman itong manangalog.

Ayon sa Don ay bagamat tapos ng medisina ang anak ay ayaw nitongmanggamot ng mga may sakit bagkus ay gusto nitong gamutin angpamamalakad ng pamahalaan. Nang muling itanong ng pari angnagpapasakit sa ulo ni Don Tito ay binanggit na nito ang nais ng kanyanganak na papasok sa pulitika. Tumungo ang pari sa usapan nilang dalawa athinintay na ilaglag ng Don ang pagkukunwari nito. Nagpatuloy sa pagsasalitasi Don Tito at ang paksa pa rin ng kanilang usapan ay si Benigno at anggagawin nitong pagpasok sa pulitika. Tumigil sandali ang Don atnabatid angpagbigat ng kalooban ng pari. Kailangan niyang mapatawa ang pari, alamniyang mayroong malaking magagawa ang pari para sa pamumulitika nganak at makakatulong ito upang makuha ang kamay ni Ms. Sanchez.Napatawa run ng Don si Pari Amando at nagpatuloy sila sa pag-usap. Tinanong siya kung ano ang saloobin nito hinggil sa desisyon ng anak atsinabi niyang hahayaan niya kung ano ang nais nito at rin naman gustoniyang magkaroon ng gobernador na anak. Ayon sa Don ay nais na niyangnagkaroon ng asawa]

Chapter 6 – Hamog na Nakalalanta

Pagkauwi ni Ernesto ay binigay niya agad ang pasaubong na bayabas niyakay Erni niya siya mismo ang kumuha mula sa puno [errgg...another weirderror?]. Nang una’y ayaw pa niyang kunin ang bayabas dahil gusto niyangsumama sa Maruhat ngunit hindi makasama dahil hindi na sila kasya sakabayo. [so confusing]. Sinabi pa ni Ernesto na tanaw na tanaw ang lahatmula sa taas ng punong bayabas at lalo pang nagpilit si Erni at nangakonaman si Ernesto na kapag malaki na sila ay magbabakasyon sila doonngunit ayaw maniwala si Erni kaya nagkasagutan silang kaunti at sinabi pa niErnesto na isusumbong niya si Erni sa kanyang nanay. Nang kakainin ni Erniang bayabas ay dumating naman si Ms. Sanchez at sinabing itabi muna angbayabas dahil hindi pa sila nagaalmusal. Napagsabihan niya si Ernesto dahildahil delikado raw umakyat ng puno at tinanong kung nasaan si Lino. Si Linoay maagang umalis para kumuha ng gatas dahil ang kalabaw nila ay lalakilang kung kaya’t sinabi ni Ms. Sanchez na bibigyan niya ng babaeng kalabawsi Lino dahil mainan daw ang may gatas sa bahay. Inayos na niya anghapagkainan. Tanghali na ngunit wala pa rin si Lino kung kaya’t pinuntahansiya ni Ms. Sanchez sa balkonahe at nadatnan dun si Lino at Albino na nag-uusap. Ngunit hindi niya narinig ang pag-uusap dahil umalis na si Albino,Nag-usap na si Lino at si Ms. Sanchez. Sabi ni Lino na hinihintay siya niAlbino dahil may mahalag siyang dapat sabihin: kakausapin daw siya ni Don Tito. Hindi na kakain si Lino dahil kailangan niyang makipagkita jay Don Tito.Nabagabag ang dalaga kung ano ang ipinapasabi ni Don Tito kay Lino dahil