3
1. Wyodr
ę
bnienie substancji w stanie chemicznie czystym
Wyodr
ę
bnienie substancji mo
ż
na przeprowadzi
ć
ró
ż
nymi metodami poprzez:
•
destylacj
ę
,
•
krystalizacj
ę
,
•
sublimacj
ę
,
•
ekstrakcj
ę
,
•
chromatografi
ę
.
Destylacja
- metoda rozdzielania ciek
ł
ych uk
ł
adów wielosk
ł
adnikowych, oparta na ró
ż
nejlotno
ś
ci poszczególnych sk
ł
adników mieszaniny.W zale
ż
no
ś
ci od substancji, które maj
ą
zosta
ć
oczyszczone lub rozdzielone stosuje si
ę
ró
ż
nesposoby destylacji:-
destylacja zwyk
ł
a (pod ci
ś
nieniem atmosferycznym); najcz
ęś
ciej stosowana,-
destylacja z par
ą
wodn
ą
; dla substancji, które w temperaturze wrzenia rozk
ł
adaj
ą
si
ę
, alez wod
ą
nie mieszaj
ą
si
ę
,-
destylacja pod zmniejszonym ci
ś
nieniem; dla substancji, które w temperaturze wrzeniarozk
ł
adaj
ą
si
ę
i mieszaj
ą
si
ę
z wod
ą
,-
destylacja frakcjonowana; dla rozdzielenia mieszaniny kilku substancji.
Krystalizacja
- metoda polegaj
ą
ca na wydzieleniu cia
ł
a sta
ł
ego w postaci kryszta
ł
ówz przesyconego lub przech
ł
odzonego roztworu. Celem tego jest oczyszczenie substancji nazasadzie ró
ż
nicy rozpuszczalno
ś
ci w okre
ś
lonym rozpuszczalniku substancji oczyszczanej i jejzanieczyszcze
ń
. Nale
ż
y stosowa
ć
taki rozpuszczalnik, w którym substancja oczyszczanarozpuszcza si
ę
dobrze na gor
ą
co, a na zimno znacznie gorzej. Zanieczyszczenia natomiast powinny by
ć
ł
atwo rozpuszczalne na zimno lub pó
ź
niej przynajmniej trudno krystalizowa
ć
.Etapy procesu krystalizacji:1.
rozpuszczenie substancji w ma
ł
ej ilo
ś
ci rozpuszczalnika w jego temperaturze wrzenia2.
przes
ą
czenie na gor
ą
co lub dekantacja3.
ozi
ę
bienie przes
ą
czu i wykrystalizowanie substancji4.
oddzielenie kryszta
ł
ów z roztworu5.
przemycie i suszenie substancjiRozró
ż
niamy podobnie jak w przypadku destylacji krystalizacj
ę
zwyk
łą
i frakcjonowan
ą
.
Sublimacja
polega na przeprowadzeniu substancji sta
ł
ej w faz
ę
gazow
ą
(z pomini
ę
ciem fazyciek
ł
ej) i ponowne przej
ś
cie w stan sta
ł
y. Poniewa
ż
proces przebiega poni
ż
ej temp. topnieniasubstancji sublimowanej, stosuje si
ę
t
ę
metod
ę
wtedy, gdy oczyszczany zwi
ą
zek rozk
ł
ada si
ę
w temperaturze topnienia.
Ekstrakcja
- metoda rozdzielania mieszanin ciek
ł
ych lub sta
ł
ych. Polega na wydzieleniu z fazyekstrahowanej, za pomoc
ą
odpowiednich rozpuszczalników, jednego lub kilku sk
ł
adnikówmieszaniny. Rozpuszczalnik winien selektywnie rozpuszcza
ć
badan
ą
substancj
ę
. W metodzie tejwykorzystuje si
ę
du
żą
ró
ż
nic
ę
rozpuszczalno
ś
ci tego zwi
ą
zku w roztworze ekstrahowanymi w rozpuszczalniku.
Chromatografia
to technika analityczna lub preparatywna s
ł
u
żą
ca do rozdzielania lub badaniask
ł
adu mieszanin zwi
ą
zków chemicznych.W ka
ż
dej technice chromatograficznej najpierw rozdziela si
ę
badan
ą
mieszanin
ę
, a nast
ę
pnie przeprowadza si
ę
detekcj
ę
poszczególnych sk
ł
adników. Rozdzia
ł
substancji nast
ę
puje w wyniku przepuszczenia roztworu badanej mieszaniny przez specjalnie spreparowan
ą
faz
ę
rozdzielcz
ą
(z
ł
o
ż
e), zwan
ą
te
ż
faz
ą
stacjonarn
ą
. Faz
ą
rozdzielcz
ą
s
ą
substancje wykazuj
ą
ce zdolno
ś
cisorpcyjne lub zdolne do innych oddzia
ł
ywa
ń
na substancje przep
ł
ywaj
ą
ce. Podczas przep
ł
ywueluenta (fazy ruchomej) przez faz
ę
rozdzielcz
ą
nast
ę
puje proces wymywania zaadsorbowanych(lub zwi
ą
zanych) substancji. Intensywno
ść
tego procesu jest ró
ż
na dla poszczególnych