euskara eta euskalkiak 2

HizkuntzaHizkuntzaKulturaKulturaEuskaraEuskaraIrakaskuntzaIrakaskuntzaEuskalkiakEuskalkiak

Mintzatukogira?Berbaegingodogu?

I n g o d e u

Heldueuskarari!

Z e l a n ?

Irakasle

N o l a ?

E r a b i l i ! !

2.

E

USKARAETAEUSKALKIAK

Ataza honetan,euskararen sorterriariburuzko teoriakezagutuko ditugu, etaKoldo Zuazok egindakoeuskalkien mapaentzungo dugueta horretarako:A. Euskararen sorterriariburuzko teoriak irakurrieta gero, iritzia emangodugu.B. Zuazori egindakoelkarrizketa entzun etagero galderak,erantzungo ditugu.

A

TAZAK

2

PROZEDURA:Aataza: Euskararen sorterria

Atazaurrea: Hizkuntza hitzaren definizioa

Binaka hutsuneetan falta den hitza zein izan daitekeen idatziko dute (3. or.). Zuzendu egingo dugu. Hitzahizkuntza da.Binaka, idatziz aurkitutako euskarazko lehenengo hiru hitzak zeintzuk izan ziren aukeratuko dute (3. or.).Bikote bakoitzak zeintzuk izan diren aukeratutako hitzak eta zergatik esango du. Testua ozenki irakurriko duguzuzenketa egiteko.

Ataza: Euskararen sorterriari buruzko teoria ezberdinak ezagutu

Lau talde egingo ditugu eta bakoitzari testu bana emango diogu (4., 5., 6. eta 7. orr.).Bakoitzak bere teoria irakurriko du eta galderak erantzungo ditu, gero teoria faltsu bat idatziko dute. Irakasleak14. orrialdean duen teoria irakurriko du.Irakaslea taldez talde joango da, asmatzen duten teoria pixka bat zuzentzeko.

Feedbacka: Euskararen sorterriari buruzko koadroa osatu

Talde bakoitzak bi teoriak kontatuko ditu (irakasleak ere berea) eta besteek zein den egia asmatu eta arrazoitubeharko dute.Benetako teoriak zeintzuk diren asmatu ondoren, fitxa banaka beteko dute entzundakoan oinarrituz (8. or.).Arbelean denon artean osatuko dugu koadroa.Galdetuko diegu ea ezagutzen zituzten teoriak eta zein iruditzen zaien fidagarriena, edo politagoa

Diskurtsoa eta gramatika:

Erdarakadak zer diren irakurri eta gero, ariketa binaka egingo dute (9. or.).

Beste erdarakadarik ezagutzen duten galdetuko diegu eta zerrendatuko ditugu. Zuzenketa orrian batzuk daude.

B ataza: Euskalkiak

Atazaurrea:

Araban bagare

kanta ikasi

Herrialde bakoitzeko euskalkiren hitzen bat ezagutzen duten galdetuko diegu.

Araban bagare

kantaren hitza irakurriko dute eta hitz bakoitza bere lekuan kokatuko dute (10. or.)Kanta entzungo dute ea ongi kokatu dituzten.

Ataza: Koldo Zuazoren elkarrizketa entzun eta galderak erantzun

Koldo Zuazori egindako elkarrizketa entzungo dute ( DB. 5731 zbk.eskegita ere barne sareko biltegian).Galderak banaka erantzungo dituzte (11.or.).

Feedbacka: Koldo Zuazoren elkarrizketa berrentzun eta zuzenketa egin

Berriro entzun eta zuzenketa egingo dute,

Diskurtsoa eta gramatika: Esaldiak euskara batuan idatzi

Binaka, Zuazori egindako elkarrizketatik aukeratutako pasarteak euskara batuan idazten saiatuko dira (12. or.).Denon artean zuzenduko dugu (Nahi izanez gero, 18. orrialdean, Euskaltzaindiak euskalkien erabilerari buruzemandako arauak dituzu).

Atazaostea: Gure euskalkiak ezagutu

Diskurtsoa eta gramatika atalean egindako ariketaren hitzak bakoitza bizi den lekuko euskalkian eman.Horretarako inguruneko euskaldun zaharren laguntza eskatu beharko dute. Egin eta gero, eskolara eramangodute eta bakoitzak lortutakoa komentatuko du.Barne sareko biltegian, gai honi buruzko material gehiago eskegi dugu.

Zein da hutsuneetan falta den hitza? Behean daudenen artean bat aukeratu eta kontuan izan hitz hutsuneguztietan bera dela.

E

USKARAZNOIZTIK

?

3

Irakurri hau eta zuk aukeratutako hitza egokiak zen ala ez jakingo duzu.Eta euskara noiztik?

Euskararen antzinatasuna neurtzea oso zaila da. Hala ere, antropologo, historialari etahizkuntzalari gehienen ustez, Neolito Aroan bilatu behar dira sustraiak, orain dela 5.000 edo 10.000 urte, ezbaitirudi hizkuntza hau inondik etorria edo ekarria izan denik. Euskaraz idatzitako lehenengo hitzak Akitaniaeta Pirinio inguruetan aurkitutako erromatarren garaiko hilarrietakoak ditugu (I. mendea): sembe > seme,anderexo > andereño, cison > gizon,...Gaur egun ezagutzen dugun euskara ez da antzinako bera. Horregatik, protoeuskara hitza sortuda, antzinako euskara hura izendatzeko.Orain arte euskaraz idatzita aurkitu diren esaldirik zaharrenakDonemiliagako Glosak dira.Glosak, latinezko testuak ulertzeko monje kopistek idazten zituzten oharrak dira.Glosa horiek X. mendeko eskuizkribu batean aurkitu ziren Donemiliagako Monasterioan (Errioxa). Euskarazidatzitako bi glosak 'guec ajutuezdugu' (ez dugu laguntzarik) eta 'jzioqui dugu' (piztu dugu) dira.• ...................................... pentsamenduaren euskarria da.• Izendatzen ez den errealitatea, izenik ez duena, ez da existitzen. Euskarazko esaerak:

«Izenak, izana», «Izena duen guztia omen da»

• Harro egoteko moduko ................................... dugu, ez hobea ez txarragoa: geurea.• ..........................................k identifikatzen gaitu.Euskaraz idatzitako lehenengo hitzak Akitania eta Pirinioinguruetan aurkitutako erromatarren garaikoak dira (I. mendean).Irakurri hauek ea asmatzen dituzun zeintzuk izan ziren aurkitu-tako lehengo hiruak.S

EMEA

A

MA

A

NDEREÑO

G

IZON

S

UA

E

TXEA

T

XAKURRA

A

ITA

A

LABA

T

ELEFONOA

E

SKUA

L

AGUNA

H

ERRIA

G

OSEA

A

NAIA

P

OLITA

GIZARTEA, IZAERA, HIZKUNTZA, SEXUA, EUSKARAZeintzuk izan ziren aurkitutako lehenengo hiru hitzaketa zergatik?

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................