j
UNIDADE
I-
CULTURA~
decorrerdodesenvolvimento.Porexemplo,an-dorinhasnovas,incapazesdevoaratecertaida-de,realizam
0
primeirovoosemgrandehesita-c;:ao;gatinhosnaoesbocamqualquerreacaodi-antedeurnrato,masap6s
0
segundomesdevidaapresentamreacoestipicasdaespecie,comoperseguicao,captura,brincadeiracomapresa,ronco,matancaetc.Osatosinstintivossao"cegos",ous~anim:-~amafinalidadedapr6pria~Avespa"fabrica"acelulaondedeposita0ovojuntoaoqualcolocaaranhas,paraquealarva,aonas-cer,encontrealimentosuficiente.Seretirarmosasaranhase0ovo,mesmoassim0insetoconti-nuararealizandotodasasoperacoes,terminan-dopelofechamentoadequadodacelula,aindaquevazia.~ssecomportamentoe"cego"por-quenaolevaemconta0sentido~cipalque
~~ri~
det'erminara"fabricacao"dacelula,ouseja,apreservacaodoovoedafuturalarva.
o
atohumanovoluntario,emcontraparti-da,
r;;;scientedafinalidade,
istoe,
0
atoexisteantescomopensamento,comopossibilidade,eaexecuc;:aoresultadaescolhademeiosnecessa-riosparaatingirosfinspropostos.Quandohainterferenciasexternasnoprocesso,osplanostarnbemsaomodificadosparaseadequaremanovasituacao.
r
)
2.·Ainteligenciaconcreta
Nosniveismaisaltosdaescalazool6gica,ondeestaosituadososmamiferos,porexemplo,:~,",~£.§.eseixamdeserexdusivamenteinstinti-vaseadquiremmaiorlasticidadecaracteristica10satosmteigentes.Aocontrariodarigidezdosreflexoseinstintos,a~~;p~staaoproblemaouasitu~onova,paraosquaisnaohaprograma-~'bloI6gica,eumarespostainteligente,e,comotal,improvisad~ecnativa.-ExperienciasinteressantesforamrealizadaspelopsicologogestaltistaWolfgangKohler,quan-doinstalounasilhasCanariasumacoloniadechimpanzes,nadecadade1910.Emurndosexperimentos,0animalfamintonaoconseguiaalcancarasbananaspenduradasnoaltodajaula.Depoisdeurntempo,0chimpanzeresolveu0problemapuxandourncaixoteparacoloca-Ioabaixodafrutaafimdepega-la.SegundoKoh-ler,asoluc;:aoencontradapelochimpanzenao
i.
'i_~:~;:-masocorrenomomentaemque0anim~temurn
insight
(discernimento,"ilumi-
~\~'~'
_'
nac;:aosublta),
IStO
e,quandoaVisaoglobaldo
1
campothepermiteestabelecerarelac;:aoentre0-caixoteeafruta:el~es
dOlS
ele1E.entos,antessE:;.:,~end~a.Fazerpart~
O?
~umatotahdade.Ecomose0animalperce-
1>
besseumareaIidadenovaquethepossibilitaa("acaonao-planejadapelaespecie.Portanto,nao~.setratamaisderespostainstintiva,desimples~
i,
reflexo,masdeatodeinteligencia.
Jt..
Ainteligenciadistingue-sedoinstintopor'sualIe~Ib~TIdaae,Ylqueasrespostasvariamde~~._',
,I
'acordocomasituas:aoetambemdeanimalpara
'f+
animal.TantoequeSultao,urndoschimpanzes
'6\
maisinteligentesnoexperimentodeKohler,foi
l\
ounicoarealizaraproezade
encaixarum
bambu
I
emoutroparaalcancar0alimento.
.b-
Esse,porem,eurntipode
inteligenciaconcreta,\
"5-
porquedependedaexperienciavivida"aquie
1~
agora".Mesmoquanao0animalrepetemaisra-\JildaITi"ente0gestojaa~ido,seuatonaodo-"
A-
mina0tempo,pois,acadamomentaemquee
t;..
executado,esgota-senessernovimcnto.Emou":~:,.traspalavras,0animalnaoinventa0instru_mento,
t
naooa~~~~-;:.,~·.~rio_r.Portanto,0gestoutilnaoternseqiiencla
el~
naoadquire0significadodeumaexperienc~
1:-
propnamentedita.Aindaquealgunsanimaisor-ganizem"sociedades"maiscomplexas,eateapren-~damformasdesobrevivenciaeasensinemasuas
f'
crias,nadasecomparaastransformacoesrealiza-
I
I~.
I
daspeloserhumanocomocriadordecultura.~
I
'1>0.
3.Alinguagemhumana/
J
Vejamosagora0quefundamentalmentenos!~.distinguedosanimais.Sornosseresquefalam:a~P,alavraseencontranolimiardouniversohu-~·mano.Secriassernosjuntosurnbebehumanoe'~'urnmacaquinho,naoveriarnosmuitasdiferen-~casnasreacoesdecadaurnnosprimeiroscon-~tatoscom0mundoecomaspessoas.
0
desen-~volvimentodapercepcao,dapreensaodosob-
t.
jetos,dojogocomasadultossedadeforma".,similarnosdais.Emdadomomenta,contudo,._/
I
porvoltadosdezoito,meses,oprogressoapre-~~sentadopelobebehumanotornaimpossivel~
c;
prosseguirmoscomparando-oaomacaco,em
~j)
razaodacapacidadeue0serhumanoternde
't\
-?
ultrapassarosimitesdavidaanimalaoentrar
~1'
!
;;'0mundodosimbolo.
i\~~
--~