Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΤΑ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ, ΤΑ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

Ratings: (0)|Views: 80 |Likes:
Published by Stelios Papantoniou
Συσχέτιση θαυμαστών και κειμένων
Συσχέτιση θαυμαστών και κειμένων

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: Stelios Papantoniou on Jun 08, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/01/2013

pdf

text

original

 
ΣΤΕΛΙΟΥ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥΤA ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ
1.0 Προλογικά
1.1 Το αγγελοδίδακτο Άξιόν εστι.Κατά τα μηναία, την ενδεκάτην Ιουνίου « η Σύναξις του Αρχαγγέλου Γαβριήλ εν τωΆδειν». «Άδειν, ο έστι ψάλλειν», λέγεται ο λάκκος στον οποίο βρίσκεται το κελλί πουονομάστηκε «Άξιον έστιν», γιατί εκεί άγγελος Κυρίου φιλοξενήθηκε και παρέδωσεσε μοναχό τον ομώνυμο ύμνο. Το «Άξιόν εστι» στη θρησκευτική μας παράδοση είναι θεομητορικό μεγαλυνάριο από δύο χωριστούς ύμνους, το αγγελοδίδακτο προϋμνιο«άξιόν εστι» και τον ειρμό της θ΄ωδής του κανόνος της Μεγάλης Παρασκευής «Τηντιμιωτέραν των χερουβείμ.» Κατά την αγιορείτικη παράδοση που κατέγραψε σεσυναξάρι στα 1548 ο Πρώτος του Αγίου Όρους, το ΄Αξιόν εστι παραδόθηκε στηνεκκλησία από τον αρχάγγελο Γαβριήλ. Κοντά στη Μονή του Παντοκράτορος είναι λάκκος μεγάλος με κελλιά. Σ’ ένα από αυτά, της Κυρίας Θεοτόκου της Κοιμήσεως,κατοικούσε γέροντας με τον υποτακτικό του. Βράδυ Σαββάτου ο γέροντας πήγε στηναγρυπνία στη Σκήτη του Πρωτάτου κι άφησε μόνο τον υποτακτικό. Τότε ήλθε ξένοςμοναχός και ζήτησε να φιλοξενηθεί στο κελλί. Την ώρα του Όρθρου άρχισαν κι οι δυο να ψάλλουν την ακολουθία, κι όταν ήλθαν στην ενάτη, ο εντόπιος μοναχόςέψαλλε την «Τιμιωτέραν των Χερουβείμ», ο δε ξένος, κάμνοντας άλλην αρχήν του ύμνου, έψαλλεν : «Άξιόν εστιν ως αληθώς μακαρίζειν σε την Θεοτόκον, τηνΑειμακάριστον και Παναμώμητον και Μητέρα του Θεού ημών». Έπειτα συνήψε την«Τιμιωτέραν». Ο εντόπιος ζήτησε να του γράψει ο ξένος τον ύμνο κι αυτός τονέγραψε σε μια πλάκα με το δάχτυλο λέγοντας «Από σήμερα και στο εξής έτσι ναψάλλετε και εσείς, και όλοι οι Ορθόδοξοι». Το θαυμαστό αυτό έγινε στις 11 Ιουνίου,του έτους 982, ακριβώς προ χιλίων είκοσι εννέα ετών.1.2 Πώς γεννήθηκε το Άξιον εστί του Ελύτη; Όπως ο ποιητής εμπιστεύθηκε στον Γ. Π. Σαββίδη : «΄Οσο κι αν μπορεί να φανεί παράξενο, την αρχική αφορμή να γράψω το ποίημα μου την έδωσε η διαμονή μουστην Ευρώπη τα χρόνια του 1948 με 1951.» Και περιγράφει τη μεγάλη αντίθεσηανάμεσα στα ελληνόπουλα, «μες τα κουρέλια. Χλωμά, βρώμικα, σκελετωμένα μεγόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα» και στα Ελβετόπαιδα«ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκιπόπουλα, με συνοδούς που φορούσανστολές με χρυσά κουμπιά». «΄Ητανε η δεύτερη φορά στη ζωή μου,- η πρώτη ήτανεστην Αλβανία-, που έβγαινα από το άτομό μου, και αισθανόμουν όχι απλά και μόνοαλληλέγγυος, αλλά
ταυτισμένος κυριολεκτικά με τη φυλή μου
. Καταλάβαινα ότι ήμασταν αγνοημένοι από παντού και τοποθετημένοι στην άκρη-άκρη ενός χάρτηαπίθανου. Το σύμπλεγμα κατωτερότητας και η δεητική διάθεση με κυρίευαν πάλι. …έβλεπα καθαρά ότι 
η μοίρα της Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη ήταν ό,τι και ημοίρα του ποιητή ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους
, και βέβαια εννοώ τουςανθρώπους του χρήματος και της εξουσίας. Το επεισόδιο αυτό ήταν ο πρώτοςσπινθήρας, ήταν το πρώτο εύρημα. Και η ανάγκη που ένιωθα για μια δέηση, μου΄δωσε ένα δεύτερο εύρημα. Να δώσω, δηλαδή, σ’ αυτή τη διαμαρτυρία μου για τοάδικο τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας. Κι έτσι γεννήθηκε το «΄ΑξιονΕστί».1
 
1.3 ΣυναγωγήΑπό τα ανωτέρω συνάγεται πως η μοίρα του Ελύτη ταυτίζεται με τη μοίρα τηςΕλλάδας και το της Παναγίας Άξιον εστί τίθεται ως πρότυπο του Άξιον εστί τουΟδυσσέα Ελύτη σε σημεία που θα δούμε παρακάτω.1.4 Περιεχόμενο Όπως είναι τοις πάσι γνωστό, το Άξιον εστί είναι μεγάλη σύνθεση σε τρία μέρη:πρώτον, τη Γένεση, όπου καταγράφεται ποιητικά η γέννηση του ποιητή και τουκόσμου, ή η γέννηση του κόσμου διά του ποιητή, αφού κόσμος υπάρχει εφόσον υπάρχει άνθρωπος. Ιδιαίτερα όμως εδώ, ο κόσμος ποιείται από τον ποιητή αλλά και διαπλάθει τον ποιητή.Στο δεύτερο μέρος, τα Πάθη, αλληλοπλέκονται τα πάθη του ποιητή με τα τηςΕλλάδας κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, από την ημέρα της επίθεσης τωνΙταλών εναντίον της πατρίδας.Το τρίτο μέρος το Δοξαστικό, αποτελεί ένα δοξολόγημα του ελληνικού κόσμου,ιδωμένου μέσα από τη διαυγή ελληνική ποιητική ματιά του Ελύτη.1.5 Σημεία Να κρατήσουμε από όλα αυτάΠρώτο, το μοναχικό αλλά και εν κοινωνία,Δεύτερο, το αγγελικό και θεόσταλτο του ποιήματος μαζί με το αχειροποίητο τηςγραφής του που μεταθέτει στην πνευματική ποιητική άνοδο για σύλληψη τουαιωνίου,Τρίτο, το λόγο ως εμφανίζοντα τα πράγματα αλλά και ως πλάστη του κόσμου και τουποιητή, να προχωρήσουμε παρακάτω, τέταρτο, στα πάθη του ποιητή και της Ελλάδας κατάτην ιστορική περίοδο του β΄παγκοσμίου πολέμου και στη σύμπτωση του αμαράντουρόδου, της Παναγίας με την Ελλάδακαι πέμπτο, στης Παναγίας Ελλάδας το δοξολόγημα στο Δοξαστικό.Ανάγκη όμως, πριν κλείσουμε, έκτο, να μνησθούμε και της μουσικής τουΘεοδωράκη. Όλα όσα θα μπορέσουμε στον αναλογούντα μας χρόνο να φωτίσουμε,οδηγούν στο συμπέρασμα πως η σύμπτωση των δύο Άξιον εστί δεν είναι μόνο στοντίτλο.
2.0Κύριο Θέμα
2.1 Η μοναχικότητα εν κοινωνία
«Θα καρώ Μοναχός των θαλερών πραγμάτων Σεμνά θα υπηρετώ την τάξη τωνπουλιών.»
Ο μοναχικός Ελύτης κομίζει στην ποίηση έναν κόσμο γραμμένο στασπλάχνα του. «Πάντα είσω», τα πάντα είναι μέσα μας, κατά Πλωτίνο.
«Εντολή σου» είπε «αυτός ο κόσμος και γραμμένος μες στα σπλάχνα σου είναι Διάβασε και προσπάθησε και πολέμησε» είπε «Ο καθείς και τα όπλα του» είπε.
Κι ο Ελύτης ποιεί και πλάθει τον κόσμο του συνθέτοντας τα διεστώτα.
«ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ αλήθεια που ήμουνα Ο πολλούς αιώνες πριν Ο ακόμη χλωρός μες στηφωτιά Ο Αχειροποίητος με το δάχτυλο έσυρε τις μακρινές γραμμές ανεβαίνοντας κάποτε ψηλά με οξύτητα και φορές πιο χαμηλά οι καμπύλες απαλές μία μέσα στηνάλλη στεριές 
 
 μεγάλες που ένιωσα να μυρίζουνε χώμα όπως η νόηση»
Οι αισθήσεις καθαρές, το ερωτικό στοιχείο διάχυτο και αγνό, όπως θα επαναληφθεί στο ποίημα πολλές φορές.
«Η αγνότητα» είπε «είναι αυτή στις πλαγιές το ίδιο και στασπλάχνα σου».
Ο έσω καθαρμός διαυγάζει και αποτυπώνει τον κόσμο.2
 
 
 Όπως ο μοναχός έτσι κι ο μοναχικός ποιητής συλλαμβάνει την έσω πραγματικότητακαι την ευαγγελίζεται με το δικό του τρόπο επιμένοντας στην ερημιά του.
«ΑΛΛΑ ΠΡΩΤΑ θα δεις την ερημιά και θα της δώσεις το δικό σου νόημα» είπε «Πριναπό την καρδιά σου θα 'ναι αυτή και μετά πάλι αυτή θ' ακολουθήσει.»
Η μοναξιά του ποιητή δεν κρύβει μόνο μια υψηλή αξιοπρέπεια αλλά και τον αγώνατου να συλλάβει τα αιώνια και ακατάλυτα, πίσω από το νυν να συλλάβει το αιέν τουκόσμου, αλληλοπλεκόμενα.Το μοναχικό όμως συνταιριάζεται και με την ασκητικότητα,
«Και τα ελέη της νύχτας ερεύνησα όπως ο ασκητής το Θεό του».
την αντιυλική αντικαταναλωτική θέα και χρήση των πραγμάτων.
«Από το ελάχιστοφτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε, λέει ο ίδιος.»
Αυτό το ελάχιστο, το απέριττο, τουχαρίζει την ουσία των πραγμάτων, την ιδέα . Γι’ αυτό και 
«Εάν αποσυνδέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δείς να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Πουσημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις.»
Η πλήρης αφαίρεση, για τη σύλληψη τηςουσίας αλλά και η δυνατότητα δημιουργίας του ποιητικού κόσμου με τα ουσιώδη.Αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας.Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον. Ο ποιητής όπως και ο μοναχός δεν είναι εκτόςκοινωνίας, γι’ αυτό και η επαφή του με την κοινωνία, τους ιστορικώς προϋπάρξαντεςκαι τους νυν και μέλλοντας είναι αναγκαία.
«Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι και δε γίνεται Αυτοί χωρίς Εσένα και δε γίνεται μ'  Αυτούς χωρίς, Εσύ. Βλέπεις» είπε «είναι οι Άλλοι και ανάγκη πάσα να τους αντικρίσεις,η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη να 'ναι και να μείνει αυτή».
Ο ποιητής πορεύεται στην πληρότητά του, ένα με τη φύση, ένα με τους εχθρούς ήφίλους συνανθρώπους.2.2 Το αγγελικό και θεόσταλτο του ποιήματος θα πραγματοποιηθεί με την άσκησηκαι το ανέβασμα στον κόσμο των ιδεώνΟδός άνω και κάτω μία και η αυτή, κατά Ηράκλειτο. Ο αρχάγγελος κατέβη στη γη, οΕλύτης ανεβαίνει στους ουρανούς, μια ουσιώδης πτυχή της ποιητικής δημιουργίας.
«Πήρε όψη ο Ήλιος Ο Αρχάγγελος ο αεί δεξιά μου ΑΥΤΟΣ εγώ λοιπόν και ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!»
Στα Ανοιχτά Χαρτιά ομολογεί: «
 Σε μιαν ακτή περπατήσαμε καικανείς δεν ένιωθε τον άλλο. Εκείνος- «τα φτερά του αγγέλου τον εμποδίζανε ναπερπατήσει».
Και παρακάτω:
«Η αλαφράδα, η έλλειψη της βαρύτητας, το φτερούγισμαστα ύψη, σαν ιδέα και σα βίωμα των ελεύθερων ωρών του ύπνου μου, πάντοτε μού’ διναν μια άρρητη ηδονή».
Κι ακόμα:
« Το νόημα του οράματός μου συγκεντρώνεταιστην καθαρότητα ψυχής που προϋποθέτει, για να γίνει ευανάγνωστο και κατανοητό...Μίλησα για μια καθαρότητα που το μεταφυσικό της νόημα είναι υπερτοποθετημένοακριβώς επάνω στο ηθικό κι αυτό πάλι, ακριβώς επάνω στο αισθητικό. Το φάσμα της είναι τόσο πλατύ, ώστε να πιάνει από την αίσθηση και να φτάνει ως την ιδέα, ή πιοσωστά ακόμη, από την εμπιστοσύνη στον υλικό κόσμο έως την εμπιστοσύνη στο «θείο».
Για ν’ ανέβει και να συλλάβει τον κόσμο όπως τον συνέλαβε και εποίησε στοπνευματικό επίπεδο, απαραίτητα θέτει θεμέλιο την καθαρότητα της ψυχής και τωναισθήσεων. Έτσι, Στο Άξιον εστί, νιώθει 
«καθαρό να παλιννοστεί το αίμα του,καθαρός να είναι απ’ άκρη σ’ άκρη και στα χέρια του θανάτου άχρηστο σκεύος, κι όσοτρώει την ύλη ο καιρός τόσο βγαίνει πιο καθαρός ο χρησμός απ’ την όψη του»,
και προπάντων:
«τούτο μόνο να ξέρεις, ό, τι σώσεις μες στην αστραπή καθαρό στον αιώναθα διαρκέσει».
Άστραψε φως και γνώρισεν ο νιος τον εαυτό του ή το ηρακλείτειο ταπάντα οιακίζει κεραυνός.3

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->