Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
5Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Hegel Sisteminde Tarih Felsefesi

Hegel Sisteminde Tarih Felsefesi

Ratings: (0)|Views: 949|Likes:
Published by aliacan

More info:

Published by: aliacan on Jun 15, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/04/2013

pdf

text

original

 
HEGEL SİSTEMİNDE TARİH FELSEFESİBetimleyici-Eleştirel Bir Gir
Prof. Dr. Ömer Naci SOYKAN*
"İnsan, er düşünmüyorsa özgür değildir;çüno zaman o, bir başkasına re davranır."1
ı.
Genel Çizgileriyle Sistemin YapısıTarih görüşünün, Hegel felsefesinde, onun sisteminin tününü tem-sil edici bir niteliği vardır. Her şeyi, n bilgiyi kapsama savında olanbu sistem, biri doğa, diğeri ltür veya tarih nyası olmak üzere, her birikendi inde nlüklü iki ana bölümde ortaya konur. Ancak bu bölüm-leme, onun "vark öğretisi"ni "da felsefesi" ve "tin felsefesi" olarakbirlikli bir tarzda ele alışında da görüldüğü gibi, yalnızca bilgi bakımın-dandır (epistemolojik); doğa ile tin dünyaarasında varlıksal (antik) biraynm yoktur. Esasen Hegel'de, tıpkı daha önce Schelling'de oldu gibivarlık ve düşünme ilkece birdir.
2
Hegel, dünya tarihini, en uzak çevreden,her yönden merkeze doğru gelen n kuvvetlerin merkezde toplandığımimari bir yaolarak r. Zaman ve yer bandan en uzak çevreUzakdoğu, merkez Avrupa'dır. Sistemin sağlam, tünlük, tamamlan-ş, kapalı bir yapıda olması, onun bir yönüya da bu yön indeki tekilbir sorunu ele almak isteyen biri in, önce onu tünlüğüyle z önünekoymayı istemek, neredeyse bir zorunluluk olur.Buna re biz de Hegel'in tarih şüanlamaya nelik niyeti-mizle onun felsefesinin ne, bu bün adeta simgesi olmuş, şiirbiçiminde yalmış, onun şu ünlü savsözüyle girmek istiyoruz: "Ne akıl-
*
Mimar Sinan Üniversitesi Felsefe Profesörü.
ı.
Hegel, G.W.F., Werke 12, Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte,S.52l,Suhrkamp 1976.2. Schelling-Hegel karşılaştırması içiı:ı "Postmodern Tartışmanın Neresindeyiz?"(Türkiye'den Felsefe Manzaraları 1 inde. ünbaskı: yerel Yanlan, 1998) baş-lıklı yazıınız ile "Kuram-Eylem Birligi Olarak Sanat. Schelling Felsefesinde Bir Araştır-ma" (Kabakı Yayınevi 1995) adlı kitabımıza bakılabilir.
 
272ÖMER NACİ SOYKAN
sal ise o geektir/ Ve ne geek ise o akılsaldır."3 Burada geçen "al"kavramı, "tin" ("Geist"), "töz" ("Substanz"), "ide" kavramlarıyla birlikteyaklaşık aynı anlamda olmak üzere, yerine göre birinin, yerine göre diğe-rinin kuııanıldığı, insanı, insanın içinde bulunduğu doğa dünyasını ve kül-r dünya, yani tarihi varlık alanını, saca, her şeyi olturan, heran nlendiren-neten bir temel varlık, tasarlayan-eyleyen-düşünen-bilinçli özne olarak metafizik bir ilkedir. Hegel, aklın, düşüncenin (nous)dünyayı nettiğini ilk kez Anaxagoras'ın söylediğini belirtir. Ancak dü-şüncenin tinsel geekliği netmesi gerekti bilgisine insan ilk kezşimdi, yani kendisiyle vardığını öne sürer.
4
Anaxagoras'ta nous pek incede olsa yine de maddi bir şeydir ve maddi dünyayı netir. Fakat Hegel'intinsel geekliği nettini yledi şüncenin kendisi de tinsel birşeydir ve maddi olanı da kendisinden çıkar ve yönetir. Bu yönetme -nırlayıcı değil, tersine açımlayıcı, geliştirici, ilerletici, özgürlüğe ve bilgi-ye götürütarzdadır. Bu ilke, dinsel anlamda Tanrı'dan başka bir şey de-ğildir. Esasen dine, ahHiksaıııkla bir tuttuğu dinseııiğe sisteminde üst biryer vermolan HegeI'in kendisi, "felsefenin sanki dinsel hakikatlerianımsamaktan çekiniyar olması veya çekinmiş olması ve bunlara ilişme-rnesi kuruntusundan kaçınmak"s ister. Kant'ın "Tanrı" kavramını kuııan-maktan olabildiğince çekinmolması, onun yerine çoğu kez "doğa" kav-rabenimsemesi kaısında, Kant sonrası Alman İdealizmi'nde,özeııikle de bu idealizmin iki büyük filozofu Schelling ve Hegel'de bu çe-kince büsbütün bir yana atılmıştır. HegeI'e göre, "akıl dünyayı yönetiyor"demek, "Tanrı dünyayı yönetiyor" demektir.
6
Akılsalolan tanrısalolan ol-duğu gibi, aynı zamanda iyi alandır: "Bu iyi olan, bu akıl, kendi en somuttasanda Tanrı'r. Tanrı nyayı netir; onun netiminin eri,onun planının geekleşimi nya tarihidir. Bunu felsefe kavramakister."? HegeI'in kavramak istediği bu gerçekleşim, tin'in ya da Tanrı'nınkendini nya olarak açımlaması.dır. Böyle bir Tanrı da "Oğul-Tanrı" ola-rak kendisini nyada gösteren, Isa olarak insanların arasına katılan, böy-lece insanların onu görmesini, bilmesini sağlayan HıristiyanlığınTanrı'ndan başka bir şey değildir: "Hıristiyan dininde Tanrı, kendisiniaçık kılmıştır. Bu şu demektir: O, insana, kendisinin ne oldunun bilin-mesini vermtir; öyle ki o, bir kapaşey, bir giz değildir ark. Bu ola-nakla, bize Tanrı'bilmek, bu amaçla olan görevi üstlenmek kümlülü-ğü düşer."s Bu sözlerinden Hegel'in bir teoloji yaptığı belki sanılabilirdi;ama bu tümüyle doğru olmazdı. Onun felsefesi, dini, daha doğrusu Hıris-tiyan inankendisine temel almakla bir teoloji değilse de onun kendi
3. Hegel, Werke 7, Grundlinien der Philosophic des Rechts, S.24, Suhrkamp Verlag,Frankfurt am Main 1975.4. Bkz. --, Werke 12, S.529.5. --, Werke 12, S.27.6. Örneğin bkz. Hegel, Werke 12, S.27, 40, 53.7. a.g.y., S.53.8. a.g.y., S.27.
 
HEGEL SİSTEMİNDE TARİH FELSEFE
273
deyişiyle, Tanrı'n haklı çıkalması demek olan bir "theodizzee"dir:"Dünya tarihinin bu gelişme-süreci ve tinin geek olu olması, tarihindeğişen oyunculan arasında - bu, geek
ıheodizzedir,
Tanrı'nın tarihtehaklı çıkarılmasıdır."9 Ancak bu "Tanrı'nın hakçıkarılışı" ("theodizze")kavramı, yine de Ortaçağ'ın kutsal zlerin akılla doğrulanması anlan-daki skolastik şünceden ayrıdır. Çünkü Hegel felsefesinde kutsal me-tinlerden hareketle, onlarda ylenenlerin akıl yoluyla doğrulanması tar-zında bir eğilim bulunmaz. Eğer öyle bir inancın (dogma) sözü ediliyorsa,bunun kanıtlanması diye bir kayyoktur; o mutlak hakikat olarak görü-lür. Hegel'in ettiği, nyanın kendisinin, Tanrı'nın ınımı olaraktanrısal planın geekleşmesi, hakikat olmaanlanda Tanrı'nın haklıçıkarılması, aynı zamanda dünyanın iyi olduğunun gösterilmesi demektir.0, nyanın iyi olduğu konusunda pkı Leibniz gibi şür. HattaHegel, Leibniz'in denemesini, n nyada kavranma, şünentinin kötü ile uzlmak zorunda kalması sonucunu vermolmakla yete-rince başarılı bulmaz.
1O
Aklın tamamen özgürce kendi kendisini belirleyen şünme olduğu-nu söyleyen Hegel, akıl-dünya bağıntısını şöyle dile getirir: "Aklın kendikendisinde
belirleniminin
ne olduğu sorusu, akn nya ile ilgi indealınmabandan, nyanın son erinin ne olduğu sorusuyla ör-şür."1Inyanın son eri, aklın planında vardı; yoksa bu, böyle bir tanrı-sal plan olmaz. Bu planın uygulanması, yani aklın kendini dünyada -ması ve bu açının gelişmesi üç basamaklı, diyalektik bir reçtir. fazla uzatmamak in, bu reci biraz serbest bir dilegetirimle sacaözetlemek istiyoruz.Evrensel akıı, en başta, kendi kendisiyle özdeş, kendi inde hiçbirçelişkisi olmayan kapalı bi~ olabilirliktir. O, kendi kendisinde, kendi için-dedir. Bu, tez durumudur. Ikinci durumda, olanaklarını bilmek in, açıl-maya, gelişmeye başlayan akıl, kendisini, kendisinden oluşturduğu doğaolarak kendi şına, kaısına koyar. "Da,
başka-olanın
biçiminde ken-disini ide olarak meydana getirdi."
12
Ancak evrensel ilke, böylece, doğadakendisine çelişik bir duruma düşmüş, kendi karşıtı,
başkası
olmuş, kendi-sine yabancılaşmıştır. Çünkü akıl, doğada bilinç-olmayan maddi bir şeyolmuştur. Burada, temel ilkenin diğer baş özellikleri olan özgürlük,
birlik.kalıcılık 
da yoktur. Doğada kağın olmamayla tek tek nesnelerinoluşu ve bozuluşu kastedilir. Bu, antitez durumudur. Aklın nyada ıl-ma, gelişme recinin üçünaması olan sentez durumuna gelince:Akıl ilkin kendi kendisinde kapalı olabilirliktir, ama "gerçek" (real) değil-
9. a.g.y., S.540.10. Bkz., a.g.y., S.28.
ı
ı.
a.g.y., S.29.12. --, Werke 9, Enzyklopadie dcr philosophischen Wissenschaften II, S.24,Suhrkamp 1978.

Activity (5)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
huseyinakgun liked this
nuritok liked this
Gulsen Ulker liked this
hHALL53 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->