Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
E Drejta e Ngrire Mbi Malin Shqiptar

E Drejta e Ngrire Mbi Malin Shqiptar

Ratings: (0)|Views: 95 |Likes:
Published by Haki Kola
Traditat e banoreve te alpeve dhe te laberise ne perdorimin e pyllit, kullotes nuk reflektohen ne kuadrin aktual ligjor. Kjo e len pergjegjesine e mbiperdorimit dhe te degradimit si nje qyrk qe askush nuk e vesh. Kjo mundeson qe kushdo merr sepaten shkon ne mal e pret dru, me pas e djeg, dhe shiu merr token e mbulon rruge e fusha e qytetete. Ne kemi humbur njetradite qe e kemi krijuar ne shekuj e jemi krenuar me te. Ajo ekziston po nuk formalizohet, duke krijuar nje hendek te madh midis ligjit dhe popullit
Traditat e banoreve te alpeve dhe te laberise ne perdorimin e pyllit, kullotes nuk reflektohen ne kuadrin aktual ligjor. Kjo e len pergjegjesine e mbiperdorimit dhe te degradimit si nje qyrk qe askush nuk e vesh. Kjo mundeson qe kushdo merr sepaten shkon ne mal e pret dru, me pas e djeg, dhe shiu merr token e mbulon rruge e fusha e qytetete. Ne kemi humbur njetradite qe e kemi krijuar ne shekuj e jemi krenuar me te. Ajo ekziston po nuk formalizohet, duke krijuar nje hendek te madh midis ligjit dhe popullit

More info:

Published by: Haki Kola on Jun 25, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/05/2011

pdf

text

original

 
E drejta e ngrire mbi malin shqiptar 
Haki KolaEkzistojne kend veshtrime e gjykime te ndryshme te studjuesve shqiptar, lidhur me te drejtenmbi pyllin e kulloten, lidnjen dhe evolucionin e saj ne epoka te ndryshme historike. Studjuesit jane pothuaj inekzistente per realitetin aktual te se drejtes se banoreve shqiptare te zonave ruralembi pyllin dhe kulloten. Duket se keta studjues konsiderojne si te drejta mbi token vetem token bujqesore e ate urbane, se ciles i krijohen hapsira shume te gjera.Me poshte trajtohen dy realitete te ndarjes se tokave qe u referohen dy studimeve ne rajonin jugor e verior te vendit. Në referatin “Mbi disa tipare të së drejtës zakonore” (Elezi, I.,), argumentohet se kjo e drejte kalindur në kushte të caktuara, historike. E drejta zakonore ka qenë e pashkruar, e krijuar gjatërrjedhës së shekujve, nga autorë anonimë, si pasqyrim I kushteve të jetës e marrëdhënieve midis banorëve në zonat malore. Rol të vecantë në krijimin e tyre kanë luajtur kuvendet, pleqtë dheindividë të caktuar, argument ky në favor të hartimit me pjesëmarrje të tyre
1
. Kjo e drejtë sipasautorit eci në paralel me të drejtat romake, bizantine, sllave, otomane etj dhe nuk u asimilua. Ajomendohet si produkt i zhvillimit ekonomiko shoqëror, në evolucionin e shëndrrimit të
 Zakoneve
” “
në norma të së drejtës zakonore”.
 Në secilin nga variantet, nështrati I përbashket Ikanuneve shprehet në disa fusha: (i) rregullimin e njëllojtë të pronësisë, (ii) të trashëgimisë; (iii)në marrëdhëniet familjare; (iv) gjykimin etj. Dallimet lokale kanë të bëjnë si me specifikatgjeografike ashtu edhe me shkallën e zhvillimit në krahina të ndryshme.Kanunet shqiptare saksiononin pronën e vogël private, si llojin kryesor të pronës në zonat maloretë vendit, pronën cifligare si dhe pronën e përdorimit të përbashkët të trashëguar nga rendi I bashkësisë primitive. Mbrotja e pronës private është e njëjtë si tek e drejta romake apo ajo sllave.E vecanta e të drejtës zakonore shqiptare janë sanksionuar format origjinale të fitimit, të kalimittë pronës së përdorimit të përbashkët në pronë private etj. Ky kalim nuk është bërë përnjëherëshdhe në forma të njëllojta në të gjitha krahinat dhe vendet, por në stade të ndryshme të zhvillimithistorik. Aristokracia e fisit, bajraktarët apo kisha në gjithëfarë formash futën në dorë toka,kullota pyje etj që dikur ishin në pronë të përbashkët. Sipas kanunit të Lekës , ata që kishin
1
Shënnim i autorit
 
 bagëti, kur zinin nje vend në pronat e përdorimit të përbashkët, bëheshin pronarë të tokave.Krahas kësaj, formë e përhapur ka qenë pushtimi me anë force I tokave e I kullotave…. Nëgjysmëen e dytë të shekullit të XIX, në krahinat e Labërisë, agallarët përdorën formë krejtorigjinale, për të kthyer në pronat e tyre, pronat e fshatarëe të varfër, apo disa mbeturina të pronës së përbashkët. Në tradtiën gojore ruhet si legjendë, veprimi që bëri Idriz Suli, si përfaqësues I agallarëve: ai futi mushkën e tu në arën që I kishin lënë në përdorim një fshatari,dhe nga ana tjetër e shtyu atë të vriste mushkën. Kur u mblodh Kuvendi, për ta gjykuar, IdrizSuli I dha fishekun atij, duke e quajtur këtë akt të ligjshëm, sepse I kishte prekur “pronën e tij”.Kështu agallarët që hodhën në dorë me dhunë dhe mjete të tjera tokat e përdorimit të përbashkët,kullotat etj. I konsideronin prona të tyre dhe nëpërmjet sharteve të Idriz Sulit, ose të kanuneve tjera, mbronin paprekshmërinë e pronës private, duke parashikuar sanksione të rënda kundër atyre që guxonin ti preknin. Këto forma të kalimit të pronës ose nuk I ndeshim në të drejtënzakonore të vendeve të tjera, ose paraqesin vecori të rëndësishme.
ORGANIZIMI SHOQËROR DHE VETËQEVERISJA E FISEVE NIKAJ E MERTUR
Burimi: Dodë Progni (Nga libri:Nikaj – Merturi)
 Ne punimin nga I cili do merren ne citim shume paragrafe me poshte, behet nje analize eorganizimit dhe rolit te strukturave te ndryshme ne Nikaj Mertur. Ajo qe une jam perpjekur tevecoj, ne pjeset e shkeputur nga punimi eshte pershkrimi i problematikes te se drejtes se pronesapo perdorimit te burimeve natyrore, duke e marre fjale per fjale nga punimi. Qellimi eshte qe tedemonstrohet evolucioni i arritur ne vite, shkeputja heshtja dhe ngrirja e mepasme e kesaj tabuje,te tabuse se te drejtes mbi pronen pyll, kullote, qe filloi me mbarimin e luftes se dyte boterore,dhe per pyjet, kullotat, ujrat, tokat inrpoduktive, duket si nje tabu ku si banoret rurale, qeveria einstitucionet kerkimore shkencore, edukative kane bere nje pakt qe te heshtin dhe ne 20 vitet efundit eshte pothuaj e burgosur Para disa ditesh takova nje ish minister e deputet, professor me emer ne vendin tone, me origjinenga Nikaj Merturi. Nder te tjera I tregova rreth studimit qe do citohet me poste, dhe ai me th plotentusiazem qe cdo gje eshte e vertete, dhe ai megjithese eshte larguar qe femije, nga fshati I tij,kujton me hollesi cdo kufi e ndarje si ne pyll ashtu edhe ne kullote.Me pas e ftova qe te bejme nje studim dhe ti paraqesim shoqerise shqiptare ne paralel zgjidhje egjetura nga banoret per perdorimin e qendrueshme te territorit te tyre, duke I ballafaquar me
 
zgjidhjet aktuale ku administrimi I ketyre burimeve mvaret nga Tirana, Shkodra apo Kukesi. Dote jete kohe e humbur, mu pergjigj profesori, pasi askush nuk te degjon. Nje tjeter I njohur imi, professor ne fakultetin e pyjeve, eshte ne gjendje qe te udheheqe e tregojene detaje cdo ndarje kufitare ne bjeshke midis banoreve te dragoise apo fshatrave kufitare. Kur debatonim se si mund te ligjerohet, ai me pa I cuditur dhe tha: e kujt I intereson, pasi vetefshataret nuk kane asnje pengese q eta perdorin sipas kanunit. Ata nuk e njohin pothuaj fareligjin dhe askush nuk I shqeteson. Nese do ti refereohemi sistemit actual ligjor, cdo ndarje e tilleeshte ilegale, e paligjeshme, dhe asnje pellembe e pyllit ne alpe nuk eshte private. Ne pamundesi per te krijuar nje ekspedite me shkencetar te te gjithe fushave e te nisemi per tenjohur realitein actual ne alpet tona, une po I referohem me poshte punimit me Nikaj Merturin, per te deshmuar mbi pronat e fshatit, aktualisht inekzistente e per cdo kategori te perdorimit tetokes…………..Bajraku i Nikajt përbëhej nga 5 katunde:Lekbibaj,Peraj,Gjonpepaj,Cuurraj të Poshtëm dheCurraj të Epërm. Ndërsa Merturi përbëhëj nga 7 katunde:Brisë,Salcë, Palç, Bëtoshë, Shengjergj,Tetaj dhe Rajë. Secili katund kishte pronën e vet. Toka e punueshme ishte në pronësi private tështëpive,ndërsa kullotat në bjeshkë e vrri,dhe pyjet ishin në pronësi të përbashkët të gjithëkatundit. Pyjet e bungut dhe gështenjat ishin të parcelizuara me pronarë dhe kufinj të njohur. Të parat shfrytëzoheshin për sigurimin e dushkut të thatë që përdorej për ushqimin dimëror të bagëtive dhe të lëndëve për ndërtim,ndërsa nga gështenjat përfitoheshin frutat dhe lënda drusore për ndërtim, e cila,veçanarisht për mbulojat e shtepive,ishte mjaft e kërkuar. Pvarësisht kësajndarje secili i katundas mundë të kulloste bagëtitë në çdo kohë,si në “hamballat” e dushkut, ashtudhe në“kashnjetet” e gështenjave. Arat në vrri dhe livadhet në bjeshkë,edhe pse ishin në pronësi private të shtëpive të veçanta,pas marrjes të të lashtave dhe pas kositjes së barit,mbeteshinkullota të përbaskëta për të gjithë katundin. Praktikisht arat pranë banesave,edhe sikullotë,shfrytëzoheshin nga i zoti. Toka e bukës (ara) kishte rëndësi të veçantë. Ajo ne Nikaj – Mertur,si kudo në malësi,ishte shumë e kufizuar prandaj kufijtë e tokës ishin të paprekshëm.…..Me prek kufijtë ishte një mëkat i rëndë,për të cilin të ndëshkonte dhe Zoti,në këtë jetë dhe nëatë jetë, - thuhej në Nikja - Mertur. Ata mundë të lëviznin vetëm me ndërhyrjen e pleqëve dhe pasi merrej guri si deshmi e drejtësisë.

Activity (2)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
Haki Kola added this note
Detyra e cdo gjenerate qe vjen ne jete, eshte qe pasurine themelore qe ka familja apo kombi, tia leje ne gjendje me te mire, gjenerates qe vjen me pas Me rimet e erzionit, permbytjeve e djegieve duket se neve po e leme pa trashegimi gjeneraten qe do leme pas.......

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->