Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
5Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Tarih yazmak ve tarih okutmak usullerine dair

Tarih yazmak ve tarih okutmak usullerine dair

Ratings: (0)|Views: 177|Likes:
Yusuf Akcura
Yusuf Akcura

More info:

Published by: Nuray Ertürk Keskin on Jul 04, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/03/2015

pdf

text

original

 
Yusuf Akçura¶nn Ankara Halkevi'nde 2 Temmuz 1932 - 11 Temmuz 1932 günleri arasnda "içtima"eden Birinci Türk Tarih Kongresi'nde verdii, "Tarih yazmak ve Tarih okutmak usullerine dair"balkl konferans:Oturuu açyorum. Söz Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti Reisi stanbul Meb'usu Akçuraolu Yusuf Beyefendinindir.(Profesör Akçuraolu Yusuf Bey dier sahifede balyan ve üç oturu süren konferansn verdi) Reisicumhur Hazretleri, Hanmlar, Beyler;imdiye kadar söz söyliyen arkadalarm gibi geni bilgilere, derin tetkiklere müstenit bir konferansveremiyeceim; mazinin karanlklar arasndan yava yava beliren engin ufuklargösteremeyeceim; çünkü buna ne iktidarm müsaittir, ne de ihtiyaç kald; o mühim vazifeleri,benden çok daha müstait ve muktedir meslektalarm ifa ettiler...Benim vazifem, ötedenberi az çok megul olduum tarihte usule ve o usulün nasl tatbik edilmi veedilmekte olduuna dair bifaz malûmat vermek, sora bizim mekteplerimizle Avrupa mekteplerindetarihin ne gibi gayeler takip edilerek nasl tedris olunduuna dair de baz müahedeler vemütalealar arzetmektir. Bana braklan iki saat içinde, elimden geldii kadar açk ve anlallr birifade ile bu mevzulardan bahse çalacam.Muhterem meslektalarm,Tarihin nasr toplanp, nasl yazldna, muhtelif dereceli mekteplerde tarihin nasl okutulduuna venasl okutulmas lâzmgeldiine dair cümlenizin azçok malûmat ve müsahedat bulunduunu zanne-
 
diyorum. Vaka tarihi toplamak ve yazmak usullerile, mekteplerde tarih tedrisi hakknda telif veyatercüme edilmi eserlerimiz pekçok deildir; mamafih hiç te yok deildir.Osmanl paratorluunda ikinci merutiyet devresi açlmadan önce, merhum
Abdürrahman eref Bey
üstadmz, «Mekâtibi Aliyede tedris olunmak üzere» 1895 senelerinde telif ettii «Tarihi DevletiOsmaniye», adl kitabnn mukaddimesinde tarihin nevilerinden ve «Hikmeti Tarih» tabir ettiipragmatik tarihten bahseder; ve mekteplerde tarihin nasl tedris olunmas lâzmgeldiine dair dekendi mütalealarn söyler. Lâkin tarihte usul ve tarihin tedrisi meselelerine müteallik bu mütalealarçok ksadr.Merutiyetin fiilen ilgasndan sora ikinci defa ilânna kadar geçen devrede, maruf tabirile «DevriHamidîde» Padiah ve hükümet tarihi, sevmezler ve tarihten korkarlard. leride biraz tafsil ileanlatacaz ki bu devirde bir aralk Umumî Tarih çok budand, sora mekteplerde okutulmasmenedildi; tarih kitaplar eksiltildi: Baz tarih kitaplar, polis tarafndan toplatlp han odalarnahapsedildi; rivayete göre bazlar da yaktrld... Böyle bir devirde, takdir buyurursunuz ki, tarihtoplamak, yazmak ve okutmak usullerinden pek bahsolunamazd. Fakat ikinci merutiyetin ilânnmüteakip, mekteplerde serbestçe tarih okutulmaya, tarih kitaplar tercüme ve telif olunmaya vetarihte usulden bahsedilmeye imkân hasl oldu.kinci merutiyetin ilânndan birkaç ay sora, Erkân Harbiye snflarna «Tarihi Siyasî» muallimi tayinedilmitim. 1908-1909 tedris senesinde okuttuum tarih derslerine balangç olarak, tarihte vetarih tedrisinde usulden biraz bahsettim. Bugün burada, muhterem samilerim arasnda o zamankitalebemden baz zatlar varsa, bunu elbette hatrlar. Derhal söyliyeyim ki «mukaddime»mihazrlamak için müracaat ettiim mehazlar pek mahdut idi;
Abdurrahman eref Bey
'in imdisöylediim mukaddimesi ile Fransz müverrihlerinden
Seignobos
ve
Langlois
'nn beraberyazdklar «Tarih tetkikatna methal» adl klâsik kitabndan ve baka bir Fransz müverrihin,
CamilJullian
'nn «XIX uncu asr Fransasnda Tarih» adl kitabndan ve nihayet Profesör
Louis Liard'
n«Mantk»ndan ancak istifade edebilmitim. Tarihte usul meselesile pek çok megul olmu olanAlman müverrihlerini ve usulcülerini tanmyordum.
Seignobos
ve
Langlois
'ya mehazolan
Bernheim
' ve tarih toplamak ve yazmak ilerinde XIX uncu asr müverrihlerine yeni biristikamet çizen
Ranke
'yi bilmiyordum. Malûmatmn noksan olmasna ramen tarihin muayyen birmevzuunu okutmaya balamadan önce, onun nasl ve ne maksatla toplandn ve nasl tedrisimuvafk olacan, talebeme anlatmak lâzm geldiine kanaat getirmitim; ve anlatmayaçalyordum.Ben Erkân Harbiye mektebinde çalrken, baka tarihçi arkadalar da baka mekteplerde vematbuatta tarih usullerinden ve tarih tedrisatndan bahse baladlar. Bu mesainin bir vesikas imdielimdedir. 1328 (1912) senesi maysnda çkan «Tedrisat» mecmuasnda müverrih
Ali ReatBey
merhumun «Mekteplerde tarih tedrisi» unvanl bir makalesi vardr. Bu makalede dikkatnazarm celbeden mühim bir mütaleay aynen okumak isterim;
Ali Reat Bey
diyor ki: «imdiyekadar mekâtibi taliyeye mahsus tarih kitaplarnn Franszcadan aynen tercüme edilerek, TarihiOsmanî esas ittihaz edilmek suretile mekteplerimize mahsus bir Tarihi Umumî kitabnnyazlmamas mekâtibi taliyede tedrisat tarihiyenin ayan memnuniyet bir halde olmamasn intaçetmitir.» Bu çok doru bir müahededir. Lâkin, ilerde göreceiz ki, Muallim
Ali Reat Bey
kendiside Ortamektepler ve liseler için yazd kitaplarda, «ayan memnuniyet olmyan» bu nakisedenkendini bir türlü kurtaramamtr.1912-1913 tedris senesinde, stanbul Darülfünununun «Tarihi siyasî» muallimi bulunuyordum.Erkân Harbiye mektebinde tuttuum usulü, Darülfünunda, mikyas biraz daha genileterek, takipettim; asl mevzua girmeden evel, be alt dersimi tarihte usul ve tarihin tedrisi meselelerine tahsisettim. Bu tedris senesinden sora Darülfünundan ayrlmak mecburiyetinde kalmtm; bu ayrltan,önce müteessir oldumsa da, sora çok memnun oldum; çünkü Darülfünunda benden açk kalankürsüye cidden bir ilim adam olan Profesör
Mortmann
, tayin edilmiti. Bu âlim müverrih 1913-
 
1914 tedris senesinde tarihte usul üzerine ders verdi; Profesör
Mortman
'n dersleri, «limi usulütarih » ünvanile, ta basmas olarak, mahdut miktarda tab ve nerolunmutur. Tarihîedebiyatmzda bir misli daha bulunmyan bu orijinal eser, pek kymetlidir. Müsterik müderris, tarihusullerini nazarî bir surette anlattktan baka, her kaideyi, ark ve garp tarihlerinden, bilhassa arktarihlerinden alnan birçok misallerle aydnlatmaktadr. Tarihle müteveggil veya tarih tedrisilemegul arkadalarn 220 küçük sayifelik bu kitaptan birer tane edinmeleri elzemdir, kanaatindeyim.Fakat eserin bulunmas pek kolay olamayacan zannetiimden, bu eseri Maarif Vekâletinin Türkharflerile bastrp tarih muallimlerine datmasn ricaya cesaret ediyorum.Hanmlar. Beyler;stanbul Darülfünununa ciddî bir hizmet eden Profesör
Mortmann
'n 80 inci yldönümümünasebetile bugünlerde Berlinde bir merasim yaplacan, birkaç gün evel iittim. Muhteremmeslektamz bu kürsüden tebrik ediyorum ve daha çok seneler yaayp tarihe hizmet edebil-mesini dileyorum. Bu tebrik ve temennime hepinizin itirak edeceini ümit ediyorum.1914 senesinden sora, «Tedrisat mecmuas», «Millî tetebbüler», «Edebiyat Fakültesi mecmuas»,«Muallimler mecmuas», «Terbiye», gibi ilim ve terbiye mevzularile megul mecmualar, tarihintoplanp yazlmasnda ve tarihin muhtelif dereceli mekteplerde okutulmasnda, yani tarihinmetodolijisinde ve pedagojisinde takip olunacak usullere dair telif, iltikat veya tercüme suretile birhayli makaleler, nerettiler. Bunlarn hepsini tahlil ve tenkit edecek deilim. Ancak ehemmiyetligördüüm birkaç eser hakknda baz mütalealar arzedeceim.Tercüme eserlerden en ziyade kymeti haiz olan, zannmca müteveffa Profesör
Barthold
'un «arktetebbu [1] tarihi» adl kitabnn tercümesidir. Cemiyetimiz azasndan Muallim
Ragp HulusiBey
tarafndan ve dorudan doruya rusça aslndan tercüme edilmi olan bu eser «Millî tetebbülermecmuas»nn birinci ve ikinci ciltlerinde, 1914 senesinde intiar etti. Profesör Barthold'un. 1911-1912 tedris senesinde, Petersburg Darülfünununda takrir ettii dersleri, «storia izuçenia voctoka f yevrope i f Rossiy» (arkn Avrupa ve Rusyada tetebbu tarihi) ünvanile 1912 de bastrpneretmiti. Ragp Hulusi Bey ite bu matbu kitabn bir ksmn tercüme etmitir. Müellif bu eserindeilk önce tarih yazmann kadîm devirlerde, orta kurun Avrupasnda ve slâm âleminde hangi usulleretâbi olduunu anlattktan sora tarihî tenkit (intikat) mevzuuna geçer; badehu Avrupa âlimlerininark tarihini tetkik etmelerinde müessir olan âmilleri ve bu tetkiklerin ne suretle vukua gelip, negibi neticeler verdiini gösterir; daha sora müslüman müverrihlerden tafsil ile bahseder; ve XV inciasrda Timur'la Avrupa münasebetinin ve Venedik Elçileri raporlarile bahrî keiflerin, arkitetebbüde Avrupa müverrihlerine ufku nasl genilettiini anlatr. Tercüme olunan ksm ite bukadardr. Ve bu ksm, bütün eserin ancak üçte biridir. Tercüme olunmyan ksmlarnda, «XIX uncuasrda umumiyetle Önasiyann ve hususiyetle Küçükasiyann, yani Anadolunun tetkiki», «Rusya vemüslüman ark», «Sibirin tetkiki», «Ortaasiya hanlklarnn tetkiki» gibi bizi çok alâkadaredebilecek mevzular vardr. Tercümenin tamamlanarak bir kitap halinde neri çok faydal olur,zannndaym.«Edebiyat Fakültesi mecmuas»nn birinci senesi (1915), 3 üncü ve 4 üncü saylarnda çkan«Tarihte usul» adl, Fransz müverrihi Gabriel Monod'dan tercüme edilmi iki makale de, Franszusulcülerinin efkârn hulâsa etmek itibarile bir kymeti haizdir.Yine bu senede, yani 1915 te, stanbul Maarifi umumiye Nezareti,
Seignobos
ve
Langlois
'nintarihte usule dair Fransada ve Osmanl memleketinde çok rabet görmü «ntroduction aux etudeshistoriques» adl eserini, tercüme ettirmeye balamt. Bu tercümenin bir ksm, ancak alt formas,Matbaai Âmirede tabolunmutur. Seignobos ve Langlois'nn vuzuhla mümtaz bu eseri, tarihle

Activity (5)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Banu Özkur liked this
nurikose0555 liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->