Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΡΕΛΛΟΥ

ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΡΕΛΛΟΥ

Ratings: (0)|Views: 822 |Likes:
Published by MakisTsintilakis

More info:

Published by: MakisTsintilakis on Jul 11, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/22/2013

pdf

text

original

 
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΤουΜιχάλη Δ.Ρέλλου
(Η εργασία αυτή έχει δημοσιευθεί στην ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ  ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ  )
Η διαλεκτική προσέγγιση του όντος προήλθε ιστορικώς από τηνπνευματική και πολιτική εξέλιξη στις αρχαίες ελληνικές πόλεις του5ου αιώνα π.Χ. Κατά πρώτον η Διαλεκτική νοούνταν ως η τέχνη τουδιαλόγου με βάση τις ερωτήσεις και απαντήσεις. Ήταν δηλαδή μίαάποψη ή μορφή της Ρητορικής τέχνης αναγκαίας στον χώρο τηςαναπτυσσόμενης πολιτικής κοινωνίας.ΖΗΝΩΝ Ο ΕΛΕΑΤΗΣΟ Αριστοτέλης θεωρούσε ότι πρώτος ο Ζήνων ο Ελεάτης ανακάλυψετην διαλεκτική [Σεξτ. Εμπειρ., Μαθ. 7 {Λογ.} 6-7]. Όμως, ταουσιαστικά πρωτεία, ενδεχομένως ο ίδιος ο όρος, και, εν πάσει περιπτώσει, η καθιέρωση και ο εμπλουτισμός της έννοιας αυτήςοφείλεται στον Πλάτωνα. Στα Μετά τα Φυσικά [987β, 36-37] οΑριστοτέλης αναγνωρίζει ότι "οι γαρ πρότεροι διαλεκτικής ουμετείχον". Επειδή το κείμενο αναφέρεται στη σχέση Πλάτωνος-Πυθαγορείων, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι ο Σταγιρίτης δενπερικλείει τον Ζήνωνα τον Ελεάτη στην κατηγορία αυτή, τουλάχιστονως προς την αρχική μορφή της διαλεκτικής μεθόδου, δηλαδή τηςμορφής εκείνης του λόγου, όπου γίνεται χρήση λεκτικώνεπιχειρημάτων για την προσδιορισμό και την απόδειξη τουζητουμένου. Ο Ζήνων ο Ελεάτης, επιδιώκοντας να ισχυροποιήσει τηνφιλοσοφία του Παρμενίδου, ανέπτυξε μιά σειρά επιχειρημάτωναναιρετικών της κοινής αντιλήψεως για την πολλαπλότητα και τηνκίνηση. Mε τον τρόπο αυτόν ο Ζήνων επιχειρούσε να βγάζει αντιφατικά συμπεράσματα από τις υποθέσεις και θεωρίες τωναντιπάλων και επικριτών της παρμενίδειας φιλοσοφίας. Γιαπαράδειγμα, στην κριτική παρατήρηση ότι η παρμενίδεια άποψη περί του αδυνάτου της κινήσεως είναι εσφαλμένη, ο Ζήνων προσπαθούσε να αποδείξει ότι η αντίθετη άποψη είναι αντιφατική. Όπως παρατηρεί ο Βurnet, "Τα επιχειρήματα του Ζήνωνος δεν είναι απλοί σοφισμοί".Αποτελούν την απαρχή μιάς διανοητικής πορείας, που καταυγάστηκεκαι διαιωνίσθηκε μέσα από την δύναμη του πλατωνικού λόγου.
 
ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΟυσιαστικός πατέρας της Διαλεκτικής είναι ο Πλάτων, ο οποίος επηρεάσθηκε από τον μεγάλοδάσκαλό του Σωκράτη. Όπως προκύπτει από τα Ξενοφώντος Απομνημονεύματα {ΙV, 5, 12}, οΣωκράτης είχε χρησιμοποιήσει πρώτος την διαιρετική μέθοδο, την οποία ανέπτυξε περαιτέρω οΠλάτων στον "
 Σοφιστή
", στηριζόμενος στο ρήμα "
διαλέγω
", με τα λόγια "
και το διαλέγεσθαιονομασθήναι εκ του συνιόντας κοινή βουλεύεσθαι διαλέγοντας κατά γένη τα πράγματα
". Όμως, οόρος Διαλεκτική προκύπτει τόσο από το "
διαλέγω
", όσο και από το "
διαλέγομαι
".Και ο Πλάτων μέχρι την ώριμη ηλικία του αντιμετωπίζει την διαλεκτική μέθοδο κυρίως -αλλά όχι μόνο- κάτω από το πρίσμα του "διαλέγομαι". Ήδη στον "Κρατύλο" {390 C} η Διαλεκτική είναι ημέθοδος των ερωτήσεων και απαντήσεων,
"...τον δε ερωτάν και αποκρίνεσθαι επιστάμενον άλλο τισυ καλείς ή διαλεκτικόν
;"Μπορούμε να διακρίνουμε δύο κύριες πλατωνικές προσεγγίσεις της διαλεκτικής: α} Διαλεκτικήμέθοδος προς γνώση του όντως όντος {διαλέγομαι}. Στο μεγαλειώδες έργο του Πλάτωνος"Πολιτεία" επισημαίνονται διάφορα ενδιαφέροντα χωρία, τα οποία αποδίδουν τις διάφορεςαποχρώσεις της έννοιας της Διαλεκτικής. Τα σημαντικότερα είναι τα εξής : -{ΠΟΛΙΤΕΙΑ Ζ' 534Ε}
"...ερωτάν τε και αποκρίνεσθαι...διαλεκτική...και ουκέτι άλλο τούτου μάθημα ανωτέρω ορθώς αν επιτίθεσθαι..." 
Το χωρίο αυτό τοποθετεί την Διαλεκτική στην κορυφή των μαθημάτων και κατ' επέκτασιν τωνεπιστημών.- {533 C-D}
"...η διαλεκτική μέθοδος μόνη ταύτη πορεύεται, τας υποθέσεις αναιρούσα, επ' αυτήντην αρχήν, ίνα βεβαιώσηται..." 
Σε αντιδιαστολή προς τις μαθηματικές επιστήμες, η διαλεκτική είναι μέθοδος που αναιρεί, υπερβαίνει τις επιστημονικές υποθέσεις, τα αναπόδεικτα αξιώματα, προχωρώντας στην ίδια τηναρχή του όντος.-{534 Β}
"...και διαλεκτικόν καλείς τον λόγον εκάστου λαμβάνοντα της ουσίας ;" 
Στο χωρίο αυτό αναγνωρίζεται ως διαλεκτικός λόγος εκείνος που γνωρίζει την ουσία.-{537 D}
"...σκοπείν τη του διαλέγεσθαι δυνάμει βασανίζοντα, τις ομμάτων και της άλλης αισθήσεως δυνατός μεθιέμενος επ' αυτό το ον μετ' αληθείας ιέναι..." 
Εδώ αποκαλύπτεται ο πυρήνας της μεθόδου: πορεία προς το ίδιο το ον με την βοήθεια τηςαλήθειας και χωρίς την βοήθεια των αισθήσεων και γενικότερα της αισθητικής εμπειρίας.- {511 Β} "...αυτός ο λόγος άπτεται τη του διαλέγεσθαι δυνάμει, τας υποθέσεις ποιούμενος ουκ αρχάς, αλλά τω όντι υποθέσεις, οίον επιβάσεις τε και ορμάς, ίνα μέχρι του ανυποθέτου επί τηντου παντός αρχήν ιων, αψάμενος αυτής, πάλιν αυ εχόμενος των εκείνης εχομένων, ούτως επί τελευτήν καταβαίνη, αισθητών παντάπασι ουδενί προσχρώμενος, αλλ' είδεσιν αυτοίς δι' αυτών ειςαυτά, και τελευτά εις είδη".Ο έσχατος σκοπός της Διαλεκτικής είναι η θεώρηση των υποθέσεων όχι ως αρχών, αλλά ωςπραγματικών υποθέσεων, ώστε να ανυψωθεί ο {καθαρός θα λέγαμε} λόγος μέχρι την αρχή τουπαντός, που βρίσκεται πέρα από τον χώρο των υποθέσεων. Αφού έλθει ο λόγος σε επαφή με τηναρχή αυτή, προχωρεί καθοδικώς, χωρίς να χρησιμοποιήσει την αισθητική εμπειρία, αλλά μόνο ταείδη για να καταλήξει σε είδη. Επομένως, αποφεύγεται έτσι το αντικείμενο της εμπειρίας και ο νους ασχολείται με την πραγματικότητα, που συνίσταται πρωτίστως στα είδη {ιδέες}.Είναι αξιοσημείωτο ότι στην Πολιτεία η διαλεκτική λαμβάνει την μορφή μόλις ενόςεσωτερικευμένου διαλόγου, απομακρυνόμενη από την μορφή του εξωτερικού διαλόγου στη βάσηερωτήσεων και απαντήσεων, όπως παρατηρεί και ο Κ. Δεσποτόπουλος {σελ.142}.
 
Τελικώς, η Διαλεκτική ανάγεται στον τρόπο και την γνώση της αρχής του όντος.Χαρακτηριστικώς, ο Πλάτων στον ΦΙΛΗΒΟ {58a} αποκαλεί την Διαλεκτική
"την περί το ον καιτο όντως και το κατά ταυτόν αεί πεφυκός γνώσιν".
Είναι το μέσo για να καταλάβουμε την ουσίατων όντων! Είναι το σημαντικότερο σημείο της φιλοσοφίας, είναι οντολογία.β} Μέθοδος διαιρέσεως των γενών {
διαλέγω
}.Η άλλη μεγάλη προσέγγιση της Διαλεκτικής εκ μέρους του Πλάτωνος βασίζεται στο ρήμα"διαλέγω", το οποίο παραπέμπει στον διαχωρισμό, την διαίρεση, την συναγωγή, την σύνδεση, τηντομή, την σύμπλεξη... Χαρακτηριστικά χωρία είναι τα ακόλουθα:-{ΠΟΛΙΤΕΙΑ 454 Α}
"...κατ' είδη διαιρούμενοι..." 
-{ΣΟΦΙΣΤΗΣ 253 D}
" Το κατά γένη διαιρείσθαι και μήτε ταυτόν είδος έτερον ηγήσασθαι μήτεέτερον ον ταυτόν μων ου της διαλεκτικής φήσομεν επιστήμης είναι; " 
-{224 C}
" Ίθι νυν συναγάγωμεν αυτό..." 
-{268 C}
"Oυκούν συνδήσομεν αυτού, καθάπερ έμπροσθεν, τούνομα συμπλέξαντες από τελευτής επ'αρχήν." 
-{ΦΑΙΔΡΟΣ 277 Β}
"...ορισάμενός τε πάλιν κατ' είδη μέχρι του ατμήτου τέμνειν επιστηθή..." 
Η κορύφωση της νέας διαλεκτικής αντιλήψεως του Πλάτωνος βρίσκεται στον
 Σοφιστή
, με τηνεισαγωγή της διαιρετικής μεθόδου, σε συνδυασμό με την θεωρία της κοινωνίας των πέντεμεγίστων γενών. Από το χωρίο 218 Ε έως το 221 C παρουσιάζεται ένα απλό παράδειγμα τηςδιαιρετικής διαλεκτικής μεθόδου, η οποία εν γένει συνίσταται στην κατ' εξακολούθησιν διαίρεσημίας γενικής έννοιας, ώστε να συλλάβουμε όλα τα γνωρίσματα μιάς ζητούμενης μερικότερηςέννοιας. Το παράδειγμα αυτό, που αναφέρεται στον ορισμό της ειδικής τέχνης του ψαρά μεαγκίστρι, παρουσιάζεται σχηματικώς ως ακολούθως:Παράδειγμα της διαιρετικής διαλεκτικής μεθόδου:1.TEΧΝΗ 2.Ποιητική-ΚΤΗΤΙΚΗ 3.Μεταβλητική-ΧΕΙΡΩΤΙΚΗ4.Αγωνιστική-ΘΗΡΕΥΤΙΚΗ 5.Αψυχοθηρική-ΖΩΟΘΗΡΙΚΗ6.Πεζοθηρική-ΕΝΥΓΡΟΘΗΡΙΚΗ 7.Ορνιθευτική-ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ8.Ερκοθηρική-ΠΛΗΚΤΙΚΗ 9.Πυρευτική-ΑΓΚΙΣΤΡΕΥΤΙΚΗ10.Τριοδοντία-ΑΣΠΑΛΙΕΥΤΙΚΗΚαθίσταται φανερό ότι η μέθοδος αυτή ενέχει ορισμένα στοιχεία αυθαιρεσίας, {π.χ. η πυρευτικήείναι και ερκοθηρική}, διότι προϋποθέτει ότι είναι δυνατή η διαίρεση κάθε έννοιας δια τουαριθμού δύο, σε δύο μόνο πραγματικά είδη. Είναι άλλο η διαίρεση σε "μέρη" από την διαίρεση σε"είδη", όπως χαρακτηριστικώς επισημαίνει ο Πλάτων στον Πολιτικό {263 β}, ".
..Είδος τε και μέρος έτερον αλλήλων είναι...".
Πάντως, η μέθοδος οφείλει να ακολουθεί ακριβείς κανόνες και να είναι εξαντλητική. Αυτό είναι και το νόημα του χωρίου του Φαίδρου 277β
"...μέχρι του ατμήτου..." 
Είναι σ' αυτό το σημείο που οΠλάτων προσεγγίζει τον Δημόκριτο!Η διαιρετική διαλεκτική μέθοδος συμπληρώνεται στον Σοφιστή με την νεωτεριστική θεωρία τουΠλάτωνος περί της κοινωνίας των πέντε μεγίστων γενών. Κατ' αυτήν αναθεωρείται, κατά μία

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->