Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Entre Ambas as Duas Rias

Entre Ambas as Duas Rias

Ratings: (0)|Views: 1,231|Likes:
Published by davidmiguez

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: davidmiguez on Jul 12, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/23/2015

pdf

text

original

 
1
E
NTRE AMBAS AS DÚAS RÍAS
:
VÍAS DE TRÁNSITO
,
 ARQUEOLOXÍA E PAISAXE NO
B
ARBANZA
1
 
X. M. Ayán Vila
(LAPA, CSIC)
X. M. Sánchez Sánchez
(Arquivo-Biblioteca da Catedral de Santiago)
L. González Pérez
(Alicerce S.L)
P. Fábrega Álvarez
(LAPA, CSIC)
R. Mª. Rodríguez Martínez
(Deputación de Pontevedra)
P. Fermín Maguire
(Arqueólogo do proxecto dos castros de Neixón)
J. C. Collazo Alejandre
(Arqueólogo do proxecto dos castros de Neixón)
J. Á. Anca Calvo
(Director Técnico de Alicerce S. L.)
Abrindo camiño: unha reflexión crítica sobre o xeito de pensar a mobilidade no pasado 
Caminante, son tus huellasel camino y nada más;Caminante, no hay camino,se hace camino al andar. Al andar se hace el camino, y al volver la vista atrásse ve la senda que nuncase ha de volver a pisar.Caminante no hay caminosino estelas en la mar.
A. Machado
A lírica machadiana acertou de cheo recoñecendo o papel activo das persoas naconstrución da paisaxe, unha realidade que as Ciencias Sociais tardaron bastante tempomáis en abranguer e interpretar. Os camiños forman parte de toda unha estratexia deapropiación física e simbólica do espazo natural por parte das comunidades do pasado edo presente. As redes de tránsito (de tanta actualidade se temos en conta o pesometafórico de Internet e as redes sociais) obedecen a unha determinada lóxica social, a unpatrón de racionalidade e unha cosmovisión concretas que dirixen e determinan a formade estar no mundo e de xestionar o espazo. Na península de Barbanza conservamosmaterialidades que nos remiten a esas forma de ser e de estar, dende a Prehistoria recenteaté a actualidade. E todos estes restos (necrópoles, asentamentos, pasos nos mares e nosríos) definen modelos distintos que trocaron co paso do tempo. As comunidades labregasneolíticas habitaban espazos da Serra do Barbanza que a sociedade galega ruraltradicional, milenios máis tarde, marxinou como áreas habitables, a mesma zona na que aGalicia do século XXI chantou parques eólicos, todo un símbolo da Modernidade. Taménos castros ocupan sitios hoxe aniquilados pola especulación urbanística ou polaexplotación económica
moderna
(canteiras, repoboacións forestais, polígonosindustriais).
1
Este traballo realizouse no marco do proxecto 08SEC005E
 Investigación etnoarqueolóxica daindustria do volframio na comarca do Barbanza
financiado pola Dirección Xeral de Investigación,Desenvolvemento e Innovación da Consellería de Economía e Facenda dentro do plan IN.CI.TE(Innovación, Ciencia e Tecnoloxía).
 
Esta realidade lévanos a plantexar unha cuestión que cremos fundamental paraachegármonos ao mundo dos camiños antigos do Barbanza, e que apenas se ten conta:non podemos tentar ver e explicar esas vías de comunicación antigas coa nosa ópticacontemporánea, postmoderna e postindustrial (Nárdiz 1993, 2009). O enfoquedeterminista medioambiental é propio da Modernidade, como veremos máis adiante. Oscientíficos sociais non actuamos como enxeñeiros que aplican unha praxe capitalista quesanciona a minimización de custes e a maximización de beneficios. Algunha vez temosescoitado noutros foros ponencias de enxeñeiros nas que sinalaban que o deseño de obrasliñais obedecía ao sentido común, que un territorio dado presenta uns condicionantesorográficos dados e unhas vías naturais de tránsito, as cales van ser sempre empregadaspolas comunidades que alí vivan. Este enfoque anacrónico (porque non ten en conta otempo) e actualista dá lugar a unha hipótese que é parcialmente certa. Poñeremosunicamente tres exemplos empregando como fío conductor as figuras 1 , 2 e 3.
Figura 1. Rectificación de imaxe satelital (Landsat ETM+) a partir dun Modelo Dixital deElevacións (MDE). Península do Barbanza dende o N
Na primeira imaxe vemos unha restitución dixital do relevo da serra do Barbanzaque, efectivamente, nos ofrece unha serie de zonas que,
a priori
, facilitan a mobilidade eo tránsito. Tendo en conta o marco xeolóxico da península e o seu relevo accidentado(García Paz 2008) podemos constatar tres feitos: a potencialidade da plataforma prelitoralpara o tránsito terrestre contorneando o macizo rochoso do Barbanza, a importancia domar como vía de comunicación natural e a existenza dunhas vías de tránsito natural N-Sentre as que destaca sobremaneira a falla vencellada ao complexo antigo ou grupo deLaxe, unha zona de val que ocupa a estrada que de Cespón vai a Noia pasando poloConfurco (un auténtico nó vial ao longo da Historia) e Lousame.Este claros condicionamentos orográficos certamente determinan as vías decomunicación e axudan a explicar fenómenos como o emprazamento de túmulosmegalíticos neolíticos (vencellados claramente ás vías de tránsito natural) (Criado et al1986; Villoch 1995, 1999), certas concentracións de gravados rupestres (Concheiro e Gil1994), así como, en parte, a ubicación de poboados fortificados (Parcero e Fábrega 2007)e castelos altomedievais (Gago 2009-10). Pero iso non significa que a dispoñibilidade de
 
3
áreas de mellor tránsito e accesibilidade fose un factor determinante para explicardeterminadas decisións locacionais das comunidades do pasado, quizabes máis debedorasde práticas rituais e concepcións simbólicas.Para reseñar esta segunda cuestión fixémonos na segunda fotografía (fig. 2); unmozo do poboado gumuz de Manjäre en Metekel (Benishangul Gumuz, Etiopíaoccidental), comeza a erguer a súa cabana de recén casado, despois de pasar o anopreceptivo dependendo da casa dos pais. A sociedade gumuz tradicional é virilocal e osrapaces toman noiva sempre noutros poboados (González et al. 2009). A elección do solardepende da bendición do bruxo local e da proximidade espacial con respecto á familia deprocedencia do noivo. Neste caso o rapaz decide erguer a súa choupana no medio e mediodun cruce de camiños no poboado. Esta lóxica socioespacial non ten nada que ver coanosa concepción do que é un camiño público, regulado polo Dereito dende a épocaromana, con dereitos de paso, privilexios históricos de natureza consuetudinaria,serventías, etc... Toda esta regulación moderna que no noso mundo occidental impideconstruír nunha rotonda (aínda que na Galicia actual todo ocorre) non se pode aplicarpara pensar as actitudes das comunidades premodernas cara ao espazo.
Figura 2. Construíndo unha cabana no poboado gumuz de Bowla Dibas’i, Etiopía occidental(marzo de 2006).
Esta lección etnoarqueolóxica pónnos sobre aviso cara á outra cuestión básica quequerïamos comentar nesta xa longa de máis introdución: o carácter dinámico (valla aredundancia) dos camiños antigos. A reutilización ao longo do tempo destas vías detránsito fai que sexan de todo menos entidades fosilizadas que nos remitan a un períodohistórico concreto. Sabemos que en Galicia a sociedade rural emprega o epíteto
romana
 para referirse a unha ponte, pontella ou calzada que manifeste certa antigüidade. Estapercepción tradicional nada ten que ver coa realidade obxectiva recoñecida polainvestigación: a de que no noso país contamos con escasísimos restos de pontes romanasque chegaran até a actualidadade, agás o caso excepcional e espectacular de Ponte Bibei.Neste senso, o traballo de catalogación presentado nestas VIII Xornadas dePatrimonio Etnográfico polos socios e socias de O Faiado 2 é realmente encomiable,inventariando unha grande cantidade de calzadas antigas nas aldeas barbanzonas
2
. O
2
http://www.elcorreogallego.es/comarcas/ecg/vicus-spacorum-aldea-perdida/idEdicion-2009-06-26/idNoticia-441953/ 

Activity (4)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->