• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
DOCUMENTOS
,
.
ELCINEVENEZOLANOYSUSTENDENCIAS:1984-1986
GUSTAVO
A.
HERNANDEZ
1.
desemascararlaoperativiclad
y
organizaci6ndeesadeterminadaforma
0
sistemaideol6-AntesdeentrardeIIenoenmateria,gica.Enestesentido,lasemiologlaaplicaclaalhabrlaqueprecisarciertasacotacionesderi-cineccncentrarasuinteresenlaexploraci6ngor,entornoalainvestigaci6nanterior,cuyoformaldelfilme
0
conjuntodefilmes,quehaprop6sitosesustent6en:"EIcinevenezolanodeterminadoparasuestudio.Porotraparte,la
y
susgeneros1980-1984"(1).Estasaclara-exploraci6nsemiol6gicadelfilmeseorientaratoriasvienen
aI
caso,entanto,elejeaxialdeendossentidos:a.-enseguirlapistadelosestainvestigaci6nprosigueelestudiogeneralc6digospertinentesqueincidenenlasigni-sobreelcinevenezolano,ensutrienioficaci6ndeladiegesisfllmica;b.-y,enexplicar84-86.Demaneraque,resultainsensatodichosc6digospertinentesensuinteracc!6nsustraernosdelosresultadosobtenidosdelaanteriorinvestigaci6n,independientementedequesumetooodeanauslsnoseaelmasacertadoparaIIegaradichasccneluslones,Sinembargo,debedeentenderse,quecual-quierobjeci6nqueseIepuedaatribuir.
aI
me-tododeanalisisencuesti6n,noimplicaunadegradaci6ndelmismo,porelafandeparecericonoclasta,sinotodo10contrario:elaportelnvestlqaflvoes'taviaparaelperfecciona-mientodelosfuturosparametrosdeaprehen-si6ndelcampoclnematopratlcc.Dadaslasadvertenciaspreliminaresalcase,ingresemosfrontalmentealestudiodelcinevenezolanoensutrienio84-86.
2.
EIcentrodeatenci6ndelasemiologlaeselestudiodelaforma,de
Ia
maneracomoseorganizan
y
funcionanlosc6digosdeunsistemadeterminado.Asuvez,
Ia
semiologlanos610seconcentraenelestudioinmanentedelsistema,sinoquetambienconsideraper-tinente,laculturaparaelcualoperanlos00-digos.Estonos!levaaunaprimeradeduc-ci6n:
toda
i"Ol11lasideol6gica,
y
Iasemiologlarepresentalaplataformaconceptual,para
99
 
./
conlaculluraparaelcualoperan.Supon-paraelcualopar6,nologroentendereicriteriogamosqueelobjetodeestudiodelase-delaanteriorinvestigaci6nqueplantea:miologlafueseel·Expresionismoaleman·,no•...Vemosentoncesqueelproblemadelosestarlafueradeordenexplorarelusodelgenerosesquenohaperfiladosuobjeto.c6digodeIlumlnaelen,entanto,esteHaycriteriosparaexplicarJos,parotadossondesdeelpuntodevistaclnernatoqraflco,re-cuestionables,porquerespondenadiversaspresentaunrecursodistorslonadordelarea-perspectivassegunlapertinencialiteraria,lidad;obtenldomediantelaaplicaci6nlumlnicasociol6gica,etc...(3).delclaro-oscuro,estoes,medianteelusaClaramentepodemosapreciarqueestaexpresivodelailuminaci6n,quessmannca_.citaomitealasemiologlacomodisciplinamenteseperfilaendestacar,·elfatum",elcapazdeestablecersuobjeto,010quees10desequilibriomentaldelosparsonajescomomismo,supertinenciaclnematoqrafica.Essedevelaen:·EIgabinetedelDr.Caligari·decierto,quelasdiversasperspectivasRobertWiene
(1919),
0,en
"Nosferatu
elhumanlsticasconlascualespodemosabordarVamplro"deMurnau
(1922).
Perolasemio-unfilmesoncuestionables,
y,
elloseexplicaloglanos610selimita
aI
estudioinmanentedeporqueesasdisciplinasadolecendeloslaestructurafllmica,sinoque,comoaludimosinstrumentosnocionalesprecisosparaevaluarantes:elestudiodelc6digodeilumi-elmecanismequesesuscitaenunanaci6n-expreaioniata..trasciendesuestructurafllmica.Ellenguajedelasociologlaestructura,paraubicarsedentrodelcampo
y
delpslcoanallslssonpropiciosenlamedida.cultural,delcualemergi6comolenguaje.EIenqueseinstalanenlaformadelcontenidoc6digodeiluminaci6ndelcineexpresionistadelfilme,estoes,ensutematlca,ensualeman,encuentrasugenesisenel·Expre7argumento,ensudrama;perosequedansionismoenpintura·.Estoexplica,entonces,cortosconceplualmente
aI
pretenderexpandi;'eluscslmb6licoconsentidodramatico,delsusdominiosenlaorganizaci6ndelosclaro-oscuroenelExpresionismoaleman.c6digosquedisenanelsintagmafllmico.NoSimb6lico,encuanto,alaatm6sferafatldicaaslsucedeconlasemiologla,dondeelqueseIequiereimpregnaraestemovimientoanalistaestaencondicionesdeexplorarlaclnematoqrafico,que,asuvez,provienedelestructurafHmica
y
desenmascarar,deestasentimientoderrotista
y
tragicodelaAlemaniamanera,elnivelideol6gicoensuprocesodepost-guerra
(1914-1918).
Enestesen-cinematografico.Unavezmas:todaformaestido,elprocesopsicol6glcofatalista,especieideol6gica,todaformaesccmpeteneladeladeneurosiscolectiva,experimentadoporelsemiologla.puebloaleman,
tal
como10apuntaS.Kracauer
Merced
aestacircuristancia,resultain-(2)setransfiri6
aI
campodelasartes,
y,
porsensatopensar"...queelproblemadelosge_supuesto,elcinenotard6enserportavozdelnerosasquenohaperfiladosuobjeto...(4).sentimientonaclonalderrotista,medianteelAslcomocadamovimientocinematograficoseplanteamientotematicodeldesequilibriohu-.hadefinidoprecisamentepor
Ia
elecci6ndesumano,enunaatm6sferadeclaro-oscuro
y
deobjeto,porlainstauraci6ndesusc6digosescenograflag6tica.particulares;aslcomoel·Expresionismo·ale-man"sediferenciadel·Forrnaiismoruse",porelusoculturaldelc6digo.deiluminaci6n,
y,
este,asuvez,del·Expresionismo·poreluso-reydelc6digodelmontaje;podemosconsignaralgenerolamismasiluaci6n,entanto,quesiendo.,unaderivadadelsistemamercantildelcinenorteamericano,haestan-darizadosuobjeto,aupertinenciaelne-matografica,enfunci6ndelosinteresesideologladominante.\(_Perocualeselobjetodelcinedegenero?Enprincipio,10que
S9
podrla
acotar
comobasenocional,esquecadageneroseatribuyesuobjeto,esdecir,susistemadec6digospertinentes,que10separan,depia-no,deunmovimientocinematograficocomo
3.
Traigoacolaci6neltemadel·Expre-sionismoaleman·encineparaexponerml
si-
guientediscrepancia:slestemovimientoclnematoqraficoasimil6·elfalum·deIaAle-maniadepost-guerra,atravesdelosc6digosde:iluminaci6ndramatica,tematicaspatol6-gicas,actuacionesabigarradas
y
escenogra-flaspintadas;sl,porotraparte,lasemiologlacomodisciplinaqueestudialaforma,pudodetectar
y
explicar,
aJ
c6digodelIuminaci6n.expresionistaensurelaci6ninmanenteconlosdemasc6digosdelsistemafllmico,
y,
ensuasociaci6nsincr6nicaconelprocesocultural
100
 
elNeorrealismoitaliano,
0
deunfilmedeautorcomo"Salo"dePierPaoloPassolini.Enestesentido,discrepoconlainvestigaci6nanteriorquesetltula:"EIcinevenezolanoysusgeneros:
1980-1984".
EIcinevenezolanonoesdegenerosydistamuchodeserlo,
al
menosquesuindpienteindustriasereactiveecon6micamentehastaelextremodecompetir"facetoface"conlaindustriacinematogrflficanorteamericana,quedichoseadepaso,monopolizaelmercadomundial.EIaspectoinfraestructuralemergeentoncescomo"objeto"extracinematogrflficodelcinedegenero,entanto,suproducci6nmasivalegitimlzaalaindustriahollywoodense,y,porende,alaideologlacapitalista.
Se
vis-lumbraaqulelprimerobjeto
0
c6digodelge-nero:suenlaceconelfactormercantil,raz6nporlacual,entrecinedegeneroyconsumomasivo,sepauteunaestrecharelad6ndondeprivanexclusivamentelosInteresesecon6-micos.Demaneraque,unfilmecomo"EIIIu-minado"deJ.E.Guedeznuncapodraigua-larseenterminosdeentradadetaquilla,conun"RamboII"deS.Stalone,aunqueenea-lidadtemflticaelprimero10rabase.Losfilmesdegenerocomoelwestern,losmusicales,ylosdeterror,sonpensadosenproducci6nseriada,y,dehecho,cadaestudioseespecializaenungenerodeterminado:laWarnerBrosseinteresaporlosfilmesdeganstersydeguerra,laM.G.M.porlosdramaspsicol6gicosylaUniversalporlosfilmesdeterror.EIsegundoobjetodelgenerocorresponderlaaau
''Iey''.
"Laleydelgenero"regulalainfor-maci6npertinentedecadaestructuracine-matogrflfica.Mercedaestacircunstancia,sesuscitaelhecho,dequeanivelperceptual,podamosdiferenciarellenguajecinema-togrflficoqueplanteacadagenero.Por"Ialeydelgenero"sedeterminaelpactacornu-nicacional.EIespectadoralestarcondicio-nadoporesta"ley",identificarfl,y,porende,diferenciarfl,losc6digosdeunfilmedewesternconrespectoaunmusical.Demaneraque,esta"ley"planteaanivelicono-graficoparticularidadesquedefinenacadaunodesusgeneros.EIuniverseespa-
clo-ternporal
fflmlco,ubicadoeneloestenorteamericanodelsigloXIXy,comienzosdelXX,elpueblo,lacantina
0
"SaI6n"dereuni6ndelosvaqueros,lacarcelysusheriff,los"apaches";develanIIanamentequenosas-
I
/
tamosrefirfendoalgenerowestern.Porotrolado,laredundanclaInfor-mativadelosc6digosparticularesqueconfor-mancadagenero,legitimizandeporsl,suidentidadestructural.Enestesentldo,laempaUadelespectadorconunfilmedegenero,sesuscitaenlamedidaenqueestepuedadiscriminarungenerodeotro.EI'espectadorestableeeunpactocomunica-cionalcon"laleydelgenero"y,portanto,aceptalaverosimilitudnarrativa,laiconografla,losrolesesquematizadosqueproponencadaunodelospersonajes.Enfin,elespectadorhaconvencionalizadoalgenero,y,ellosaexplica,porelsentidoderedundanciaInfor-mativaaqueestesevi6sometido.Ahorabien,larupturadelpactocomunicacionalacaececonelniveldeentropla,conlatransgresi6nde"Ialeydelgenero".Unfilm-westernoulverizadeinmediatosuve-rosimilitudnarrativa,ieonoqraflca,si,porejem-plo,espectamosenunaguerraentreindiosyvaqueros,laaparici6ndeuntanquedeguerra;
0,
enundueloentrevaqueros,unodeellosdispareconunamagnum.Enresumen:laredundanciainformativaatribuyeacadagenerosuldsntldadestructuralcinema-togratica.Entalsentido,elc6digodehonordeunvaquerosedistinguiradelc6digodeundetectiveprivado,el"SaI6n"deunwesterndistaraiconograficamentedel"billar"delcinenegro.Estoes,latematlea-dramaficadeter-rninaralaunidadculturaldecadagenero.Agreguemostarnblen,qweungenerosedeterminaporelusadelosc6digoselna-matografiC08p,articulares(C.C.P.),reafirmalaidentidad'delgeneroylaautonomladellenguajecinerrtatograficocomotal.Sabemosqueelcinereunelasinfhjenciasdelteatro,lanovela,lamuslcayIapintura,y,estonosIIevabaapansarqueelcineadolecladeunlenguajeaut6nomo.Graciasalasemiologlahemospodidoidentificarelc6digoquediferenciaeindependiza
al
cinedelasdernasartes.Esec6digoenglobalasunidadesmjnmassignificativaAdelcinecomoson:losmovimientosdecamara,lasescalasdepianos,loscambiosd~angulo,losetectos6pticos,lacarnaralentayraoida,lasecuenciapasadaalreves,eldesenfocado,eliris,lasobreimpresi6n,lasImagenessimultaneas,y,porsupuesto,elgranrasgoquediferenciaalcinedelasdernasartes:lasimagenesenmo-vimiento.Asl,pues,elC.C.P.deunwesternserlaelmovimientodecamara,parasermasespeclficos,eltravellin~idequesiguea~na
101
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...