Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
28Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ - ΝΙΤΣΕ

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ - ΝΙΤΣΕ

Ratings:

5.0

(1)
|Views: 7,192 |Likes:
Published by Stergiani Zaneka

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: Stergiani Zaneka on Sep 07, 2011
Copyright:Traditional Copyright: All rights reserved

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/31/2014

pdf

text

original

 
ΣΤΕΡΓΙΑΝΗ ΖΑΝΕΚΑ
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
Ο Νίτσε στο έργο του «Ecce homo» χαρακτηρίζει τον εαυτό του ως τονπρώτο τραγικό φιλόσοφο, που είναι ακριβώς η αντίθεση και ο αντίποδας ενόςπεσσιμιστή φιλόσοφου. Πρώτος αυτός, όπως λέει, έκανε αυτή τη μετουσίωση τουδιονυσιακού, φιλοσοφική συγκίνηση. Λόγω του περιορισμένου χρόνου που έχω στηδιάθεσή μου, θα σας παρουσιάσω τελείως επιγραμματικά τις απόψεις του Νίτσε
 
γιατην τραγωδία και τον αρχαίο ελληνικό κόσμο γενικότερα, όπως αυτέςαποτυπώνονται στο έργο του
 Η γέννηση της τραγωδίας 
.Κατά τον Νίτσε,
 
η προοδευτική ανέλιξη της τέχνης είναι συνδεμένη με τηδυαδικότητα του
απολλώνειου
και του
διονυσιακού
πνεύματος. Αυτές οι δύοπαρορμήσεις, οι τόσο διαφορετικές, προχωρούν παράλληλα, τις περισσότερες φορέςσε ανοιχτές συγκρούσεις ανάμεσα στην απολλώνεια πλαστική τέχνη και τη χωρίςσχήματα τέχνη της μουσικής που ανήκει στο Διόνυσο. Χάρις, όμως, σ’ έναμεταφυσικό θαύμα της ελληνικής «Βούλησης» ζευγαρώνουν και γεννοβολούν τοταυτόχρονα διονυσιακό και απολλώνειο έργο τέχνης: την
αττική τραγωδία
(11).Αυτά τα δύο ένστιχτα προέρχονται από δύο διαφορετικούς αισθητικούςκόσμους, του
ονείρου
και της
μέθης
. Το
όνειρο
είναι ο προαπαιτούμενος όρος κάθεπλαστικής τέχνης και σημαντικού μέρους της ποίησης. Η εσωτερική μας φύση αντλεί από τις ακτινοβόλες ή σκοτεινές εικόνες του ονείρου μια βαθύτερη ευχαρίστηση,καθώς ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας η «Θεία Κωμωδία» της ύπαρξης, με τηνΚόλασή της, όχι σαν θέαμα φαντασμάτων, αλλά σαν βιωμένη πραγματικότητα πουεπιβεβαιώνει τη
φαινομενικότητα
του κόσμου μας. Αυτή τη χαρούμενη ανάγκη τουονείρου την παράστησαν οι Έλληνες κατά κάποιο τρόπο με τη μορφή του Απόλλωνα,που τον θεωρούσαν θεό όλων των δυνάμεων που μαγεύουν – και σύγχρονα θεό τωνπροφητειών. Η ανώτερη αλήθεια του ονείρου αποτελεί το συμβολικό ανάλογο τουδώρου της προφητείας και των τεχνών γενικά, που καθιστούν δυνατή τη ζωή κι άξια να τη ζει κανένας. Το όνειρο όμως για να μην καταλήξει σε κάτι παθολογικό, δεν θαπρέπει να δρασκελίσει τη λεπτή γραμμή του ύπνου, κι αυτό ανήκει στο πνεύμα τουμέτρου που αντικατοπτρίζεται στη γαλήνια μορφή του Απόλλωνα, ο οποίοςαποστρέφει το «ακτινοβόλο σαν τον ήλιο» βλέμμα του από τις κτηνώδειςπαρορμήσεις. Ο
Απόλλωνας
συνιστά την υπέροχη θεότητα, που ενσαρκώνει τη θεία1
 
και απαστράπτουσα αρχή της ατομικότητας και που το βλέμμα του κι η κάθε τουκίνηση μας εκφράζουν όλη την ευτυχία, όλη τη σοφία της «φαινομενικότητας», κι ακόμα όλη την ομορφιά (12-14).Από την άλλη πλευρά, ο Νίτσε, επηρεασμένος από τον δάσκαλό του τονΣοπενχάουερ, υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος, για να διασκεδάσει την τρομερή φρικίασηπου τον κυριεύει τη στιγμή που αντιλαμβάνεται τις γνωσιολογικές μορφές τωνφαινομένων, παραδίδεται στην απολαυστική έκσταση που ξεπηδάει από το βαθύτεροεγώ του, από τα μύχια της ίδιας της φύσης, όταν υφίσταται μιαν ανάλογη κατάρρευσηη αρχή της ατομικότητας. Η ουσία του
διονυσιασμού
μπορεί να γίνει κατανοητήκαλύτερα χάρη στην αναλογία του με τη
μέθη
. Οι διονυσιακές εξάψεις που είναι τοαποτέλεσμα, είτε κάποιου ναρκωτικού πιοτού, είτε της ακατανίκητης προσέγγισηςτης άνοιξης, που αναζωογονεί ολόκληρη τη φύση, οδηγούν το άτομο στην πλήρηλήθη του εαυτού του. Κάτω από τη μαγεία του
Διονύσου
δεν αποκαθίσταται μονάχαη συναδέλφωση του ανθρώπου με τον άνθρωπο, αλλά και η ίδια η φύση, που μας είχεγίνει ξένη, εχθρική ή υπόδουλη, γιορτάζει τη συμφιλίωσή της με τον άνθρωπο. Οσκλάβος λευτερώνεται και γκρεμίζονται τώρα όλοι οι άκαμπτοι κι εχθρικοί φραγμοί,που η αναγκαιότητα, η αυθαιρεσία ή η «αναίσχυντη μόδα» ύψωσαν ανάμεσα στουςανθρώπους. Στα πλαίσια τούτου του παγκόσμιου ευαγγελίου της αρμονίας, οάνθρωπος κοινωνεί στο μυστήριο της αρχέτυπης Ενότητας με τα τραγούδια του και τους χορούς του. Έτσι μια υπερφυσική πραγματικότητα προβάλλει χάρη σ’ αυτόν, νιώθει να ’ναι θεός, βαδίζει σε κατάσταση έκστασης, ξεπερνώντας τον ίδιο τον εαυτότου, όπως εκείνοι οι θεοί που τους είδε να περπατούν στα όνειρά του. Ο άνθρωποςέπαψε πια να ’ναι καλλιτέχνης, έγινε ο ίδιος έργο τέχνης (14-15).Μ’ αυτόν τον τρόπο ο Νίτσε περιγράφει το απολλώνειο πνεύμα και τοαντίθετό του το διονυσιακό, σαν καλλιτεχνικές δυνάμεις που αναβλύζουν άμεσα μέσ’απ’ τη φύση χωρίς τη μεσολάβηση του ανθρώπινου καλλιτέχνη. Συγκρινόμενος,τώρα με τις αισθητικές καταστάσεις της φύσης, κάθε καλλιτέχνης είναι ένας«μιμητής», είτε πρόκειται για τον καλλιτέχνη του απολλώνειου ονείρου, είτε για’κείνον της διονυσιακής μέθης, ή ακόμα, όπως συμβαίνει με την ελληνική τραγωδία,για τον καλλιτέχνη που ’ναι ταυτόχρονα του ονείρου και της μέθης. Ίσως έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τη σχέση του Έλληνα καλλιτέχνη με τ’ αρχικάτου πρότυπα ή, κατά την έκφραση του
Αριστοτέλη
, «τη μίμηση της φύσης» απ’αυτόν. Εδώ ας σημειωθεί, η απροσμέτρητη άβυσσος που χωρίζει τους διονυσιακούς2
 
 Έλληνες από τους διονυσιακούς βαρβάρους. Το χάσμα είναι ανάλογο μ’ αυτό πουχωρίζει τον ίδιο τον Διόνυσο από τον τραγόμορφο Σάτυρο. Στα διονυσιακά όργιατων Ελλήνων, - σε σύγκριση με τον ξεπεσμό του ανθρώπου σε τίγρη και πίθηκο τωνβαβυλωνίων διακρίνουμε τη σημασία γιορτών απολυτρωτικής αναγέννησης τουκόσμου και ημερών μεταμόρφωσης, χάρη στη έγκαιρη συμφιλίωση του δελφικούθεού με τον αντίπαλό του. Η συμφιλίωση του Απόλλωνα με τον Διόνυσο είναι ησημαντικότερη στιγμή στην ιστορία της ελληνικής λατρείας. Έτσι, στις διονυσιακέςγιορτές η εξολόθρευση της αρχής της ατομικότητας ανυψώθηκε σε καλλιτεχνικόφαινόμενο. Τα τραγούδια και η μιμική των διονυσιακών ονειροπόλων, πουσπαράζονταν από αντιτιθέμενες συγκινήσεις ηδονικού πόνου και οδυνηρής χαράς,ήταν για τον ελληνικό ομηρικό κόσμο κάτι το καινούργιο και το ανήκουστο.Ιδιαίτερα η διονυσιακή μουσική του προκαλούσε τον τρόμο και τη φρικίαση. Οαπολλώνειος Έλληνας άκουσε με έκπληξη για πρώτη φορά το συνεχές κύμα τηςμελωδίας της διονυσιακής μουσικής που δεν έμοιαζε με τον ρυθμικό κυματισμό τηςαπολλώνειας τέχνης που ήταν ήδη γνωστή. Με το διονυσιακό διθύραμβο ο άνθρωποςοδηγείται στον παροξυσμό των συμβολιστικών του δυνατοτήτων, σχίζεται ο πέπλοςτης Μάγιας, πραγματοποιείται η συνταύτιση του ατόμου με το πνεύμα του είδους, μετην ίδια τη φύση. Ο συμβολισμός της φύσης επιτυγχάνεται με έναν ολοκληρωτικόχορό που συγκλονίζει με το ρυθμό του όλα τα μέλη του σώματος. Γι’ αυτό το λόγοαναπτύσσονται οι άλλες συμβολικές δυνάμεις της μουσικής: η ρυθμική, η δυναμικήκαι η αρμονία. Με κατάπληξη τώρα πια ο απολλώνειος Έλληνας σκέπτεται ότι όλ’αυτά, δεν του ήσαν στο βάθος τόσο ξένα, κι ότι η καθάρια απολλώνεια συνείδησή τουκάλυπτε μονάχα, μ’ ένα διάφανο πέπλο, αυτό το διονυσιακό κόσμο (16-19).Σύμφωνα με τον
Νίτσε,
ο ολύμπιος κόσμος, αυτό το εκτυφλωτικόδημιούργημα του ελληνικού ονείρου, που παρεμβαίνει ανάμεσα στον κόσμο και στονδημιουργό του, γεννήθηκε κάτω από την επίδραση του απολλώνειου ενστίκτου τηςομορφιάς και μέσα από βραδείες, μεταβατικές καταστάσεις. To ομηρικό έπος είναι το ποίημα του ολύμπιου πολιτισμού, που, με τον πιο υπέροχο τρόπο, υμνεί τη νίκηπου συνέτριψε τις φρικαλεότητες του πολέμου των Τιτάνων. Το ένστικτο πουγέννησε τη γαλήνια ιεραρχία των ολύμπιων θεών, δημιούργησε επίσης την τέχνη,συμπλήρωμα και ολοκλήρωση της ζωής, που προορίζεται να μας πείθει πως αξίζει νασυνεχίσουμε να ζούμε. Για ν’ αντέξουν στη ζωή, για να ξεπεράσουν τη δυσπιστίατους απέναντι στις τιτανικές δυνάμεις της φύσης, αυτή τη Μοίρα που αλύπητα3

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->