Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Autonomiczny Obwód Żydowski w Birobidżanie (ZSRR)

Autonomiczny Obwód Żydowski w Birobidżanie (ZSRR)

Ratings: (0)|Views: 479 |Likes:
Published by Jan
Po ogłoszeniu przez władze sowieckie w dn. 7 V 1934 r. Birobidżanu jako
autonomicznego obszaru żydowskiego oraz wobec możliwości osiedlania tam
również i osadników z Polski, „Agroid” rozpoczął pracę nad przygotowaniem
emigracji do Birobidżanu. W tym celu dla przeprowadzenia niezbędnych pertraktacyj
wstępnych z instytucjami normującymi osadnictwo żydowskie w ZSRR,
delegowany został do Moskwy wiceprezes Stowarzyszenia red. Perelman, który
miał zwiedzić również tereny kolonizacyjne w Birobidżanie.
Po ogłoszeniu przez władze sowieckie w dn. 7 V 1934 r. Birobidżanu jako
autonomicznego obszaru żydowskiego oraz wobec możliwości osiedlania tam
również i osadników z Polski, „Agroid” rozpoczął pracę nad przygotowaniem
emigracji do Birobidżanu. W tym celu dla przeprowadzenia niezbędnych pertraktacyj
wstępnych z instytucjami normującymi osadnictwo żydowskie w ZSRR,
delegowany został do Moskwy wiceprezes Stowarzyszenia red. Perelman, który
miał zwiedzić również tereny kolonizacyjne w Birobidżanie.

More info:

Published by: Jan on Sep 17, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/20/2013

pdf

text

original

 
101
Studia Judaica
10: 2007 nr 1(19), s. 101-117
Wst 
ę
 p, obja
 ś
nienia, przygotowanie do druku
Ireneusz Piekarski
Katolicki Uniwersytet Lubelski
AGROID I BIROBID
Ż
AN
Agroid (Stowarzyszenie dla Rozwoju Pracy Rolnej i Przemys
ł
u Na-
ł
adowego w
ś
ród
Ż
ydów w Polsce) za
ł
o
ż
ony zosta
ł
21 kwietnia 1931roku w Warszawie.
1
Do ko
ń
ca 1934 roku powsta
ł
y równie
ż
oddzia
ł
ym.in.: w
Ł
odzi, Radomiu, we Lwowie i Wilnie. Za
ł
o
ż
ycielami Agroidu byli Wac
ł
aw Wi
ś
licki (przemys
ł
owiec i pose
ł
), Micha
ł
Suryc (adwokati jeden z przywódców folkistów – 
Ż
ydowskiego Stronnictwa Ludowego),Abraham Billauer (lekarz, cz
ł
onek folkistów), Jakub Geliebter (urz
ę
dnik).Stowarzyszenie nie prowadzi
ł
o praktycznie
ż
adnej dzia
ł
alno
ś
ci a
ż
do pro-klamowania przez Zwi
ą 
zek Sowiecki 7 maja 1934 roku
Ż
ydowskiego Ob-wodu Autonomicznego ze stolic
ą 
w Birobid
ż
anie. 6 czerwca 1934 rokuodby
ł
o si
ę
walne zebranie Agroidu. Prezesem zosta
ł
wówczas Micha
ł
 Suryc, wiceprezesami Oszer Perelman (wspó
ł
redaktor wychodz
ą 
cegow Warszawie poczytnego
ż
ydowskiego dziennika „Der Moment”)i Izaak Ehrenreich (nauczyciel). Sekretarzem mianowano Józefa Goldber-ga (pó
ź
niejszego „os
ł
awionego” dyrektora Departamentu
Ś
ledczego w Mi-nisterstwie Bezpiecze
ń
stwa Publicznego – Jacka Ró
ż
a
ń
skiego). Goldbergdo Agroidu tra
ł
z ramienia Komunistycznej Partii Polski. Wcze
ś
niej pe
ł
-ni
ł
identyczn
ą 
funkcj
ę
w
ż
ydowskiej organizacji GEZERD (TowarzystwoOsiedlania na Roli
Ż
ydów Pracuj
ą 
cych, po ros. OZET), która sw
ą 
central
ę
 mia
ł
a w Moskwie. W swoim
ż
yciorysie z 1953 Goldberg-Ró
ż
a
ń
ski pisa
ł
:
W 1935 roku przej
ę
li
ś
my statut nie istniej
ą 
cej a zarejestrowanej organizacji„Agroid”. Wlali
ś
my org[anizacj
ę
] „Gezerd” w ramy „Agroidu” i rozpocz
ę
-li
ś
my wielk 
ą 
prac
ę
na tym odcinku.
2
 
1
Wszystkie informacje dotycz
ą 
ce Agroidu na podstawie materia
ł
ów zgromadzo-nych w Archiwum Pa
ń
stwowym w
Ł
odzi: Akta Urz
ę
du Wojewódzkiego
Ł
ódzkiego 1918-1939, sygn. 260, s. 159-220. Lokalizacja cytatów z dokumentów archiwalnych poprzez podanie numery strony w nawiasie bezpo
ś
rednio w tek 
ś
cie.
2
Teczka osobowa J. Ró
ż
a
ń
skiego. Archiwum Akt Nowych VI/CK, sygn. 6247, k.11-12. Podaj
ę
za: B. Fija
ł
kowska,
 Borejsza i Ró
 ż
a
ń
 ski
.
 Przyczynek do dziejów stalini- zmu w Polsce
, Olsztyn 1995, s. 50.
 
102
Ź
RÓD
Ł
A
Wydaje si
ę
,
ż
e KPP – po delegalizacji 16 lipca 1934 roku Ogólno-
Ż
ydowskiej Partii Pracy (w jid. AJAP) b
ę
d
ą 
cej pod jej ca
ł
kowit
ą 
kontro-l
ą 
3
– szuka
ł
a innej legalnej przykrywki dla swej nielegalnej dzia
ł
alno
ś
cii energicznie d
ąż
y
ł
a do przej
ę
cia m.in. Agroidu. Wkrótce cz
ęść
za
ł
o
ż
y-cieli i dzia
ł
aczy wycofa
ł
a si
ę
ze stowarzyszenia, które sta
ł
o si
ę
 
de facto
 „m
ęż
em zaufania Ozetu na Polsk 
ę
” – jak dowiadujemy si
ę
z pisma wy-stosowanego na pocz
ą 
tku 1935 roku przez zast
ę
 pc
ę
naczelnika Wydzia-
ł
u Bezpiecze
ń
stwa przy Komisariacie Rz
ą 
du na m.st. Warszaw
ę
(s. 196).W przedstawionej zainteresowanym wojewodom i starostom charaktery-styce Agroidu czytamy m.in.,
ż
e „nie po to powsta
ł
, by z Polski wysy
ł
a
ć
  biedot
ę
 
ż
ydowsk 
ą 
do Birobid
ż
anu, lecz by przygotowa
ć
ludzi do stworze-nia Birobid
ż
anu w Polsce” (s. 209). Na reakcj
ę
w
ł
adz nie trzeba wi
ę
c by
ł
od
ł
ugo czeka
ć
. Akcja delegalizacyjna ruszy
ł
a pod koniec grudnia 1934roku. W Warszawie stowarzyszenie zawieszono ju
ż
5 lutego 1935 roku.W
Ł
odzi do zawieszenia i rozwi
ą 
zania dosz
ł
o 22 marca 1935 roku.
4
A np.w Be
ł
chatowie Agroid przetrwa
ł
a
ż
do 14 marca 1937 roku. Pisarz JulianStryjkowski – który sam nale
ż
a
ł
do Agroidu we Lwowie i najprawdopo-dobniej za przynale
ż
no
ść
do tej dopiero co zdelegalizowanej organizacjizosta
ł
aresztowany w pa
ź
dzierniku 1935 roku – wspomina
ł
:
Zwi
ą 
zek Sowiecki, zwalczaj
ą 
c syjonizm jako agentur 
ę
imperializmu an-gielskiego [...], og
ł
osi
ł
konkurencyjny plan. Wydzieli
ł
terytorium wi
ę
kszekilkakrotnie od Palestyny
5
na Dalekim Wschodzie, w
ś
ród dzikiej tajgi,o ma
ł
o znanej nazwie Birobid
ż
an. Mia
ł
o si
ę
to sta
ć
sowieck 
ą 
alternatyw
ą 
 narodowej siedziby w Palestynie jako autonomiczny okr 
ę
g
ż
ydowski nawzór wielu innych autonomicznych okr 
ę
gów narodowych w ZSRR. [...]Rozpropagowany humanitaryzm sowiecki dla ludu bez ziemi wzbudzi
ł
du
ż
ezainteresowanie w
ś
ród biedoty i bezrobotnej inteligencji
ż
ydowskiej w Pol-sce. [...] W miastach i miasteczkach jak grzyby po deszczu powstawa
ł
y sto-warzyszenia „Agroid”. To niewinne s
ł
owo, zlepek dwóch wyrazów „agro”i „id”, „rola” i „
Ż
yd”, mia
ł
o zawrze
ć
program przewarstwienia kramarzy,
3
Zob. J. Auerbach,
Ogólno-
 Ż 
 ydowska Partia Pracy
, „Biuletyn
Ż
ydowskiegoInstytutu Historycznego” 1964 nr 50, s. 37-58.
4
Ale jako
ż
e
ł
ódzcy dzia
ł
acze Agroidu w terminie z
ł
o
ż
yli odwo
ł
anie od decyzjistarostwa grodzkiego, spraw
ą 
musia
ł
zaj
ąć
si
ę
 
Ł
ódzki Urz
ą 
d Wojewódzki i wydanie osta-tecznej decyzji przeci
ą 
gn
ęł
o si
ę
co najmniej do 7 VI 1935.
5
Birobid
ż
an nie by
ł
kilkakrotnie wi
ę
kszy od Palestyny. Autonomiczny Obwód
Ż
y-dowski mia
ł
obszar 36 tys. km
2
, a Palestyna ok. 26 tys. km
2
. Po podziale pozostaj
ą 
cej pod brytyjskim mandatem Palestyny w 1947 r. na dwie cz
ęś
ci – pa
ń
stwo
ż
ydowskie mia
ł
oobszar ok. 14,25 tys. km
2
– by
ł
o wi
ę
c 2,5 razy mniejsze od Birobid
ż
anu.
 
103
AGROID I BIROBID
Ż
AN
handlarzy, elementu paso
ż
ytniczego w ch
ł
opów zaoruj
ą 
cych ugory dzikiegoDalekiego Wschodu. Mia
ł
o te
ż
s
ł
u
ż
y
ć
jako kamu
a
ż
przed w
ł
adzami pol-skimi. Pocz
ą 
tkowo w
ł
adza, która doskonale wiedzia
ł
a,
ż
e sprawa ma pod-szewk 
ę
komunistyczn
ą 
, tolerowa
ł
a, a nawet sprzyja
ł
a masowemu ruchowiw nadziei,
ż
e Polsk 
ę
opu
ś
ci kilkaset tysi
ę
cy
Ż
ydów. Ale po pewnym czasie,kiedy ani jeden
Ż
yd nie wyemigrowa
ł
do Rosji Sowieckiej, [...] zatr 
ą 
 bionodo odwrotu. „Agroid” zosta
ł
zdelegalizowany, lokale opiecz
ę
towane, a nie-których przywódców, przewa
ż
nie znanych komunistów, aresztowano.
6
O tym,
ż
e ówczesne w
ł
adze polskie boryka
ł
y si
ę
z problemem prze-ludnienia kraju i wspiera
ł
y wszelkie dzia
ł
ania emigracyjne, pisze Wik-tor Tomir Drymmer, ówczesny szef Departamentu Konsularnego MSZ.
7
 Drymmer podaje wprawdzie, i
ż
MSZ „nie popiera
ł
emigracji do Birobi-d
ż
anu” i nie zna wypadku, by „jaki
ś
 
Ż
yd polski tam wyemigrowa
ł
”,
8
alezauwa
ż
a, i
ż
Departament Konsularny bada
ł
 
wszystkie mo
ż
liwo
ś
ci, bior 
ą 
c pod rozwag
ę
emigracj
ę
do ma
ł
o, w owymczasie, znanej Afryki, a nawet do szeroko propagowanego przez Rosj
ę
auto-nomicznego okr 
ę
gu
ż
ydowskiego we wschodniej Syberii, który ró
ż
ni „po- putczycy” nazywali Now
ą 
Ziemi
ą 
Obiecan
ą 
dla
Ż
ydów.
9
 
Rz
ą 
d – tak jak to w
ł
a
ś
nie uj
ął
Stryjkowski – tolerowa
ł
wi
ę
c Agro-id (do pewnego momentu), bo agitacja za
Ż
ydowskim Obwodem Auto-nomicznym by
ł
a mu na r 
ę
ę
.
Ś
wiadomie i wszechstronnie wspiera
ł
za
ś
 („pieni
ę
dzmi i wyszkoleniem bojowym”
10
) za po
ś
rednictwem MSZ syjo-nistyczne organizacje stawiaj
ą 
ce sobie za cel wywalczenie niepodleg
ł
o
ś
ciPalestyny: syjonistów-rewizjonistów W
ł
odzimierza
Ż
aboty
ń
skiego (IrgunCwai Leumi) i syjonistów-lewicowców (Hagana).
Ż
ydowskie kadry woj-skowe szkolone by
ł
y w polskich obozach w Rembertowie, Andrychowiei Warszawie.
11
 Stryjkowski, jakby wtóruj
ą 
c Drymmerowi, pisa
ł
w swej ostatniej po-wie
ś
ci pt.
Milczenie
:
6
J. Stryjkowski,
Ocalony na Wschodzie
, z ... rozm. P. Szewc, „Montricher”1991, s. 74-75.
7
W. T. Drymmer,
 Zagadnienie
 ż
 ydowskie w Polsce w latach 1935-1939. (Wspo-mnienie z pracy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych),
„Zeszyty Historyczne” 1968 z.13, s. 55-77.
8
Tam
ż
e, s. 69.
9
Tam
ż
e, s. 56.
10
Tam
ż
e, s. 70.
11
Tam
ż
e, s. 70-72.

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 thousand reads
1 hundred reads

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->