Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
609#8 11 Laermans

609#8 11 Laermans

Ratings: (0)|Views: 668 |Likes:
Published by denieuwereporter

More info:

Published by: denieuwereporter on Sep 20, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/20/2011

pdf

text

original

 
HET AANDACHTSREGIME
Lees mij! Bekijkmij!Hoor mij!
In de informatiesamenleving is aandacht een schaars goed. Kunnen massamediaal die anonieme individuen nog wel ‘verbinden’, als sociale synthesizers?
Door Rudi Laermans
De meest gehoorde klacht in de infor-matiesamenleving luidt dat we continuworden overspoeld door interessanteinformatie. We lijden allemaal aan acuteinformatiestress: te veel (virtuele)informatie en te weinig tijd om die actief te sorteren en te verwerken.We ervaren het teveel aan informatieals een tekort aan tijd, maar doorslag-gevender is het (kunnen) geven van degepaste aandacht. Het gaat niet zozeerom uren of minuten in absolute zin, welom de specifieke tijdsduur die nodigis om verstrooid een film te bekijken,geconcentreerd een tekst te lezen of mentaal afwezig door een site te scrol-len. Zonder aandacht is er gewoonweggeen informatieoverdracht: zonder eenminimum aan opmerkzaamheid blijvenook digitale data dode letters of leven-loze beelden. Aan dat onontbeerlijkeingrediënt mankeert het steeds meer.De informatiesamenleving versie 2.1,dat is een almaar groeiende wanver-houding tussen potentiële informatie enhet individuele of collectieve vermogenom al die mogelijkheden effectief tebehappen. “Een rijkdom van informatiecreëert een armoede van aandacht eneen behoefte om die attentie efficiëntte verdelen over de overvloed aaninformatiebronnen die haar kunnen verbruiken”, zo schreef de sociale we-tenschapper Herbert Simon al in 1971,lang voor de digitale revolutie inzette.Het gedurig fluctuerende geheel vaninformatiemogelijkheden vormt uiter-aard geen homogeen blok. Het aanbodoogt sterk gesegmenteerd, vaak zelfs volledig verkokerd. Het is toegesnedenop specifieke groepen, zoals hardrock-of theaterliefhebbers, radioluisteraarsen tv-kijkers, subculturen en leefstijl-groepen, Facebookers en twitteraars.Die fijnmazige segmentering verzachtenigszins de algemene disproportietussen potentiële informatie en aan-dachtspotentieel, maar de remediekomt neer op symptoombestrijding.Binnen iedere doelgroep overtreft deopstelsom van informatiemogelijkhe-den immers steevast de beschikbarehoeveelheid collectieve aandacht. Zelfsals, bijvoorbeeld, alle Nederlandstaligekunstliefhebbers zich op dit eigensteogenblik zouden willen verdiepen in definesses van de conceptuele kunst, watnogal onwaarschijnlijk lijkt, hebben zenog altijd legio keuzes.De informatiesamenleving valt uiteenin ontelbare grote en kleine marktenwaarop talloze aanbieders en productenactief naar aandacht hengelen. Demeeste potentiële informatie is danook dubbel gecodeerd. Er is de virtueleinformatie als zodanig, en er is haar vormgeving die zegt dat de informatiewil worden gezien, gehoord, gelezen,…– kortom: opgemerkt. Informatie isthans veelal voorzien van een uitroep-teken: “Lees mij!”, “Bekijk mij!”, “Hoormij!”.
Aandachtseconomie
 Aandacht is een schaars goed, vandaarde uitdrukking aandachtseconomie. Ineen informatiesamenleving geschoeidop markteconomische leest zijn eralmaar meer aanbieders die de krappeaandacht actief proberen te ‘capteren’.Mijn gebruik van het neologisme‘capteren’ wordt ingegeven door detweeledige betekenis van het Fransewoordje ‘capter’. Dat betekent zowel‘opvangen’ als ‘inpalmen’ of ‘door list verkrijgen’. Juist deze dubbelzinnigheidkenmerkt de hoofdactiviteit binnen dehuidige aandachtseconomie. Aandacht krijg je door de aandacht tetrekken, en je trekt aandacht door de potentiële aandacht binnen de beoogdegroep gericht en doordacht te prikkelen.Iedere markt is een arena waarbin-nen informatieaanbieders strategischaandacht werven. Dat gebeurt binnencommerciële markten net zo goed als inkunstkringen.In de strijd om aandacht lopen demassamedia voorop: het (re)produ-ceren van collectieve aandacht is hun voornaamste reden van bestaan. Eencommunicatiemedium verandert in eenmassamedium vanaf het ogenblik dathet doelbewust informatie aanbiedt methet oog op het ‘capteren’ en moduleren van aandacht. Kranten en magazines,radiostations en televisiekanalen of –recenter – commerciële internetsites,is het primair te doen om de aanmaak van een bepaald volume aan collectieveopmerkzaamheid. Een lees-, luister- of kijkpubliek valt net als trouwens eentheater- of een tentoonstellingspubliekgewoonweg samen met een zekerehoeveelheid ‘geaggregeerde attentie’.
Publieksvriendelijkheid
Massamediamieke organisatiesgenereren een collectieve aandacht en verkopen dat in de vorm van publieks-cijfers door aan reclameaanbieders.Dankzij de reclame-inkomsten kan men potentiële informatie gratis of onderde kostprijs aanbieden, met of zonderoverheidstoelagen. De financieringwordt indirect natuurlijk bepaald doorde verspreide informatiemogelijkheden.Zij moeten een voldoende hoeveelheidaandacht weten te mobiliseren, zo niet,dan drogen de reclame-inkomsten op. Vandaar de gerichte productie van
NIEUWE IDEEËN VOOR MEDIA EN CULTUUR12
609 – cultuur en media
september 2011
Mediafonds
 
informatie die potentieel attractief is voor de doelgroep. Dat heet publieks- vriendelijkheid, maar deze uitdrukking verbergt feitelijk een misvatting: zesuggereert dat er al een publiek bestaat voor de effectieve aggregatie van eenhoeveelheid aandacht, terwijl het daar juist mee samenvalt. Een publiek iskortom geen vooraf gegeven groepmensen die op hun wensen wordenbediend. Integendeel: massamediaoffreren informatiemogelijkheden aanallerhande doelgroepen vanuit eenlogica van aandachtsmaximalisering. Zeconstrueren zo actief een eerder vast of wisselend publiek.
Zichzelf voedend
 Voorbij een zekere drempel, die we nu aleen tijdje hebben overschreden, wordteen aandachtseconomie zelfreflexief.Zowel binnen als buiten de massamediagaat er dan aandacht naar wat al veelaandacht krijgt. Deze tweede ordeaandacht structureert de werking van zoekmachines als Google (bij hetingeven van een zoekterm staan demeest bekeken sites bovenaan) en isook maatgevend voor het verkeer opYouTube.Er speelt uiteraard nog een meeralgemeen maatschappelijk effect. Of hetnu om hoog- dan wel laagculturele infor-matie gaat, wij informatiegebruikers zijnzélf gespitst op wat op dit moment in hetbrandpunt van de collectieve belang-stelling staat. De collectieve aandacht voor bijvoorbeeld Lady Gaga neemtzo natuurlijk nog verder toe. Net alsmodes, die er eigenlijk een subcategorie van zijn, lijkt collectieve aandacht eenzichzelf voedend fenomeen.Dat is niet het hele verhaal, want er iseen noodzakelijke tussenschakel: geenaandacht voor aandacht zonder deinformatie over wat de aandacht trekt.Die rapportage kent vele gedaantes,gaande van hitparades en naakte verkoopcijfers over modeberichtentot de verslaggeving over succesvolle personen en producten. De informatiewerkt als een selectiemechanisme ineen informatierijke omgeving, ook voorwie vooral géén aandacht wil geven aande collectieve waan van de dag. Zowelde aandachtsconformist als de aan-dachtssnob is gespitst op informatie diede temperatuur van de geaggregeerdeaandacht meet. Dat verklaart mede desnelle inburgering van het lifestyle-gen-re binnen de massamedia: het grossiertin berichten over wat
in
, wat
out
is. Het voorspelbare effect is, opnieuw, eenonverteerbare stroom aan potentiëleinformatie over iets wat veel collectieveaandacht krijgt.
Opwindingsgemeenschappen
De onderlinge koppeling van individueleaandacht genereert een nogal aparte vorm van gemeenschappelijkheid. Metonbekende anderen delen we misschieneen beetje subcultuur of een flardlevensstijl, maar zeker de aandacht van het moment voor hetzelfde tv-pro-gramma, overeenkomstige muziekjes of identieke dvd’s. De massamedia dankenhun centrale positie binnen de informa-tiemaatschappij aan het vermogen omde waarnemingsactiviteit van ontelbareindividuen gelijktijdig te koppelen aandezelfde informatie en zo seconde naseconde een bepaald massieve socia-biliteit te creëren. Of zoals de Duitsesocioloog Niklas Luhmann nu alweermeer dan dertig jaar geleden opmerkte:“De wereldmaatschappij behoeft enbezit in de massamedia een instrument voor instant-integratie, de productie vaneen gemeenschappelijke actualiteit”.De uitspraak slaat in de eerste plaatsop de mondiale nieuwsproductie, maarde pointe ervan laat zich veralgeme-niseren voor nationale of regionalemassamedia. Steevast synchroniserenze de individuele opmerkzaamheid vantalloze individuen. Dat resulteert in eencollectief attentieobject en een zeertijdelijke, labiele sociabiliteit. Wie’s avonds regelmatig het tv-nieuws
Persconferentie van Lady Gaga in Singapore, juli 2011. Foto: Wong Maye-E
Mediafonds
september 2011
609 – cultuur en media
13

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->