Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
1Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Biyolojik Çeşitlilik

Biyolojik Çeşitlilik

Ratings: (0)|Views: 873|Likes:
Published by devkazani

More info:

Published by: devkazani on Oct 11, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

10/11/2011

pdf

text

original

 
Sürdürülebilir Kalk 
ı
nma Dünya ZirvesiTürkiye Ulusal Raporu (Taslak)
 40
4. B
İ
YOLOJ
İ
K ÇE
Şİ
TL
İ
L
İ
4.
1
. Giri
ş
 4.
1
.
1
. Biyolojik Çe
ş
itlilik Nedir ve Neden Önemlidir?Biyolojik çe
ş
itlilik,
ekosistemlerin insanl
ı
ğ
ı
n refah
ı
için gerekli olan ya
ş
am destek sürecinisürdürebilme yetene
ğ
inin ve sa
ğ
l
ı
kl
ı
çevrenin bir göstergesidir.
İ
klim de
ğ
i
ş
iklili
ğ
i, kirlenmeve kaynaklar 
ı
n a
ş
ı
ı
ve sürdürülebilir olmayan kullan
ı
m
ı
, geçen yüzy
ı
lda biyolojik çe
ş
itlili
ğ
içok ciddi bir biçimde tahrip etmi
ş
ve bu durum insan ya
ş
am
ı
n
ı
tehdit eder duruma gelmi
ş
tir.Biyolojik çe
ş
itlilik, sürdürülebilir kalk 
ı
nman
ı
n önemli parametrelerinden olan ve sacaya
ğ
ı
 olarak tan
ı
mlanabilecek üç ö
ğ
eden olu
ş
ur (Biyolojik çe
ş
itlilik kapsam
ı
nda kullan
ı
lankavramlar 
 Biyolojik Çe
 ş
itlilik Sözle
 ş
mesi
’nde belirlenmi
ş
ve Ek II’de verilmi
ş
tir.):
Genetik Çe
 ş
itlilik 
,
 
kal
ı
tsal olarak geçen ve var olu
ş
un fiziksel ve biyokimyasal özelliklerini belirleyen biyokimyasal paketler olarak tan
ı
mlanabilir. Genetik çe
ş
itlilik belli bir tür, popülasyon, çe
ş
it, alt-tür ya da
ı
rk içindeki gen farkl
ı
l
ı
ğ
ı
yla ölçülür. Bu tür farkl
ı
l
ı
klar,örne
ğ
in evcil hayvanlar 
ı
n ve tar 
ı
msal ürünlerin üretilmesini ve yaban
ı
l ya
ş
amda de
ğ
i
ş
enko
ş
ullara uyumu sa
ğ
lar.
Tür Çe
 ş
itlili
 ğ 
i
: Bir grup organizma genetik olarak benzerlikler gösterir ve kar 
ş
ı
l
ı
kl
ı
olarak ürer, bundan, türler olarak adland
ı
ı
lan üretken canl
ı
lar ortaya ç
ı
kar. Tür çe
ş
itlili
ğ
i genellikle, belli co
ğ
rafi s
ı
n
ı
rlar içindeki türlerin toplam say
ı
s
ı
yla ölçülür.
 Ekosistem Çe
 ş
itlili
 ğ 
i
:
 
Bir ekosistem bitkiler ve hayvanlar ile toprak, su, hava ve mineraller gibi cans
ı
z varl
ı
klardan olu
ş
ur. Topluluklar 
ı
n kendi içlerinde ve topluluklar ile çevreleriaras
ı
nda karma
ş
ı
k i
ş
levsel ili
ş
kiler söz konusudur. Bunlar su dola
ş
ı
m
ı
, toprak olu
ş
umu, enerjiak 
ı
ş
ı
gibi ana ekolojik süreçlerin de mekanizmas
ı
n
ı
olu
ş
turur. Bu süreçler canl
ı
topluluklar 
ı
 için gerekli olan destek sistemlerini sa
ğ
lar ve böylece kritik bir kar 
ş
ı
l
ı
kl
ı
ba
ğ
ı
ml
ı
l
ı
k olu
ş
ur (WWF,
1
99
1
). Bu ba
ğ
ı
ml
ı
l
ı
k, bir anlamda, sürdürülebilir kalk 
ı
nma yakla
ş
ı
m
ı
n
ı
n temelindeyatan olgudur.
4.
1
.2. Sürdürülebilir Kalk 
ı
nma ve Biyolojik Çe
ş
itlilik 
Sürdürülebilir kalk 
ı
nma, insan
ı
n, parças
ı
oldu
ğ
u ve varl
ı
ğ
ı
n
ı
sürdürebilmesi için temel deste
ğ
isa
ğ
layan ekosistemlerle uyumlu ve denge içinde ya
ş
am kalitesinin yükseltilmesini vegeli
ş
tirilmesini içerir. Bu anlamda, ekonomik olarak yap
ı
labilirlik, sosyal e
ş
itlik ve çevreselsürdürülebilirlik, sürdürülebilir kalk 
ı
nman
ı
n temel bile
ş
enleridir. Biyolojik çe
ş
itlili
ğ
insürdürülebilir kullan
ı
m
ı
konusunda özgün politikalar geli
ş
tirilebilmesi için, öncelikli olarak ülkenin arazi kullan
ı
m politikalar 
ı
nda köktenci bir iyile
ş
tirme ve ulusal tar 
ı
m, hayvanc
ı
l
ı
k,istihdam ve sa
ğ
l
ı
k politikalar 
ı
nda ciddi bir de
ğ
i
ş
im gerekmektedir. Bu bütünsel yakla
ş
ı
mayn
ı
zamanda, yoksullukla mücadele ve g
ı
da temininde d
ı
ş
a ba
ğ
ı
ml
ı
olma tehlikesiönlenerek, g
ı
da güvenli
ğ
inin güvence alt
ı
na al
ı
nmas
ı
için de gereklidir. Bu do
ğ
rultuda, soyutehlikedeki ve endemik türler ile ekosistem ve ya
ş
am ortamlar 
ı
n
ı
n korunmas
ı
n
ı
n yan
ı
s
ı
ra,tar 
ı
m, hayvanc
ı
l
ı
k ve su ürünleri ile ilaç sanayisinde üretim ve tüketim biçimlerininsürdürülebilirlik anlay
ı
ş
ı
na göre yeniden biçimlendirilmesi bir zorunluluktur.Biyolojik çe
ş
itlilikte, tür koruma ile sürdürülebilir kalk 
ı
nma ili
ş
kisi önemlidir. Özellikle soyutehlikedeki türlerden ekonomik öneme sahip olanlar 
ı
n, ender olduklar 
ı
için, fiyatlar 
ı
dayüksektir. Bu türlerin bulundu
ğ
u ortamlarda ya
ş
ayan insanlar 
ı
n
ı
n yoksul olmas
ı
durumunda,
ı
sa sürede yüksek kazanç sa
ğ
lamaya yönelik yakla
ş
ı
mlar, uzun dönemde sürdürülebilir yöntemlerle ula
ş
ı
lacak kalk 
ı
nma olanaklar 
ı
n
ı
da ortadan kald
ı
rmaktad
ı
r. Bu ba
ğ
lamda,özellikle tar 
ı
m, hayvanc
ı
l
ı
k ve su ürünlerinde, yerli türlerin ve geleneksel üretim biçimlerininkorunmas
ı
na, geli
ş
tirilmesine ve özellikle gen kaynaklar 
ı
n
ı
n kullan
ı
m
ı
nda bölgeler aras
ı
 e
ş
itlik ve ku
ş
aklar aras
ı
adalet anlay
ı
ş
ı
n
ı
n gözetilmesi önem ta
ş
ı
maktad
ı
r.
 
Sürdürülebilir Kalk 
ı
nma Dünya ZirvesiTürkiye Ulusal Raporu (Taslak)
 4
1
 Koruma alanlar 
ı
ilan edilmesi, biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in korunmas
ı
ve sürdürülebilirli
ğ
i için tek  ba
ş
ı
na yeterli de
ğ
ildir. Biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in yo
ğ
un oldu
ğ
u ve duyarl
ı
bölgeler için, ulusalkalk 
ı
nma politikalar 
ı
n
ı
n tümle
ş
ik bir parças
ı
olarak benimsenmi
ş
özel planlama modellerigerekmektedir. Deneyimler, koruma alanlar 
ı
nda, duyarl
ı
bölgeleri de kapsayan korunacak vekullan
ı
lacak alanlar 
ı
n derecelendirilerek ayr 
ı
lmas
ı
, kullan
ı
m alanlar 
ı
nda do
ğ
rudan o bölgedeya
ş
ayanlar için alternatif gelir kaynaklar 
ı
n
ı
n olu
ş
turulmas
ı
ve bu süreçlerin kat
ı
l
ı
mc
ı
bir  biçimde ya
ş
ama geçirilmesinin çok önemli oldu
ğ
unu göstermektedir.Biyolojik çe
ş
itlilik ile toplumsal cinsiyet etkile
ş
imini dikkate alan yakla
ş
ı
mlara da gereksinimduyulmaktad
ı
r. Çevre sorunlar 
ı
n
ı
n kad
ı
n ve çocuklar 
ı
daha fazla etkiledi
ğ
i bilinmektedir.Benzer bir biçimde, kad
ı
nlar 
ı
n tar 
ı
msal biyolojik çe
ş
itlili
ğ
ini korunmas
ı
ndaki rolleri de gözard
ı
edilmemelidir. Tar 
ı
mda daha çok kad
ı
nlar 
ı
n istihdam edildi
ğ
i bölgelerde, yerli türlerin vegeleneksel üretim biçimlerinin desteklenmesinde en önemli aktörlerin kad
ı
nlar oldu
ğ
u dikkateal
ı
nmal
ı
d
ı
r.Ormanlar, ki
ş
ilere, topluluklara ve çe
ş
itli sektörlere ekonomik yarar sa
ğ
lad
ı
ğ
ı
gibi, iklimde
ğ
i
ş
ikli
ğ
inden su üretimine, erozyonun önlenmesinden sa
ğ
l
ı
kl
ı
ya
ş
am ve ekosistemlerekadar uzanan çok önemli kamusal yararlar 
ı
n da kayna
ğ
ı
d
ı
r (Konukçu, 2002). Salt ekonomik  büyümeyi hedefleyen kalk 
ı
nma politikalar 
ı
, ormanlar 
ı
n, de
ğ
eri/fiyat
ı
do
ğ
ru olarak  belirlenmemi
ş
bir biçimde kullan
ı
m
ı
na yol açmaktad
ı
r. Sürdürülebilir ormanc
ı
l
ı
k politikas
ı
n
ı
ntemel hedeflerinden biri de, kamusal yarar göz ard
ı
edilmeksizin, kullan
ı
c
ı
lar 
ı
n
ı
n refahdüzeyinin ülkenin refah
ı
ile e
ş
güdüm içinde yükseltilmesi olarak tan
ı
mlanabilir. Ormanköylülerinin yoksullu
ğ
unun orman d
ı
ş
ı
na ç
ı
kar 
ı
lan arazilerle kal
ı
c
ı
olarak giderilemeyece
ğ
igerçe
ğ
inden hareketle, orman ürünlerinden sürdürülebilir yöntemlerle ve bilinçli olarak yararlanman
ı
n sa
ğ
lanmas
ı
ve arac
ı
mekanizmalar 
ı
yla (ki
ş
i ya da gruplar) özendiriciönlemlerde düzenlemeler yap
ı
lmas
ı
gerekmektedir.Öte yandan, biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in do
ğ
ru fiyatland
ı
ı
lmas
ı
, etkin koruma, sürdürülebilir i
ş
letmeile do
ğ
ru seçilmi
ş
geli
ş
tirme yöntemleri ve kullan
ı
c
ı
lar 
ı
n bilinçlenmesinin sa
ğ
lanmas
ı
, s
ı
n
ı
rl
ı
 ve yenilenemez biyolojik kaynaklar 
ı
n optimal kullan
ı
m
ı
ve süreklili
ğ
i için gereklidir.Günümüzde geni
ş
bir kabul gören ya
ş
am kalitesinin yükseltilmesi ve sürdürülebilirli
ğ
ininsa
ğ
lanmas
ı
politikalar 
ı
n
ı
n, biyolojik çe
ş
itlili
ğ
i de içerecek biçimde geni
ş
letilmesigerekmektedir. Çevresel güvenli
ğ
i sa
ğ
lamak için, insan
ı
n da bir parças
ı
oldu
ğ
u biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in ya
ş
am kalitesini de korumak ve sürdürülebilirli
ğ
ini sa
ğ
lamak zorunludur.
4.
1
.3. Uluslararas
ı
Sorumluluklar
1
992’de gerçekle
ş
tirilen ve Rio Zirvesi olarak bilinen Birle
ş
mi
ş
Milletler (BM) Çevre veKalk 
ı
nma Konferans
ı
’nda
 İ 
klim De
 ğ 
i
 ş
ikli
 ğ 
i
ve
 Biyolojik Çe
 ş
itlilik 
sözle
ş
meleri imzaya
ı
lm
ı
ş
,
Gündem 2
1
,
 Rio Bildirgesi
ve
Orman
 İ 
lkeleri
(
 Her Tür Orman
ı
n Yönetimi, Korunmas
ı
ve Sürdürülebilir Geli
 ş
imine Yönelik Küresel Bir Görü
 ş
Birli
 ğ 
i
 İ 
çin Yasal  Ba
 ğ 
lay
ı
c
ı
ı
 ğ 
ı
Olmayan
 İ 
lkeler Bildirimi
) de zirveye kat
ı
lan devletlerin onay
ı
na sunulmu
ş
tur.Rio Zirvesi en büyük uluslararas
ı
toplant
ı
(
1
72 ülke) olmas
ı
n
ı
n yan
ı
s
ı
ra, küresel ölçekte,sistemlerin çevre de
ğ
erlerine ve sürdürülebilir kalk 
ı
nma ilkelerine uygun yap
ı
land
ı
ı
lmas
ı
 kabul edilerek, bu kavram
ı
n benimsenmesi konusunda siyasal irade birli
ğ
i ve oyda
ş
masa
ğ
lamas
ı
bak 
ı
m
ı
ndan da önemlidir.Rio Zirvesi’ne kat
ı
lan, aralar 
ı
nda Türkiye’nin de bulundu
ğ
u
1
56 devlet
 Biyolojik Çe
 ş
itlilik Sözle
 ş
mesi
’ni (
 B
ÇS) imzalayarak, kendi s
ı
n
ı
rlar 
ı
içerisindeki bitkilerin, hayvanlar 
ı
n vemikrobiyolojik ya
ş
am
ı
n çe
ş
itlili
ğ
inin tam olarak korunmas
ı
sorumlulu
ğ
unu üstleneceklerine,ayr 
ı
ca biyolojik kaynaklar 
ı
sürdürülebilir kullanacaklar 
ı
na ve biyolojik çe
ş
itlilikten sa
ğ
lananyararlar 
ı
e
ş
it olarak payla
ş
man
ı
n yollar 
ı
n
ı
arayacaklar 
ı
na ili
ş
kin taahhütte bulunmu
ş
tur.Sözle
ş
me, “gelecek nesillerin do
ğ
al kaynaklara olan gereksinmelerinden ödün vermeden, bugünün gereksinimlerini kar 
ş
ı
layabilme” olarak tan
ı
mlanan istikrarl
ı
ve sürdürülebilir 
 
Sürdürülebilir Kalk 
ı
nma Dünya ZirvesiTürkiye Ulusal Raporu (Taslak)
 42geli
ş
me kavram
ı
üzerine in
ş
a edilmi
ş
tir. Sözle
ş
menin uygulanabilmesi için, do
ğ
alkaynaklar 
ı
m
ı
z
ı
n kullan
ı
m ve yönetiminde önemli de
ğ
i
ş
iklikler yap
ı
lmas
ı
gerekmektedir.
4.
1
.4. Ulusal Yakla
ş
ı
m
 Biyolojik Çe
 ş
itlilik Sözle
 ş
mesi
’ne taraf ülkelerden biri olarak, Türkiye biyolojik çe
ş
itlili
ğ
inküresel ve ulusal ölçekte korunmas
ı
için taahhütte bulunmu
ş
ve böylece biyolojik çe
ş
itlili
ğ
inya
ş
amsal ve sosyo-ekonomik de
ğ
er ve önemini kabul etmi
ş
, sözle
ş
me taraf 
ı
ndan belirlenen biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in korunmas
ı
ve sürdürülebilir kullan
ı
m
ı
ile genetik kaynaklar 
ı
nkullan
ı
m
ı
ndan elde edilen yararlar 
ı
n adil ve e
ş
it payla
ş
ı
m
ı
hedeflerine ula
ş
mak üzeresorumluluk üstlenmi
ş
tir. Türkiye bu ba
ğ
lamda, Rio Zirvesi’nden bugüne kadar biyolojik çe
ş
itlili
in korunmas
ı
için yasal düzenlemeler ve politik taahhütler aç
ı
s
ı
ndan önemli ad
ı
mlar atm
ı
ş
t
ı
1
. Be
ş
y
ı
ll
ı
k kalk 
ı
nma planlar 
ı
,
Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Plan
ı
,
 Biyolojik Çe
 ş
itlilik Ulusal Stratejisi ve Eylem Plan
ı
ile ulusal ve uluslararas
ı
hukuksal düzenlemeler bukonulardaki politika ve uygulamalar aç
ı
s
ı
ndan önemli temel belgelerdir. Öte yandan, henüztaslak halinde olan
Türkiye Çölle
 ş
me ve Kurakl 
ı
kla Mücadele Ulusal Eylem Program
ı
ve
 Akdeniz Eylem Plan
ı
Biyolojik Çe
 ş
itlilik Stratejik Eylem Plan
ı
çal
ı
ş
malar 
ı
da dikkat çekicidir.Bu stratejilerin yan
ı
s
ı
ra, biyolojik çe
ş
itlili
ğ
in korunmas
ı
yönünde at
ı
lan ad
ı
mlara katk 
ı
 sa
ğ
layacak proje ve uygulama çal
ı
ş
malar 
ı
da sürmektedir. Buna kar 
ş
ı
l
ı
k, mevzuat vekurumsal yap
ı
bo
ş
luklar 
ı
ve/ya da çat
ı
ş
malar 
ı
günümüzdeki ba
ş
l
ı
ca k 
ı
s
ı
tlar 
ı
olu
ş
turmaktad
ı
r.
4.2. Türkiye’nin Biyolojik Çe
ş
itlili
ğ
i
Birbirine ko
ş
ut uzanan Kuzey Anadolu Da
ğ
lar 
ı
ve güneyde Toros Da
ğ
lar 
ı
ile biçimlenmi
ş
,engebeli ve yüksek bir ülke olan Türkiye’nin toplam yüzölçümü 779.452 km
2
’dir. Karadeniz,Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz’le üç taraf 
ı
ndan çevrilidir ve k 
ı
y
ı
lar 
ı
n
ı
n toplamuzunlu
ğ
u, adalar d
ı
ş
ı
nda, 8.333 km’dir.
İ
ç sular ülke alan
ı
n
ı
n %
1
,6’s
ı
n
ı
kapsar, 200 do
ğ
algölün alan
ı
906.000 hektar (ha), baraj göllerinin yüzey alan
ı
ise 380.000 ha’d
ı
r. Bu göllerdenen büyü
ğ
ü, 374.000 ha’l
ı
k alan
ı
yla Van Gölü’dür, onu
1
28.000 ha ile Tuz Gölü izler.Türkiye’nin en uzun
ı
rmaklar 
ı
, üçü de Karadeniz’e dökülen K 
ı
z
ı
l
ı
rmak, Ye
ş
il
ı
rmak veSakarya’d
ı
r.Türkiye iklimi bölgesel aç
ı
dan farkl
ı
l
ı
klar gösterir. Ülkenin güney ve bat
ı
s
ı
ndaki k 
ı
y
ı
lardayazlar 
ı
s
ı
cak ve kurak, k 
ı
ş
lar 
ı
 
ı
l
ı
k ve ya
ğ
ı
ş
l
ı
geçen Akdeniz iklimine kar 
ş
ı
l
ı
k, Karadeniz
ı
y
ı
lar 
ı
her mevsim ya
ğ
ı
ş
l
ı
ve serindir. Ülkenin yakla
ş
ı
k % 40’
ı
n
ı
olu
ş
turan iç ve güneydo
ğ
u bölgeleri yar 
ı
-kurak özellik gösterir.Biyolojik çe
ş
itlilik bak 
ı
m
ı
ndan Avrupa ve Ortado
ğ
u’nun en zengin ülkelerinden olan Türkiye, bu aç
ı
dan Avrupa k 
ı
tas
ı
nda dokuzuncu s
ı
radad
ı
r. Ülkenin 7 co
ğ
rafi bölgesinin her biri ayr 
ı
 iklim, flora ve fauna özellikleri gösterir. Türkiye'de, her biri kendi endemik türlerine ve kendido
ğ
al ekosistemlerine sahip birkaç farkl
ı
ekolojik bölge bulunmaktad
ı
:
Ya
ş
l
ı
kol
ş
ik ormanlar 
ı
yla Kuzeydo
ğ
u Anadolu kol
ş
ik floras
ı
; Orta Anadolu’nun step tipi otlaklar 
ı
;dünyan
ı
n var olan en geni
ş
yay
ı
l
ı
ml
ı
Servi (
Cupressus sempervirens)
ve Sedir (
Cedrus libani)
ormanlar 
ı
ile maki bitki örtüsü ve önemli k 
ı
y
ı
ya
ş
am ortamlar 
ı
yla Akdeniz bölgesi.Türkiye,
1
20 memeli, 400’ü a
ş
ı
n ku
ş
türü,
1
30 kadar sürüngen, 400’e varan bal
ı
k türüyle, biyolojik çe
ş
itlilikte tür çe
ş
itlili
ğ
i
ı
s
ı
ndan çok zengindir. Öte yandan, Türkiye sulak alanlar 
ı
s
ı
ndan zengin bir ülkedir. Soyu tehlikede olan tepeli pelikan (
 Pelecanus crispus
), ba
ş
taManyas (Ku
ş
) Gölü olmak üzere, Gediz ve Büyük Menderes deltalar 
ı
nda üremektedir. Bir  ba
ş
ka tür ise, baz
ı
y
ı
llar dünya popülasyonunun yakla
ş
ı
k %70'i ülkemizdeki sulak alanlarda,özellikle de Burdur Gölü'nde k 
ı
ş
layan dikkuyruk ördektir (
Oxyura leucocephala
). Büyük 
1
Türkiye’nin çevre konusunda taraf oldu
ğ
u çok tarafl
ı
sözle
ş
me ve protokoller EK III’te ilgili alanlar 
ı
na göregrupland
ı
ı
larak verilmi
ş
tir. Öte yandan, kabul edilen uluslararas
ı
bildirge ve yasal belgeler de EK IV’te, RioZirvesiÖncesi ve Sonras
ı
 olarak grupland
ı
ı
lm
ı
ş
t
ı
r.

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->