High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Thưa quý độ
c gi
ả
,
Khi hai anh em chúng tôi, Đàm Trung Pháp và Đàm Trung Phán, viế
t nh
ữ
ng
trang này chúng tôi đã quá nử
a l
ứ
a tu
ổ
i “l
ụ
c th
ập nhi nhĩ thuận.” Ngoài ý nghĩa
“t
ớ
i l
ớ
p tu
ổi sáu mươi thì lẽ
tr
ời nghe đã thuậ
n tai,” th
ời điểm này cũng là lúc
chúng
tôi đã bớ
t làm vi
ệ
c và có thì gi
ờ
suy ng
ẫ
m v
ề
cu
ộc đờ
i và nh
ớ
l
ạ
i nh
ữ
ng
ngày thơ ấ
u bên c
ạ
nh thân ph
ụ
chúng tôi.
C
ụ
Đàm Duy Tạ
o (1896 – 1988)
Thân ph
ụ
chúng tôi, húy danh Đàm Duy Tạo, sinh năm Bính Thân (1896) tạ
i
làng Hương Mặ
c, ph
ủ
T
ừ
Sơn, tỉ
nh B
ắ
c Ninh. C
ụ
có thi hương khoa Nhâm Tý(1912), nhưng ngay sau khi các kỳ
thi ch
ữ
nho b
ị
bãi b
ỏ
, c
ụ
theo h
ọ
c ch
ữ
Pháp m
ộ
tth
ờ
i gian và tr
ở
thành m
ộ
t giáo viên ti
ể
u h
ọ
c vào kho
ảng năm 1920. Tu
y d
ạ
y h
ọ
cb
ằ
ng ch
ữ
qu
ố
c ng
ữ
và ch
ữ
Pháp, c
ụ
su
ốt đờ
i t
ự
trau gi
ồ
i ch
ữ
Hán và ch
ữ
Nôm vàs
ố
ng trong phong cách c
ủ
a m
ộ
t nhà nho. C
ụ
góa v
ợ
hai l
ầ
n và hai l
ầ
n c
ụ
s
ố
ng trongc
ả
nh “gà tr
ố
ng nuôi con” mà ch
ẳ
ng bao gi
ờ
than thân trách ph
ậ
n. C
ụ
bà th
ứ
nh
ấ
th
ọ
Ngô, quê
ở
làng Cói L
ộc Hà, sinh ra ngườ
i anh c
ả
chúng tôi năm 1921, rồ
i vài
năm sau đó qua đờ
i lúc m
ớ
i 26 tu
ổ
i. C
ụ
bà th
ứ
hai h
ọ
Nguy
ễ
n, quê
ở
làng Lim, làthân m
ẫ
u c
ủ
a b
ốn anh em trai và ngườ
i ch
ị
gái l
ớ
n c
ủ
a chúng tôi. Thân m
ẫ
u chúngtôi m
ất năm 1955 tạ
i Saigon khi m
ớ
i 50 tu
ổ
i. Lúc
ấ
y thân ph
ụ
chúng tôi đã 60 tuổ
i
và nh
ấ
t quy
ế
t
ở
v
ậ
y m
ột mình nuôi dưỡ
ng hai anh em chúng tôi và chú em út hãy
còn thơ dạ
i. Ngày qu
ố
c h
ậ
n 30-4-1975,
ở
tu
ổ
i 80, c
ụ
di t
ả
n qua M
ỹ
cùng chú em út
chúng tôi là Đàm Trung Thang lúc ấ
y s
ắ
p hoàn t
ất năm chót chương trình bác sĩ y
khoa t
ại Đạ
i H
ọ
c Saigon. C
ụ
m
ất vào mùa hè năm Mậ
u Thìn (1988) t
ạ
i Montréal,
Gia Nã Đạ
i, th
ọ
93 tu
ổ
i.T
ừ
1920 đế
n su
ố
t th
ế
chi
ế
n th
ứ
hai, c
ụ
d
ạ
y h
ọ
c
ở
Giai L
ạ
c, Phúc Yên. Theotruy
ề
n th
ống “đại gia đình” đẹp đẽ
thu
ở
trướ
c, c
ụ
mang theo m
ộ
t s
ố
con cháu để
c
ụ
đích thân dạ
y d
ỗ
và trông nom. Ngườ
i v
ề
sau thành đạ
t nh
ấ
t trong s
ố
môn sinh đặ
cbi
ệ
t
ấ
y là c
ố
Đạ
i Tá C
ả
nh Sát Qu
ốc Gia Đàm Trung Mộ
c (1917-
1982), ngườ
i cháuru
ộ
t gi
ỏ
i giang và hi
ế
u th
ả
o mà c
ụ
h
ế
t m
ực thương yêu
. (Anh M
ộ
c chúng tôi t
ố
tnghi
ệp Trườ
ng Lu
ậ
t Hà N
ộ
i, t
ừ
ng làm th
ẩ
m phán
ở
B
ắ
c Giang, và gi
ữ
ch
ứ
c v
ụ
Vi
ện Trưở
ng H
ọ
c Vi
ệ
n C
ả
nh Sát Qu
ố
c Gia t
ại Saigon). Sau năm 1945, cụ
ph
ả
i
ngưng dạ
y h
ọc để
tr
ở
v
ề
B
ắ
c Ninh trông nom ru
ộng vườ
n v
ớ
i thân m
ẫ
u chúng tôi.R
ồ
i vì th
ờ
i cu
ộ
c, ph
ả
i t
ản cư nay đây mai đó, hai anh em chúng tôi không được đi
h
ọc như nhữ
ng h
ọ
c trò cùng l
ứ
a tu
ổ
i
ở
nơi khác. May thay có bố
là nhà giáo lúc
nào cũng kề
bên, chúng tôi đượ
c c
ụ
d
ạ
y d
ỗ
k
ỹ
càng đến nơi đế
n ch
ốn. Trướ
c h
ế
t làph
ầ
n “vi
ế
t t
ậ
p”: c
ụ
vi
ế
t b
ằ
ng bút chì làm m
ẫu để
hai anh em Pháp và Phán dùngbút m
ực “đồ
” lên ph
ầ
n bút chì c
ủ
a c
ụ
. C
ụ
nghiêm l
ắm, đứa nào mà “đồ
” sai là c
ụ
cho “ăn thướ
c k
ẻ
” vào tay ngay!Trong kho
ả
ng 1950-
1952, hai anh em chúng tôi đượ
c c
ụ
mang theo lên t
ỉ
nhl
ỵ
Phúc Yên theo h
ọ
c, khi c
ụ
đượ
c chính ph
ủ
qu
ố
c gia tái tuy
ể
n. Trong th
ờ
i gian
này, chúng tôi đượ
c c
ụ
d
ạ
y r
ấ
t k
ỹ
v
ề
môn “tính đố” để
bù l
ạ
i cho nh
ữ
ng thi
ế
u h
ụ
tv
ề
h
ọ
c hành trong th
ờ
i k
ỳ
t
ản cư. Nhờ
th
ế
mà chúng tôi không g
ặ
p tr
ở
ng
ạ
i gì trongnh
ững năm họ
c k
ế
ti
ế
p. Có nh
ữ
ng bu
ổ
i chi
ề
u tà nh
ớ
m
ẹ
, chúng tôi trèo lên thanggác c
ủ
a nh
ững căn nhà bị
b
ỏ
hoang vì chi
ế
n tranh, ngó nhìn vào nh
ữ
ng chuy
ế
n xe“ca” t
ừ
Hà N
ộ
i lên Phúc Yên v
ớ
i hy v
ọ
ng mong manh có m
ẹ
ng
ồi trong đó. Nhưng tấ
t c
ả
ch
ỉ
là hy v
ọ
ng hão huy
ề
n mà thôi!R
ồ
i c
ụ
đượ
c thuyên chuy
ể
n v
ề
Hà N
ộ
i ti
ế
p t
ụ
c d
ạ
y h
ọc. Như thườ
ng l
ệ
, c
ụ
d
ạy trườ
ng nào chúng tôi theo h
ọc trường đó. Vì các thầ
y d
ạy chúng tôi đề
u là
đồ
ng s
ự
c
ủ
a c
ụ
, chúng tôi không có ch
ọ
n l
ự
a nào khác là ph
ả
i h
ọ
c hành h
ế
t s
ứ
cmình! May thay, c
ả
hai đứa đề
u là “h
ọc trò cưng” củ
a các th
ầ
y. Trong nh
ững năm
này, c
ụ
b
ỏ
nhi
ề
u thì gi
ờ
d
ạ
y chúng tôi ti
ế
ng Pháp. C
ụ
b
ắt chúng tôi chia độ
ng t
ừ
,
làm phân tích câu (analyse logique) và phân tích văn phạ
m (analyse grammaticale),
và vi
ế
t chính t
ả
(dictée). Th
ờ
i gian ng
ắ
n ng
ủ
i 1952-1954 v
ớ
i toàn th
ể
gia đình đoàn
t
ụ
t
ạ
i Hà N
ộ
i trong m
ột căn nhà trên đườ
ng Kim Liên bên c
ạ
nh H
ồ
B
ả
y M
ẫ
u làth
ờ
i k
ỳ
h
ạ
nh phúc nh
ất cho gia đình chúng tôi.
Cu
ộc di cư 1954 xảy ra vào lúc gia đình chúng tôi đang gặ
p nhi
ều khó khăn.
Thân m
ẫ
u chúng tôi
đang đau yế
u, em trai út m
ớ
i h
ọ
c l
ớp năm, và thân phụ
chúngtôi s
ắ
p t
ớ
i tu
ổ
i ph
ả
i v
ề
hưu! Rồ
i thân m
ẫu chúng tôi độ
t ng
ột qua đời vào đúngđêm trung thu năm 1955, lúc ba anh em út chúng tôi mớ
i 14, 13, và 7 tu
ổ
i. Ch
ị
Đàm Thị
Đán phải đi làm xa nhà để
có thêm ti
ền cho gia đình. Anh Đàm TrungThao thì đã “tự
l
ự
c t
ự
cường” khi thi đượ
c h
ọ
c b
ổng để
theo h
ọ
c ngành nông lâmsúc t
ạ
i Blao. Giúp b
ố
trong c
ả
nh “gà tr
ố
ng nuôi con,” Pháp và Phán ph
ải đi chợ
vàn
ấu cơm cho gia đình gồ
m m
ộ
t cha già và ba con trai nh
ỏ
, trú ng
ụ
trong căn nhà
khiêm t
ố
n trong m
ộ
t h
ẻm đườ
ng Võ Di Nguy r
ồi đường Yên Đổ
, Saigon. N
ế
p s
ố
ngv
ấ
t v
ả
và cô đơn thờ
i niên thi
ế
u
ấy đã khiế
n hai anh em ru
ột thân thương Pháp vàPhán cũng trở
thành tri âm tri k
ỷ
t
ừ
đó đế
n nay.Thân ph
ụ
chúng tôi là m
ộ
t thành trì kiên c
ố
che ch
ở
, nuôi n
ấ
ng, u
ố
n n
ắ
n, vàd
ạ
y d
ỗ
ba con trai nh
ỏ
c
ủ
a c
ụ
. Lúc này c
ụ
đã về
hưu, nhưng vẫ
n d
ạ
y m
ộ
t s
ố
gi
ờ
Hán văn mỗ
i tu
ầ
n t
ại trườ
ng N
ữ
Trung H
ọ
c Gia Long và có kh
ế
ướ
c d
ị
ch sách ch
ữ
Hán sang ti
ế
ng Vi
ệ
t cho B
ộ
Qu
ố
c Gia Giáo D
ụ
c. Chi
ề
u t
ố
i, c
ụ
ng
ồi đọ
c sách v
ớ
iThang t
ạ
i m
ộ
t bàn, trong khi Pháp và Phán l
ặ
ng l
ẽ
ng
ồ
i h
ọ
c bài ho
ặ
c làm bài t
ạ
im
ộ
t bàn bên c
ạ
nh. C
ụ
thườ
ng b
ắt chúng tôi đọ
c to nh
ững đoạn văn, những bài thơ
b
ằ
ng ti
ế
ng Vi
ệ
t và ti
ế
ng Pháp. V
ớ
i ch
ủ
trương “đã học điề
u gì thì ph
ả
i hi
ể
u cho
đến nơi đế
n ch
ố
n,” c
ụ
gi
ả
i thích t
ận tườ
ng nh
ữ
ng ch
ỗ
nào anh em chúng tôi hãy
còn “lơ tơ mơ” khi cụ
h
ỏi đến. Nào là điể
n tích, nào là thi pháp, nào là t
ại sao đoạ
n
văn này hay, đoạn văn kia không chỉ
nh. C
ụ
th
ứ
c khuya l
ắ
m, và ch
ắc để
gi
ả
i khuây,c
ụ
thườ
ng ngâm nga nho nh
ỏ
nh
ữ
ng câu bu
ồ
n não nu
ộ
t trong Truy
ệ
n Ki
ều như:
Bu
ồ
n trông c
ử
a b
ể
chi
ề
u hôm,Thuy
ề
n ai th
ấ
p thoáng cánh bu
ồ
m xa xa.R
ồi vài năm sau đó, cả
nh nhà l
ạ
i càng hiu qu
ạ
nh, khi l
ần lượt Pháp đi Mỹ
duh
ọc năm 1959 và Phán đi Úc du học năm 1961. Lúc đó ở
nhà ch
ỉ
còn c
ụ
và Thangm
ớ
i 12 tu
ổ
i và v
ừ
a vào trung h
ọ
c. Qua nh
ững thư từ
c
ụ
vi
ết đều đặ
n cho chúng tôi
ở
M
ỹ
và Úc, chúng tôi bi
ế
t là s
ự
thành công h
ọ
c v
ấ
n c
ủa anh em chúng tôi đã
mang l
ạ
i ni
ề
m vui l
ớ
n cho c
ụ
, m
ặ
c dù c
ụ
r
ất thương nhớ
chúng tôi.
Add a Comment