Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
4Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Marx'ın Meta Çözümlemesinden Tüketim Teorisine

Marx'ın Meta Çözümlemesinden Tüketim Teorisine

Ratings: (0)|Views: 80 |Likes:
Published by nhemasvs

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: nhemasvs on Nov 07, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/06/2012

pdf

text

original

 
MARX’IN META ÇÖZÜMLEMES
İ
NDEN TÜKET
İ
M TEOR 
İ
-S
İ
NE
Ar
ş
. Gör. Dr. Metin GÜLTEK 
İ
N
*
 Özet/Abstract:
Tüketim teorisi, ürünlerin gereksinimleri kar 
ş
ı
lay
ı
c
ı
niteliklerinin ötesinde, onlar 
ı
n sembolik an-lamlar 
ı
n
ı
n insan ili
ş
kileri üzerideki belirleyici etkisi üzerine odaklanmaktad
ı
r. Bu, özellikle kapitalisttoplumlardaki ürün ve hizmet birikiminin yo
ğ
unla
ş
mas
ı
yla kendisini göstermi
ş
bir geli
ş
menin sonucudur.Oysa bu durumun ortaya ç
ı
kmas
ı
nda sadece ürün ve hizmet yo
ğ
unla
ş
mas
ı
de
ğ
il, toplumsal sistemin kendii
ş
leyi
ş
mant
ı
ğ
ı
n
ı
n da pay
ı
olmal
ı
d
ı
r.
İş
te bu çal
ı
ş
ma, içinde bulundu
ğ
umuz ko
ş
ullar 
ı
n görünür de
ğ
il, man-t
ı
ksal dinami
ğ
i üzerine odaklanmay
ı
amaçlamaktad
ı
r. Bu amaçla çok daha kesin ifadelerle kapitalist top-lumlar 
ı
n analizine giri
ş
mi
ş
olan Marx’
ı
n meta çözümlemesine ba
ş
vurulmu
ş
tur. Onun yakla
ş
ı
mlar 
ı
n
ı
ngünümüz tüketim teorisinin sistemati
ğ
iyle çok yak 
ı
ndan ba
ğ
lant
ı
l
ı
oldu
ğ
u gösterilmeye çal
ı
ş
ı
lm
ı
ş
t
ı
r.
Anahtar Kelimeler:
Meta, Kullan
ı
m De
ğ
eri, De
ğ
i
ş
im De
ğ
eri, Feti
ş
izm, Tüketim Kültürü.
FROM MARX’S APPROACH TO CONSUMER THEORY
Consumer theory focuses not only on the way goods provide needs, but also the effects of their symbolic meanings on social relations. While this is a result of the accumulation of good and services incapitalist societies, it cannot be limited to that. The way in which a social system operates also has a role.Therefore, this study not only focuses on the appearance of the social context, but also rational dynamics by using Marx’s commodity analysis,
 
which he uses to analyze capitalist societies. The study aims toshow the relationship between Marx’s approach and consumer theory.
Key Words:
Commodity, Use Value, Change Value, Fetishism, Consumer Culture.
 
Giri
ş
 
Son y
ı
llarda tüketim kültürü kavram
ı
n
ı
n sosyal teoride merkezi bir yer i
ş
gal edi-
ş
ine
ş
ahit olmaktay
ı
z. Ürün ve hizmet arz
ı
n
ı
n yo
ğ
unla
ş
mas
ı
, özellikle teknolojik düzeye ba
ğ
l
ı
olarak verimlili
ğ
in ve ki
ş
ilerin bo
ş
zaman etkinli
ğ
inin artmas
ı
, kitle ileti
ş
im araç-lar 
ı
n
ı
n yayg
ı
nla
ş
mas
ı
na ba
ğ
l
ı
olarak bireylerle ekonomik sistem aras
ı
ndaki ba
ğ
lar 
ı
n
ı
nyo
ğ
unla
ş
t
ı
ı
las
ı
, üretim konusunun yerine, tüketimi merkeze ç
ı
karan yeni bir ili
ş
kiler yap
ı
s
ı
n
ı
n biçimlenmesine neden olmu
ş
tur. Bu olaylar, ekonomide, politikada ve kültür-de bamba
ş
ka bir döneme girildi
ğ
i yönündeki kanaatleri de peki
ş
tirmi
ş
tir. ÖzellikleFordizm olarak nitelendirilen üretim tarz
ı
n
ı
n yerini post-Fordizm olarak nitelendirilenüretim tarz
ı
n
ı
n; ve ard
ı
ndan Sovyet Rusya’n
ı
n y
ı
ı
l
ı
ş
ı
yla ortadan kalkan çift kutupludünya sisteminin yerini liberal kapitalizmin egemenli
ğ
ine b
ı
rakmas
ı
, bu yöndeki dönü- 
*
Dicle Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, T-
İş
: 0412 248 85 50 (30 46), Cep: 0543 811 81 06, e-posta: mgultekin23@hotmail.com.
 
SBArD Eylül 2006, Say
ı
8, sh. 261 – 271
ş
ümün merkezî geli
ş
meleri olarak kabul edilir. Bunun öncesi ise üretim ili
ş
kilerinin belirleyici oldu
ğ
u dönemler olarak sistematize edilmi
ş
tir. Ku
ş
kusuz sözü edilen bu ge-li
ş
meler bir k 
ı
ı
lma an
ı
olarak kar 
ş
ı
m
ı
zda durmaktad
ı
rlar. Ancak böyle bir yakla
ş
ı
mtarz
ı
, sosyal teoride baz
ı
sorunlar 
ı
da beraberinde getirmi
ş
tir. Özellikle “post” ön eklidönemselle
ş
tirmeler vas
ı
tas
ı
yla, önceki ve sonraki dönemler aras
ı
nda kesin tarihsel ko- pu
ş
lar varm
ı
ş
ças
ı
na kar 
ş
ı
la
ş
t
ı
rmalar yap
ı
lmakta; her dönem ayr 
ı
ayr 
ı
sistematize edil-meye, teorile
ş
tirmeye çal
ı
ş
ı
lmaktad
ı
r. Bu ise, tarihsel verilerden çok, ak 
ı
lc
ı
soyutlama-lar 
ı
n öne ç
ı
kt
ı
ğ
ı
teorik giri
ş
imlere neden olmu
ş
tur. Bir yandan da kavramsalla
ş
t
ı
ı
lanfarkl
ı
dönemler aras
ı
ndaki iç ba
ğ
lant
ı
lar 
ı
n/sürekliliklerin gözden kaç
ı
ı
lmas
ı
problemiortaya ç
ı
km
ı
ş
t
ı
r.Bu çal
ı
ş
mada yeniden bir ba
ş
a dönme giri
ş
imi ortaya konularak, bir kapitalisttoplum çözümleyicisi olan Marx’
ı
n, meta çözümlemesinden hareketle, tüketime altyap
ı
 olacak teorik geli
ş
melerin, üretim ili
ş
kilerinin dönü
ş
ğ
ü dönemlerde ortaya ç
ı
kt
ı
ğ
ı
,sergilenmeye çal
ı
ş
ı
lacakt
ı
r. Buradan hareketle, ekonominin (modernizm) yerini kültüre(postmodernizm) b
ı
rakt
ı
ğ
ı
dönemler diye yap
ı
lan dönemselle
ş
tirmelerin çok da anlaml
ı
 olmad
ı
ğ
ı
, üretime dönük dönü
ş
ümlerin ya
ş
anmas
ı
yla kültüre dönük dönü
ş
ümlerin deya
ş
and
ı
ğ
ı
gösterilmeye çal
ı
ş
ı
lacakt
ı
r. Gerçi Storey, tüketim tart
ı
ş
malar 
ı
n
ı
n Marxist ku-ramla ba
ş
lad
ı
ğ
ı
n
ı
(Storey,2000:136) söylese de ve tüketimle ilgili pek çok yaz
ı
daMarx’
ı
n görü
ş
lerine göndermede bulunulmu
ş
olsa da, biz bu çal
ı
ş
mada
ş
imdiye kadar yap
ı
lanlardan farkl
ı
olarak, Marx’
ı
n kapitalist toplumun ekonomik ve kültürel olarak ayn
ı
anda kuruldu
ğ
una i
ş
aret etti
ğ
ini göstermeye çal
ı
ş
aca
ğ
ı
z.
İ
kinci olarak, Marx’
ı
n teorisi sadece bir üretimci kapitalizm tahlili olarak veonun kendi çeli
ş
kileri taraf 
ı
ndan y
ı
ı
larak sosyalist topluma evrilece
ğ
i biçiminde bir öngörüyle kapanan, sonuçlanan bir teori olarak kar 
ş
ı
m
ı
za ç
ı
ksa da, teorinin içinde nere-deyse ayn
ı
de
ğ
erde bir kültür ve modernizm çözümlemesine de rastlamak mümkündür.Fakat sonunda sosyalizme dönü
ş
ümü zorunlu gören Marx için teorinin bu ilk görünü-münün öncelikli de
ğ
er ta
ş
ı
mas
ı
kaç
ı
n
ı
lmaz olmu
ş
tur. Bu nedenle kültürün öne ç
ı
kt
ı
ğ
ı
 zaman
ı
m
ı
zda Marxist teoriyi ihmal edilen bu yönüyle ele almak ve zaman
ı
m
ı
z
ı
n bak 
ı
-
ş
ı
yla de
ğ
erlendirmek yararl
ı
olacakt
ı
r.Bu amaçlar 
ı
gerçekle
ş
tirmek üzere, Kapital’in ilk cildinin, birinci ve ikinci bö-lümlerinde yapt
ı
ğ
ı
ve kapitalist toplumsal ili
ş
kilerin temel dinamikleri olarak sundu
ğ
umeta çözümlemesine ba
ş
vurulacakt
ı
r.
Meta Çözümlemesinden Tüketime
 Marx, Kapital’in birinci cildine ba
ş
larken, kapitalist üretim tarz
ı
n
ı
n egemen ol-du
ğ
u toplumlar 
ı
n zenginli
ğ
i, “muazzam bir meta birikimi” olarak kendini gösterir der ve bunun biriminin de tek bir meta oldu
ğ
unu söyler (Marx,2000:47). Devam eden sat
ı
r-lar 
ı
nda, metan
ı
n içerdi
ğ
i anlam üzerinden hareketle kapitalist toplumsal ili
ş
ki biçimleri-nin tahliline giri
ş
ir: Marx için “meta, her 
ş
eyden önce, bizim d
ı
ş
ı
m
ı
zda bir nesnedir ve,262
 
Metin GÜLTEK 
İ
 N
ta
ş
ı
d
ı
ğ
ı
özellikleriyle,
ş
u ya da bu türden insan gereksinimlerini gideren bir 
ş
eydir. …(Bu durumda) demir, ka
ğ
ı
t vb. her yararl
ı
 
ş
eye, iki farkl
ı
ı
dan, nitelik ve nicelik aç
ı
-s
ı
ndan bak 
ı
labilir” (Marx,2000:47-48). Bizim d
ı
ş
ı
m
ı
zda bir nesnedir demekle Marx, tek tek bireysel etkinlikleri a
ş
an tüm tarih, bilgi ve emek birikimi sürecini kastetmekte ve bütün bu süreci meta kavram
ı
n
ı
n içine dahil etmektedir. Bu birikim, tüm insanl
ı
k tarihi-ni içine alsa da, üretim ve tüketimin bütünüyle birbirinden koptu
ğ
u ve yabanc
ı
la
ş
t
ı
ğ
ı
 kapitalist üretim a
ş
amas
ı
için özeldir (Marx,2000:91). K 
ı
saca Marx, mallar 
ı
n kapita-lizmle ortaya ç
ı
kan yabanc
ı
la
ş
m
ı
ş
ili
ş
kiler sistemi içinde meta görünümüne girdi
ğ
inivurgular. Bu yeni süreçte mallar, sadece “belli” ihtiyaçlar 
ı
kar 
ş
ı
lama arac
ı
olmaktanç
ı
karlar. Yabanc
ı
la
ş
man
ı
n do
ğ
urdu
ğ
u bütün toplumsal neden ve sonuçlar 
ı
da bünyesineal
ı
rlar. En genel anlamda Marx’
ı
n meta tan
ı
m
ı
n
ı
n arkas
ı
ndan ifade etti
ğ
i gibi, demir,
ğ
ı
t vs… herhangi yararl
ı
bir 
ş
ey, biri niteliksel biri niceliksel olmak üzere iki farkl
ı
 de
ğ
erle yüklenirler. Bu ayr 
ı
mla
ş
ma süreci hem toplumsal bir dönü
ş
ümü ifade etmekte-dir hem de bize yeni döneme ili
ş
kin sosyal etkile
ş
im sistemlerinin yap
ı
sal karakterinisunmaktad
ı
r.Metalara ili
ş
kin olarak Marx’
ı
n nitelik ve nicelik diye yapt
ı
ğ
ı
ikili ayr 
ı
ma onundaha özel olarak yapt
ı
ğ
ı
kullan
ı
m de
ğ
eri ve de
ğ
i
ş
im de
ğ
eri ayr 
ı
m
ı
denk dü
ş
mektedir:“Kullan
ı
m-de
ğ
eri olarak metalar, her 
ş
eyden önce birbirinden farkl
ı
niteliklerdir; amade
ğ
i
ş
im-de
ğ
eri olarak yaln
ı
zca farkl
ı
miktarlard
ı
r” (Marx,2000:50). De
ğ
i
ş
im de
ğ
erimallar 
ı
n piyasa için ta
ş
ı
d
ı
ğ
ı
anlamla ilgili bir niteliktir. Kullan
ı
m-de
ğ
eri ise, metan
ı
nfiziksel özellikleriyle s
ı
n
ı
rl
ı
d
ı
r, bu nedenle nesneden ayr 
ı
, ondan kopuk bir 
ş
ey de
ğ
ildir.Bir 
ş
eyi kullan
ı
m de
ğ
eri haline getiren, onun yararl
ı
l
ı
ğ
ı
d
ı
r. Kullan
ı
m de
ğ
eri, yararl
ı
l
ı
veya fayda döngüsünden ç
ı
kmam
ı
ş
t
ı
r; kâr gibi soyut bir amaca yönelik de
ğ
ildir. Kulla-n
ı
m de
ğ
eri, ancak kullan
ı
m ya da tüketim ile gerçek haline gelen bir 
ş
eydir (Marx,2000:48). Bu nedenle toplumsall
ı
k ba
ğ
lam
ı
n
ı
n d
ı
ş
ı
na ta
ş
maz; toplumsall
ı
ğ
ı
n,toplumsal döngünün bir parças
ı
d
ı
r. Kullan
ı
m de
ğ
erinin egemen oldu
ğ
u ba
ğ
lamda bir ürün, onu üretenler taraf 
ı
ndan bilinçli bir amaç için, belirli bir gereksinimi kar 
ş
ı
lamak için üretilir ve o gereksinimi kar 
ş
ı
lar biçimde tüketilir veya kullan
ı
l
ı
r. Bu bak 
ı
mdan“gereksinimlerini kendi eme
ğ
inin ürünü ile do
ğ
rudan do
ğ
ruya kar 
ş
ı
layan kimse, … kul-lan
ı
m-de
ğ
eri yarat
ı
r” (Marx,2000:52-53). Marx kullan
ı
m de
ğ
erine ili
ş
kin nitelikleri s
ı
-ralarken bir yandan da z
ı
mnen kapitalist öncesi toplum tipinin kar 
ş
ı
l
ı
kl
ı
l
ı
k esas
ı
na görei
ş
leyen ili
ş
kiler yap
ı
s
ı
na vurgu yapm
ı
ş
olur ve onu teorik olarak kapitalist toplum’danay
ı
ı
r. Kapitalist toplum yap
ı
s
ı
n
ı
teorile
ş
tirmede bunu bir ayr 
ı
m çizgisi olarak sunar.Çünkü kapitalist toplumda gereksinimleri salt kendi eme
ğ
inin ürünü olarak kar 
ş
ı
lama
ş
ans
ı
bulunmamaktad
ı
r. Bu nedenle kullan
ı
m de
ğ
eri üretimi, kendine özgü farkl
ı
bir toplumsal ili
ş
kiler biçiminin ifadesi anlam
ı
na gelecektir. Yapt
ı
ğ
ı
bu ayr 
ı
mla Marx,Durkheim, Tönnies ve Simmel’in yapm
ı
ş
olduklar 
ı
geleneksel-modern toplum ayr 
ı
m
ı
n
ı
 263

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->