/  23
 
Iconografia,HistóriaeAntigüidadeGrega
I:
tennciasgerais
*
MarceloRedeIFCHlUniversidadeFederalFluminense
TEXTE&lMAGE.ActesduColloqueInternationaldeCh;omtil1y(13-15deou-1984tubrode1982).Paris,LesBellesLettres.
F.LISSARRAGUE&F.1BELAMON(eds.)-IMAGE
ET
CÉRAMIQUEGRECQUE.1983ActesduColloquedeRouen(25-26denovembrode1982).Rouen,Publicationsdel'UniversitédeRouen,n.96.
C.BÉRARD,C.BRON&A.POMARI(eds.)-lMAGESETSOCIÉTÉENGRECE1987ANCIENNE.L'ICONOGRAPHIECOMMEMÉTHODED'ANALYSE.ActesduColloqueInternationaldeLausanne(8-
11
defevereirode1984).(Cahiersd'ArchéologieRomande,36)Lausanne.
C.BRON&E.KASSAPOGLOU(eds.)-L'IMAGEEN
lEU.
DEL'ANTIQUITÉÀ1992PAULKLEE.Yens~sur-Morges,Institutd'Archéologieetd'HistoireAnciennedel'UniversitédeLausanne/ÉditionsCabédita.
Nasúltimas
décadasl
tem-seacentuadoaateãodosestudiososparacomousodaimagemcomofontedaconstruçãodoconhecimentohistóri-co.Nãoseriampoucososantecedenteslmasadimensãodomovimentoéinédita:ainstitucionalizaçãoeageneralizaçãodaspreocupaçõesteórico-metodológicasacercadarelaçãodaHisriacomaiconografiaassumiramumcaráterconstanteeprofundol.Osesforçosnosentidodepensaraimagemno
AnaisdoMuseuPaulistaNovaSérieNQ11993
*Arealizaçãodesteensaiobi-bliográficofoi-mesugeridapeloProf.UlpianoBezerradeMeneses,daUniversidadedeSãoPaulo,nointeriordasativi-dadesdeseucur-sodePós-Gra-duaçãosobrefon-tesiconogficaseotrabalhohistóri-co,ministradonoMuseuPaulista,duranteo20.se-mestrede1991.Agradeçoseuin-centivoesuaco-laboração.1.Apenasparacitarumexemplobastanteconheci-263
 
doentrenós,em1976,umencontrodeespecialistasdediversasáreas,sobacoordenaçãodeM.Vovelle,refleteoquadrodeumanecessidadedereflexãosobreastécnicas,osmé-todos,osconcei-toseasteoriasimplicadosnotra-balhocomaima-gemnocampodahistóriadasmen-talidades.Osresul-tadosdoencontroseopublicados,maistarde,sobotítulo
IconograpbieetHistoiredesMentalités
.Paris,CNRS,1979.Paraumavisãogeraldestequadrodepreocupaçõesnointeriordahisto-riografiaver:C.F.Cardoso,1990.
264
interiordaspráticashistoriográficasestendem-se,hoje,aosdiversossetorescronológicosdahistória.Entretanto,deve-selembrarque,noquedizrespeitoaosestudosdaAntigüidadeClássica,aimagemsempreocupouumlugardedestaque,desdeaconfiguraçãodeumaatividadesistemáticadepesquisa
sobreahistóriagreco-romana,noséculo
XVIII.
Uma-longatradão,porassim
dizer,alicerçouasformasderelaçãocomaimagemnotrabalhodohistoriadorefoiresponsávelpelacriaçãodeumaconsciênciaímparemtermosdelevanta-mentoeorganizaçãodomaterialimagéticoclássico.Foramjustamenteestesdoisprocedimentosquenortearamtodoumtrabalhodeidentificação,seleçãoeclassificaçãoquecaracterizouimportantesempreendimentosnodecorrerdesteséculo,comoo
CorpusVasorumAntiquorum,
aspublicaçõesdeJ-D.Beazley,J-Boardmane,maisrecentemente,omonumental
LexiconIconographicum
MythologioeClossicae
,emcursodepublicaçãodesde
1981.
Paralelamenteaoesfoodeorganizaçãodomaterialiconogfico,desenvolveram-sealgumasposturasdohistoriadordaAntiidadeClássicafaceàimagem,queimplicaramformasvariadasdeseuusonaproduçãododiscur-sohistórico.Ainserçãodaimagememseuhorizontedepreocupações,colo-cou,desdelogo,aohistoriadoranecessidadederefletirsobreospressupostosteóricoseosinstrumentosmetodogicosinerentesaotratamentodeumafontecomparticularidadesoevidentes.Aostrabalhosqueutilizavamefetivamenteaimagemparafazerhisriasomou-se,assim,umavastabibliografiaquesepro-punhapensarasquestõespertinentesàsrelaçõesentreohistoriadoreaimagem.Oconjuntodestasreflexõesé,hoje,enormeevariado,nãosendopoucososdebatesemseuinterior.Umbalançoglobaldasdiversascon-tribuiçõesseriadesevel,masexcedeàsinteõesdesteartigo.Demodomaisdelimitado,procurareiexaminar,aqui,umconjuntodetrabalhosqueformamumblocorazoavelmentecoerente,emboraomonotico,decontribuõesteórico-metodológicasparaoestudodaimagemedahistórianaGréciaAntiga.Apartirdefinaisdadécadadesetenta,verifica-seumgrandeesforçodeproblematizaçãodaquestãoiconográficaentreosestudiososdasociedadegregaehelenistasemgeral.Afreqüênciacomqueserealizamencontrosecoquiose,conseqüentemente,omerodepublicõescoletivassãorepresentativosdasindagaçõesebuscasderespostasadvindasdeumanovaformaderelacionamentoentreahistóriaeaiconografia.Sãoalgumasdessaspublicões-escolhidaspelasuarepresentatividade,pordefiniremumalinhadepesquisamaisoumenoshomogêneaeporteremumaexplícitaorien-
taçãodecaterteóricoemetodogico
-
queseoobjetodestebalaocríti-
co.Notar-se,imediatamente,umaconcentraçãoemumgrupodepublicaçõeseautoresfranco-sços."Eumadecorrênciadocorteestabelecido:ostrabalhos,ealinhadepesquisaporelesdefinida,sãoumprodutodacooperaçãodehis-toriadoresdoeixoParis-Lausanne,sediadosparticularmentenoCentrederecherchescomparéessurlessociétésanciennes,deParis,enoInstitutd'archéologieetd'histoireancienne,daUniversidadedeLausanne.Assim,serãoconsideradososColóquiosdeChantilly(1982,publicadoem1984LdeRouen(1982,publicadoem1983LedeLausanne(1984,publicadoem1987LalémdeumapublicaçãocoletivadoreferidoInstitutodeArqueologia
 
(de1992).Aseleçãonecessariamenteefetuadanãodevefazeresquecerpubli-cõescontemporâneas,queforamexcluídasapenasporocorresponderemaoscritériosdeescolhaditadospelointeresseemexplicitar'umadasaborda-genspredominantesnoestudodaiconografiagrega2.Trata-se,aqui,derealizarumbalançodascontribuiçõesapresen-tadasetentariniciarummapeamentodasidéias.epráticasquecaracterizamessemomentodeinserçãodiferenciadadaimagemnohorizontedahistóriadaGréciaAntiga,Inserçãoquepossuisuaspeculiaridades,quedefinetodoumreenquadramentodasquestõescolocadasaohistoriadorequeconfereumadimensãonovaàssuasrespostas.Paraoquêecomosãoutilizadasasima-gens?Quaissãoosprocedimentosmetodológicospropostosparasuadecifração?Qualsuaposiçãofrenteaosdemaisprodutoshistóricose,conse-qüentemente,comotratá-Iaemrelaçãoaosoutrosdocumentos?Quaissãoospressupostosteóricosquelastreiamotrabalhocomimagens?Emresumo,trata-sedeidentificarecaracterizarastendências(emespecialamajoritária)daanálisehistoriográficaedeexaminar'criticamentecomoosseusprocedimentoseresultadoscomportam-seemrelãoàprodãodoconhecimentohistórico.Fragmentãoetendências:o"GrupoSemiológico"Duasobservaçõespreliminaresfazem-senecessárias.Emprimeirolugar,nãoexisteumahomogeneidadeabsolutaentreosprocedimentostricosemetodológicosdasdezenasdecontribuiçõesaquiexaminadas.Jánaapresen-taçãodoColóquiodeLausanne,C.Bérard(1987:7)identificavaapresençadeduasabordagenscomplementaresenãoopostas,queseaglutinavamemtornodosdoiscentrosdepesquisajácitados,PariseLausanne.Defato,nemsóessastendênciasestãopresentes.Poder-se-iaidentificar,porexemplo,umamassadeartigos,menosteóricoseconceituais,cujomarcaprincipaléumcertoempirismoquereduzotrabalhocomasimagensaumaidentificaçãodecenasepersonagenseàcaptaçãodeseussignificadosmaisaparenteseimediatos.Dequalquermodo,epordecorrênciadoquefoidito,permitir-me-eiumacertaconcentraçãodeesforçossobreumnúcleodeautoresmaisteóricosqueprocu-ram,emseustrabalhos,estabelecer,paraalémdasquestõesespecíficastratadas,umparadigmateórico-metodolÓgicoparaotrabalhocomasimagensemhistóriadaGréciaAntiga.Umprogramadeanálisedocampoimagéticogregosurgeeconsolida-secomessegrupodeautores,merecendoumtratamen-todiferenciado,queexpliciteseuspressupostoseinstrumentos.Emsegundolugar,nãosedeixarádechamaraatençãoparaaspectosrelevantestrazidosporoutrostrabalhos,aindaquenãosejapossíveldetectaremsuadiversidadeumaidentificação,maioroumenor,comestaouaquelaabordagem.Aprópriacoesãodogruporeferidoacimateria,ébemverdade,queserrelativizadaeassumidaemumgraumuitogenéricodeconcordâncias.Antesdetudo,oqueconciliaessesautoreséumaconcepçãodanaturezadaimagemenquanto
2.Porexemplo,outrosdoiscoló-quios:odeStras-bourg,de1979,publicadoporG.Siebert(1981)sobotítulode
Mé-thodologieIcono-graphique
.
ActesduColloquedeStrasbourg
.EodoChâteaudeLounnarin,de1982,publicadocomo
ActesduColloquesurlesprobemesdel'imagedanslemondeméditer-raenclassique,
em1985.
265

Share & Embed

More from this user

Add a Comment

Characters: ...