Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
68Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
odlewnictwo

odlewnictwo

Ratings:

4.5

(14)
|Views: 26,008 |Likes:
Published by api-27558726
zasysajcie leniwe dziwki!
zasysajcie leniwe dziwki!

More info:

Published by: api-27558726 on Oct 18, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

 
Odlewnictwo
jest technologią zajmującą się formowaniem wyrobów przez wprowadzenie ciekłego metalu do formy.Proces powstawania odlewu w dowolnej formie odlewniczej można podzielić na cztery etapy:- wypełnienie formy metalem,- stygnięcie ciekłego metalu,- krzepnięcie odlewu,- stygnięcie odlewu w stanie stałym.
Doprowadzenie metalu do wnęki formy
Forma jest wypełniana metalem poprzez system kanałów zwany układem wlewowym. Funkcje układu wlewowego:- usuwanie żużla i wtrąceń niemetalicznych z ciekłego metalu,- zapewnienie spokojnego wypełniania formy,- oddziaływanie na przebieg krzepnięcia metalu.Układ wlewowy:1 - zbiornik wlewowy,2 - wlew główny,3 - belka żużlowa.4 - wlew doprowadzający
Odwzorowanie kształtów Formy
Metal, który ma jeszcze zdolność do płynięcia w formie, może nie odtworzyć dokładnie takich drobnych jej szczegółów, jakostre krawędzie, naroża, wnęki itp. Zdolność metalu do odwzorowania kształtów formy jest związana ze zwilżalnością formy metalem, określaną przez kąt zwilżania. Kąt ten zależy od wartości napięć międzyfazowych o na granicach fazwystępujących w formie. Kąt zwilżania form przez większość stopów technicznych zawiera się pomiędzy 90° a 180°.
Stygnięcie ciekłego metalu i krzepniecie odlewu
Po
 
zakończeniu wypełniania formy metalem ma on najczęściej temperaturę wyższą od temperatury likwidusu (początkukrzepnięcia). W formie metal stygnie początkowo do temperatury likwidusu, a potem do temperatury solidusu (konieckrzepnięcia). Podczas stygnięcia i krzepnięcia odlewu jego temperatura nie jest jednakowa we wszystkich punktach. Są miejsca, które ze względu na swoją objętość stygną wolniej niż inne. Z tego powodu nie jest możliwe określenie momentupoczątku lub końca krzepnięcia dla całego odlewu. Można to zrobić jedynie dla konkretnego punktu w odlewie. Naomawianym etapie tworzenia się odlewu w formie zachodzą zjawiska istotne ze względu na przyszłe właściwości odlewu.Są to:- zjawiska na granicy metal-forma prowadzące do tworzenia warstwy wierzchniej odlewu, zwanej też naskórkiemodlewniczym,- tworzenie się pierwotnej krystalicznej struktury odlewu,- reakcje i procesy fizyczne prowadzące do wydzielania się zanieczyszczeń niemetalicznych w odlewach,- zjawiska skurczowe związane ze stygnięciem i zmianą stanu skupienia metalu.
Tworzenie się warstwy wierzchniej odlewu
Do warstwy wierzchniej odlewu zalicza się zarówno warstwę metalowo-cera-miczną powstałą na powierzchni odlewu naskutek reakcji fizykochemicznych zachodzących w układzie ciekły metal-forma w czasie stygnięcia i krzepnięcia odlewu, jak i przypowierzchniową warstwę metaliczną grubości około 1,5 mm, wyraźnie różniącą się od głębszych warstw odlewu.Warstwę wierzchnią odlewu charakteryzują następujące elementy:- chropowatość powierzchni,- skład chemiczny (mineralogiczny),- struktura metalograficzna,- powierzchniowe wady odlewnicze, które niekiedy występują.
Chropowatość powierzchni
odlewu zależy przede wszystkim od wielkości ziarna i jednorodności osnowy (piasku) masyformierskiej. Im większe ziarno, tym większa chropowatość powierzchni odlewu. Duży wpływ na chropowatość powierzchniodlewu ma stopizagęszczenia masy formierskiej. Wzrost stopnia zagęszczenia masy utrudnia penetrację ciekłegometalu w głąb masy, a tym samym zwiększa gładkość powierzchni odlewu. Z kolei penetracja ciekłego metalu wprzestrzenie międzyziarnowe masy formierskiej zależy od wielu innych czynników: temperatury, napięć międzyfazowych,ciśnienia metalostatycznego itd.
Struktura metalograficzna
warstwy przypowierzchniowej odlewu może się znacznie różnić od struktury głębszychwarstw odlewu. Wynika to ze zróżnicowanych warunków krystalizacji tworzywa odlewniczego. Typowym przykłademodmienności struktury (i właściwości) warstw wierzchnich są tzw. zabielenia odlewów z żeliwa szarego, czyli występowanieczęści węgla w postaci cementytu zamiast grafitu.
Tworzenie się wtrąceń niemetalicznych w odlewach
Wtrącenia niemetaliczne w skrzepniętym odlewie to pęcherze gazowe oraz wtrącenia niemetaliczne stałe. W ciekłymmetalu zanieczyszczenia te mogą występować albo w zawiesinie, albo w roztworze. W pierwszym przypadku podczaskrzepnięcia zawieszone w ciekłym metalu cząstki tworzą w skrzepłym metalu tzw. egzogeniczne wtrącenia niemetaliczne.
 
W drugim przypadku może nastąpić albo bezpośrednie wydzielenie z metalu rozpuszczonych zanieczyszczeń, albozapoczątkowanie reakcji chemicznych pomiędzy zanieczyszczeniem a składnikiem metalu, prowadzących do wydzielaniasię zanieczyszczenia lub jego związku.Rozpuszczalność zanieczyszczenia w metalu maleje ze spadkiem jego temperatury, szczególnie podczas krzepnięcia.Spadek rozpuszczalności prowadzi do wydzielania się zanieczyszczenia, co szczególnie intensywnie zachodzi w czasiekrzepnięcia. Jeżeli zanieczyszczeniem jest gaz, np. wodór, to powoduje on powstanie w odlewie porów gazowych; jeżelizanieczyszczenie ma postać ciekłą lub stałą, jak np. siarczki w stopach żelaza, to powstają tzw. endogeniczne wtrącenianiemetaliczne.Na skutek zmiany temperatury zmieniają się warunki równowagi chemicznej pomiędzy rozpuszczonymi w ciekłym metaluzanieczyszczeniam. a składmkam. metalu. Dochodzi wówczas do reakcji:AZ + B >> BZ + A,gdzie: A - podstawowy metal (lub składnik stopu),B - celowo wprowadzony dodatek,Z - zanieczyszczenie.
Tworzenie się pierwotnej struktury odlewu
Przez pojęcie struktury stopu rozumie się:- rodzaje występujących w niej faz,- rozdrobnienie poszczególnych faz,- ich kształt,- wzajemne usytuowanie faz w masie metalu.Struktura pierwotna odlewu jest to struktura, jaką ma metal bezpośrednio po skrzepnięciu. Podczas stygnięcia poskrzepnięciu w niektórych stopach, np. w stopach żelaza, mogą zachodzić przemiany w stanie stałym, a w efekcie możepowstać zupełnie nowa budowa materiału. Pewne ślady struktury pierwotnej, np. rozkład zanieczyszczeń, pozostają nadalw materiale i mogą istotnie oddziaływać na jego właściwości. Stopy, w których nie występują przemiany w stanie stałym,zachowują strukturę pierwotną aż do osiągnięcia temperatury otoczenia i struktura ta decyduje o ich właściwościach.
Skurcz metalu i jego etapy
Metal odlany do formy odlewniczej stygnie od temperatury zalewania do temperatury otoczenia. W tym czasie zmniejszasię jego objętość, co jest związane zarówno ze spadkiem temperatury, jak i ze zmianą stanu skupienia, a także zwydzielaniem się nowych faz i przemianami alotropowymi. Ta zmiana objętości nosi nazwę skurczu. Całkowity skurczmetalu może być podzielony na trzy etapy:- skurcz przegrzania (w stanie ciekłym) zachodzący pomiędzy temperaturą zalewania a temperaturą likwidusu,- skurcz krzepnięcia zachodzący pomiędzy temperaturą likwidusu i solidusu,- skurcz w stanie stałym zachodzący podczas stygnięcia odlewu od temperatury solidusu do temperatury otoczenia.Wartość skurczu metali może być określana liniowo lub objętościowo, przy czym jest ona podawana w procentach. I tak,skurcz objętościowy określa się jako miara objętościowa jest zazwyczaj stosowana do podawania wartości skurczu!przegrzania i krzepnięcia lub obu tych wartości łącznie. Miara liniowa służy natomiast do podawania wartości skurczu wstanie stałym. Nie należy jednak identyfikować skurczu objętościowego lub liniowego z jakimkolwiek etapem skurczu,ponieważ terminy te określają tylko sposób pomiaru skurczu, a nie przemiany za-j chodzące podczas jego powstawania.
Tworzenie sie jamy skurczowej w odlewie
Podczas stygnięcia metalu w stanie ciekłym i jego krzepnięcia zmniejsza się jego objętość. Ciepło z metalu jestodprowadzane przez powierzchnię styku metalu z formą. Zatem jako pierwsza krzepnie powierzchnia odlewu, a jegownętrze pozostaje ciekłe. Tam też w końcowej fazie krzepnięcia lokalizuje się pustka powstała na skutek skurczu metalu ibraku zasilania. Pustka ta może przyjmować różne formy i nosi nazwę jamy skurczowej.
Objętość jamy skurczowej
.Jej objętość zależy od:
wartości skurczu przegrzania, na który z kolei wpływają rodzaj stopu i stopijego przegrzania, czyli różnicamiędzy temperaturą odlewania a temperaturą likwidusu,
wartości skurczu krzepnięcia, który jest właściwością tworzywa odlewniczegoPostać jamy skurczowej w odlewie. Obserwacja rzeczywistych odlewów pozwalastwierdzić, że pustki w odlewach, dące skutkiem skurczu metalu w stanieciekłym oraz skurczu krzepnięcia, mogą występować w postaci skoncentrowanej irozproszonej. Skoncentrowaną jamę skurczową stanowi pusta przestrzeń w częściodlewu, która krzepnie jako ostatnia, lub tzw. obciągnięcie, czyli wklęsłość nazewnętrznej powierzchni odlewu. Obciągnięcie tworzy się wtedy, gdy powstającą pustkę wewnątrz odlewu oddziela od ścianki zewnętrznej cienka, będąca w stanieplastycznym warstewka metalu. Postać rozproszona to znaczna ilość drobnychpustek, czasem trudno dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem, zlokalizowanych wcałej lub części objętości odlewu. Postać taka jest nazywana porowatością lubmikroporowatością skurczową (rzadzizną skurczową).W rzeczywistości prawie nigdy nie występuje tylko jedna z wymienionych postacipustek skurczowych. Zazwyczaj część całkowitej objętości pustek występuje wpostaci skoncentrowanej, a część w postaci rozproszonej. Można zatem mówić oskłonności do tworzenia jednej z omówionych postaci jamy skurczowej. Skłonność ta zależy przede wszystkim od:
 
- sposobu krystalizacji metalu,- intensywności wydzielania się gazów podczas krzepnięcia metalu.Można wyróżnić dwa podstawowe sposoby krystalizacji metalu, czyli procesu narastania fazy stałej w objętości fazyciekłej. Są to krystalizacja warstwowa i objętościowa.Jama skurczowa występująca w dowolnej postaci w odlewie dyskwalifikuje go pod względem użytkowym. Powstawaniu jam zapobiega się przez odpowiednie sterowanie krzepnięciem odlewu. Ma ono na celu spowodowanie jednego z dwóchsposobów krzepnięcia odlewów: jednoczesnego lub kierunkowego. Krzepnięcie jednoczesne i kierunkowe odlewów nie mazwiązku z przedstawionymi przypadkami krystalizacji objętościowej i warstwowej.
Krzepniecie jednoczesne i kierunkowe
Krzepnięcie jednoczesne zachodzi wówczas, gdy wszystkie części odlewu stygną i krzepną równocześnie, tak że początekkrzepnięcia na powierzchni ścianek odlewu i koniec w środku tychże ścianek następują w tym samym czasie we wszystkichczęściach odlewu. Uzyskanie jednoczesnego krzepnięcia zapewniaprzede wszystkim dwa czynniki: 1) właściwakonstrukcja odlewu, cechująca się równomierną grubością ścianek i brakiem węzłów cieplnych, oraz 2) konstrukcja formyodlewniczej, pozwalająca na wyrównanie czasów krzepnięcia części odlewu o różnej grubości.Drugi sposób uzyskiwania krzepnięcia jednoczesnego polega na:- doprowadzeniu układu wlewowego do miejsc o małym przekroju; uzyskuje się przez to przegrzanie formy i wyższą temperatumetalu w tych miejscach, co umożliwia wyrównanie czasu krzepnięcia cienkiego przekroju z czasemkrzepnięcia pozostałych części odlewu;- stosowaniu materiałów formy o różnych właściwościach termofizycznych lub tzw. ochładzalników; są to metaloweczęści formy ceramicznej, przy czym ochładzalniki znajdujące się na zewnątrz odlewu noszą nazwę zewnętrznych, aznajdujące się wewnątrz odlewu i ulegające z nim stopieniu - wewnętrznych;Krzepnięcie kierunkowe rozpoczyna się w częściach o najmniejszym przekroju, następnie obejmuje części coraz grubsze ikończy się w części najgrubszej, stanowiącej tzw. nadlew. Nadlew nie jest częścią użytkową odlewu, jest odcinany poskrzepnięciu odlewu, a w czasie krzepnięcia pełni funkcję zbiornika uzupełniającego ubytki objętości metalu związane zeskurczem przegrzania i krzepnięcia. Podczas prawidłowego krzepnięcia cała objętość jamy skurczowej powinna się znaleźćw nadlewie.Drugi to właściwy sposób odlewania, polegający przede wszystkim na:- doprowadzeniu metalu do lub w pobliże nadlewu, który w czasie krzepnięcia odlewu powinien być jego częścią onajwyższej temperaturze,- stosowaniu materiałów formy o zróżnicowanych właściwościach termofizycznych lub ochładzalników.
Nadlewy i ich rodzaje.
Jak już powiedziano poprzednio, nadlewy są to zbiorniki ciekłego metalu, z których jestuzupełniany ubytek objętości metalu związany z krzepnięciem odlewu. Zabieg ten nosi nazwę zasilania odlewu. Nadlewymuszą zatem krzepnąć jako ostatnie części odlewu. Muszą także się znajdować w pobliżu zasilanego węzła cieplnego. Zewzględu na położenie względem odlewu rozróżnia się nadlewy górne i boczne; ze względu na konstrukcję nadlewy dzielisię na zakryte i odkryte. Nadlewy wykonywane w tej samej masie formierskiej co pozostałe części formy i bezzastosowania dodatkowych zabiegów zwiększających ich skuteczność noszą nazwę zwykłych. Poza tym stosuje sięnadlewy w otulinach termoizolacyjnych lub egzotermicznych, pozwalających na zmniejszenie ich objętości w stosunku donadlewów zwykłych, oraz nadlewy ciśnieniowe.Rys. 3.14. Różne rodzaje nadlewów: górne (a, b, d-h), boczne (c, i),odkryte (a, b. c), zwykłe (a, c. d), w otulinie (b, f), z rdzeniematmosferycznym (f, g, i), z nabojem gazotwórczym (h), łatwo oddzielane(e, f, h); I - odlew, 2 - nadlew, 3 - otulina termoizolacyjna lubegzotermiczna, 4 - przepona rdze-niowa. 5 - rdzeń atmosferyczny, 6 -nabój gazowy, 7 -jama skurczowaWybór rodzaju nadlewów, obliczanie ich objętości i wymiarów orazzasady ich rozmieszczania w formie zostaną tu pominięte z tych samychpowodów, dla których uprzednio pominięto obliczanie wymiarów układówwlewowych.
Stygnięcie odlewu od temperatury solidusu do temperaturyotoczenia
Stygnięciu odlewu w stanie stałym towarzyszy zmniejszanie się jegoobjętości. Skurcz odlewu nie odbywa się jednak swobodnie. Czynnikamiwpływającymi na ten skurcz, oprócz rozszerzalności termicznej, są:
mechaniczne hamowanie skurczu, wynikace z oporówspowodowanych różną rozszerzalnością cieplną formy i metalu,- cieplne hamowanie skurczu, związane z nierównomiernymstygnięciem i co za tym idzie, nierównomiernym kurczeniem się częściodlewu,- przemiany fazowe w stanie stałym, którym towarzyszą zmianyobjętości metalu związane z przebudową sieci krystalicznej.Wymienione czynniki powodują:- zmiany wymiarów liniowych odlewu; różnią się one od zmian wynikających z iloczynu średniego współczynnikarozszerzalności liniowej i różnicy temperatury solidusu i otoczenia; zmiany te musbyć uwzględnione podczaskonstruowania modeli lub form metalowych;

Activity (68)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Rafał Jancy liked this
Mateusz Jelonek liked this
Mateusz Jelonek liked this
Alicja Browarek liked this
Kaśka Żet liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->