Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
VPRO Article by Jonathan Maas (portrait image by Julie Hrudova)

VPRO Article by Jonathan Maas (portrait image by Julie Hrudova)

Ratings: (0)|Views: 465 |Likes:
This is an article written by Jonathan Maas based on an interview. It is written in a series called 'wereld verbeteraars' that will soon be published in a book as well.
This is an article written by Jonathan Maas based on an interview. It is written in a series called 'wereld verbeteraars' that will soon be published in a book as well.

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: Jennifer Kanary Nikolova on Nov 13, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/06/2013

pdf

text

original

 
vv
2021
Ikziewat jijookziet
Een ‘empathiehelm’ om elkaar beter te begrijpen.Kunstenares
 Jennifer Kanary
heeft met de modernstetechnologie draagbaar gereedschap gecreëerdwaarmee we ons kunnen inleven in andermans wereld.Ook als die ander psychotisch is.
door Jonathan Maas • foto julie hrudova
E
en
man in een konijnenpak die DonnieDarko sommeert om waterleidingenstuk te slaan en huizen in brand te ste-ken; Boudewijn Büch die zijn hele leven bij el-kaar verzint, inclusief een zoon die niet de zij-ne is en een uit de oorlog gevluchte Pools- Joodse vader die nooit heeft bestaan. Degrens tussen werkelijkheid en verbeelding isduister. En het houdt ons bezig: de een ge-bruikt drugs voor een hallucinatie, de anderheeft een religieuze ervaring en allemaal kij-ken we films en lezen we boeken waarin weons verliezen in fictieve gebeurtenissen.Uiteindelijk hopen we terug te keren naar dewerkelijke wereld die met onze omgeving de-len. Maar wat nu als dit niet meer lukt? Wan-neer je de wereld ineens heel anders waar-neemt dan de mensen om je heen? Wanneer jij de lampen in je huiskamer groen met paar-se stippen ziet, terwijl ze voor je partner op debank wit zijn? Dan spreken we van psychose.Kunstenares Jennifer Kanary (36), van origineCanadees, maar sinds haar negende in Neder-land, is gefascineerd door dit verschijnsel. Volgens Wikipedia is psychose een toestand‘waarbij de patiënt het normale contact metde door zijn omgeving ervaren werkelijkheidgeheel of gedeeltelijk kwijt is.’ In de praktijkkomt het erop neer dat we de mensen die eraan lijden als ziek bestempelen, ze medicatiegeven of zelfs in een isoleercel stoppen.Maar een psychose is niet zozeer een ziekte,het is meer een toestand, meent Kanary.
 Mind you
: we duiken allemaal regelmatig in de
rabbit hole
’ waarmee we net als Alice in Won-derland terechtkomen in een surrealistischewereld; de een iets verder dan de ander ensommigen met goed gereedschap om zichdaar veilig te begeven, anderen weer niet. Ka-nary werkt al jaren met installatiekunst waar-bij ze mensen een voorbeeld geeft van eenpsychotische ervaring.
Waarom in godsnaam?
Met haar nieuwe project
 Brain HMD
(datstaat voor
 Head Mounted Display
) gaat ze eenstapje verder. Samen met hackers en tech-nerds bij de Waag Society, een instituut datcreatieve technologie voor culturele innova-tie ontwikkelt,
 
heeft ze een helm ontwikkeldwaarmee ze de drager een psychotische erva-ring laat beleven. Het ding ziet eruit als eengekleide helm van hersens, maar hoewel Ka-nary bewust voor deze esthetiek heeft geko-zen, vindt ze ‘helm’ een rotwoord en hanteertze zelf het liefste het woord ‘
wearable’ 
wan-neer ze aan het apparaat refereert. Apparaat,omdat er twee cameraatjes in de helm zitten,die zijn verbonden met software waarmee Ka-nary de beelden van de werkelijkheidmanipuleert.De drager van de helm krijgt korte toegangtot de werkelijkheid en kijkt via een video-feed naar wat er om hem heen gebeurt. ‘Hijgaat de werkelijkheid ervaren als een anima-tiefilm,’ legt Kanary uit. Klik. Toegang tot dewerkelijkheid. Klik. Gemanipuleerde werke-lijkheid. En dit met de snelheid van een knip-perend oog.
 Augmented reality
; en Kanaryachter de knoppen die de videofeed manipu-leert. Een voorbeeld: door de manipulatie vanKanary lijkt het alsof je collega je langer aan-kijkt dan hij in werkelijkheid doet. Of iemanddraagt een wit T-shirt en andere dingen in deomgeving worden ook wit. Subtiel, waardoor
 Jennifer Kanary
:
 
‘Ik zal niet zeggen dat de
Brain HMD
onbegrip totaal de wereld uit helpt,maar het kan ertoe bijdragen dat we ons bestdoen om elkaar beter te begrijpen’
Dit is de tiende afleveringvan een reeks interviewswaarin Jonathan Maaspersonen uit uiteenlopendedisciplines portretteert,onder wie architecten,schrijvers, modeontwerpersem muzikanten. Eén dinghebben ze gemeen: zewillen de wereld verbeteren.
 
vv
2223
het vervreemdend werkt en je op het verkeer-de been wordt gezet. Niet altijd handig, wantwat nu als je het rode verkeerslicht als witwaarneemt? Ook kan Kanary knoeien met detijd, waardoor het verleden door het hedengaat lopen en je collega ineens achteruitloopt in plaats van vooruit.Leuk misschien, maar waarom in godsnaam?Hoewel Kanary in haar werk altijd al werd ge-dreven door een fascinatie voor wat er in hethoofd gebeurt en door het verschijnsel ‘ge-dachten’ (‘Wat is een gedachte, kun je die ma-ken, kun je die breken?’) was de drijvendekracht achter de
wearable
van persoonlijkeaard. Haar schoonzusje leed aan psychose. Deschoonfamilie kwam uit Bulgarije. ‘Ik merktedat ik geen toegang had tot haar. Ik deed wei-nig moeite om haar te begrijpen en consta-teerde haar diagnose als een gegeven. Toen zezelfmoord pleegde, verwonderde het me datik net als de meeste andere mensen had gere-ageerd. Ondanks het feit dat ik als kunste-naar mijn verbeelding juist voor van alles ac-tiveer. Toen ik me na haar overlijden meer inpsychose ging verdiepen, kwam ik er achterhoe verborgen en taboe psychose eigenlijk isen hoeveel mensen het betreft.’
Leven in zoommodus
Kanary besloot haar promotieonderzoek aande Universiteit van Plymouth te wijden aanhoe bestaande psychosesimulaties verbeterdkunnen worden met installatiekunst. Veel si-mulaties vindt Kanary te beperkt; beperkt inde subjectieve ervaring van een psychose ente zwaar gericht op angst en negatieve waan-voorstellingen. Zo is er de ‘horrorbus,’ eeninitiatief van farmaceut Janssen-Cilag (diemedicatie voor psychose fabriceert). De bus isEuropa door getrokken, ook langs
ggz
-in-stellingen in Nederland.
 De Volkskrant 
stuur-de er een verslaggever naartoe die de trip vansociaal-psychiatrisch verpleegkundige Tine-ke beschreef: ‘Als Tineke haar huis verlaat,zijn alle blikken op haar gericht. De trambelt, brommers toeteren, verkeerslichtenknipperen. De geluiden zijn zo hard dat hetpijn doet aan haar oren. Stemmen weergal-men tegen haar slapen en onder haar voetentrilt het asfalt. Tinekes leven verloopt inzoommodus. Beelden worden op haar afge-schoten. Het enige wat Tineke wil is rust inhaar hoofd.’ Dat kon, ze hoefde er alleenmaar de cabine voor te verlaten. Vroeger na-men artsen lsd om hallucinaties uit te probe-ren en mensen met een psychose beter te be-grijpen, tegenwoordig is dat verboden. Opinternet circuleren voorlichtingsfilmpjes vanhetzelfde bedrijf met een ‘korte simulatie vaneen psychotisch moment van iemand metschizofrenie’. Wat net als bij de bus opvalt isde nadruk op angst en narigheid terwijl je ineen psychose ook in extase kunt zijn, weet Ka-nary. ‘Daarnaast zijn bestaande simulatieserg passief, voegt ze er aan toe. ‘De
wearable
 
 Brain HMD
-ervaring is juist actief: je moetdoor je omgeving lopen en je een weg vindenterwijl je steeds weer in en uit de realiteit gaaten je veel geluiden tegelijkertijd hoort.’
Do-it-yourself psychosekit
Kanary hoopt dat de ervaring met de
weara-ble
de omgang met en de behandeling vanpsychoses zal verbeteren. De Waag Societysteunt Kanary, omdat haar uitvinding bij-draagt aan de ontwikkeling van creatievetechnologie voor innovatie in de zorg. Kanarykrijgt ook financiële steun van het Fonds Psy-chische Gezondheid in Nederland. Een vande voorwaarden voor de subsidie was dat hetproject uit te bouwen zou zijn voor andere‘aandoeningen’. Kanary: ‘Ik werk
open source
,dus andere kunstenaars kunnen dezelfde ap-paratuur en dezelfde software gebruiken. Alsde
wearable
een succes wordt, kunnen we hetook gaan gebruiken om te ervaren hoe het isom drugsverslaafd, alcoholverslaafd of zwan-ger te zijn.’ Om maar wat te noemen. ‘We heb-ben het hier niet over een vooropgenomenfilm,’ verduidelijkt Kanary. ‘De
wearable
func-tioneert
real time
. Je kunt door de stad lopenterwijl de software je begeleidt in een bepaal-de gedachtegang, zoals die van een vrouw diegeen kinderen kan krijgen en overal zwange-re vrouwen om zich heen ziet. Want softwarekan herkennen. Ik heb een soort
do-it-yourself 
 psychosekit gebouwd waar we nog veel meermee kunnen, waardoor we de ervaringen vananderen kunnen dragen. Ik zal niet zeggendat het onbegrip totaal de wereld uit helpt,maar het kan er in ieder geval toe bijdragendat we ons best doen elkaar beter te begrij-pen. Dat zou al heel wat zijn.’Zich onbegrepen voelen – dat is waar psycho-tische mensen het meest aan lijden volgensKanary. Ze zou het kunnen weten: ze sprak delaatste jaren heel wat mensen met psychose.Ze vond hen gaandeweg. ‘Dan had ik een ge-sprek met mijn bankadviseur die vroeg watvoor werk ik deed,’ illustreert Kanary. ‘Ik ver-telde hem waar ik als kunstenaar mee bezigwas en dan zei hij: “Oh, wat interessant, jemoet het niemand vertellen hoor, maar ikheb ook een psychotische ervaring gehad.”Het is zo verborgen, het is niet normaal. Drieop de honderd mensen heeft eens een psy-chose gehad, dus in iedereen zijn kennissen-kring zit er wel iemand. Weet jij wie het zijn?Praten ze erover? Nee. Slechts vijftig procentvan de mensen die een psychose hebben er-varen, komen in de psychiatrie terecht. Het iseen zwaar taboe.’
Labels veranderen
Bij elkaar deed de kunstenares een stuk of vijf lange interviews en voerde ze zo’n twintigkorte gesprekken met mensen die psychoseshebben gehad. Tegenwoordig plukt ze men-sen die psychotisch zijn er zo tussenuit opstraat. ‘Je ziet het aan hun blik,’ zegt ze. ‘Er ziteen afstand in de ogen; mensen zijn er evenniet, voeren een strijd om in het hier en nu tezijn. Het is alsof ze aan drugs zijn. Ze zijn nietin de war. Voor hun is de psychose heel echt.Het past alleen niet in wat wij gewend zijn.’En daar zeg je wat. Want wat is normaal enwat is gek? Een kunstenaar of artiest moetgek zijn, dat wordt van ze verwacht – of ie-mand nu aan kaballah-water ligt te lurken of een vleesjurk draagt. Loopt een ambtenaarvan het ministerie van Buitenlandse Zaken zorond, dan spreken we er schande van. Waar-om bewonderen we afwijkend gedrag bij deeen en veroordelen we het van de ander? ‘Jehoeft alleen maar het perspectief en de labelste veranderen en dan is alles oké,’ lacht kun-stenaar Jennifer Kanary. ‘Gekte is heel nor-maal en belangrijk: je moet soms even afwij-ken om dingen opnieuw te zien. Het is nodigvoor creativiteit. Ik ben als kunstenaar ge-traind om de wereld van de gekte in te dui-ken en vervolgens weer terug te keren, dedingen die ik in die wereld tegenkom kan ikgebruiken voor mijn werk. Je zet een bepaal-de poort open en je kunt ineens schrijven of tekenen. Het is niet iets waar je door lijdt en je kunt zo diep als je wilt in zo’n wereld dui-ken. Maar het is net als de waterkering: jekunt maar beter wel zorgen dat je gereed-schap hebt, wanneer er een vloed komt.’
Antistigma
‘De
wearable
 
 Brain HMD
is bedoeld als anti-stigma,’ expliqueert de kunstenares. ‘Het hui-dige stigma is dat je ziek en niet normaalbent wanneer je een psychose hebt. Maar eenpsychose is niet veel vreemder dan dromenen herinneringen. Een herinnering is ook eentotaal onwerkelijke manier van denken. Wat
3d-printModel wordt gescand3d-model in de computer
Brain HMD
op proefpersoonSchets voor
Brain HMD
ModelLabyrint
Suicide Pigeon
‘Gekte is heel normaal enbelangrijk: je moet soms evenafwijken om dingen opnieuwte zien. Het is nodig voorcreativiteit’

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->