KYPIAKH 15 MAΪOY 1994

2-19

AΦIEPΩMA



Oι φύλακες της Iστορίαςμας. H πολύπλευρη προσφο-ρά στονEλληνισμ του Eθνι-κού Iστορικού Mουσείου.



H Iστορική EθνολογικήEταιρία. Iδρύθηκε το Mάιοτου 1882 με σκοπ τη διάσω-ση των μνημείων της εθνικήςκληρονομιάς.



H ιστορία του Mουσείου.Συνεχίζει την πολύμορφηπαιδευτική και πολιτιστικήπροσφορά του παρά τα δυσε-πίλυτα προβλήματα.



Oι Συλλογές του Mουσεί-ου. Σημαίες, πλα, ακρπρω-ρα πλοίων, σφραγίδες, στο-λές, μετάλλια, προτομές ηρώ-ων και έργα τέχνης.



Aπ την άλωση έως το1821. Iστορικά κειμήλια τουEλληνισμού μέχρι τη δημι-ουργία του ανεξάρτητουκράτους.



Tο Aρχείο ιστορικών εγ-γράφων. Πλούσιο υλικ πουκαλύπτει την περίοδο απτον 16ο μέχρι και το πρώτομισ του 20ού αιώνα.



HBιβλιοθήκη της Eται-ρίας. Tα βιβλία, περιοδικάκαι φυλλάδια αποτελούν πη-γή έρευνας και μελέτης τηςNεοελληνικής ιστορίας.



Tο ανεξάρτητο κράτος.Kειμήλια απ την Oθωνική ε-ποχή, το Mακεδονικ Aγώνακαι τους Bαλκανικούς Πολέ-μους έως το Eπος του ’40.



Λαογραφική συλλογή.Πα-ραδοσιακές φορεσιές, κεντή-ματα και σπάνια δείγματααργυροχρυσοχοϊκής τέχνης.



Φωτογραφικ Aρχείο. Xι-λιάδες φωτογραφίες καλύ-πτουν τα ιστορικά γεγοντακαι αποτυπώνουν την πορείατου Eλληνισμού.Eκδσειςτης I.E.E.E.

KPITIKH

Kριτική θεάτρου και δίσκων.

BIBΛIO

Nέες κυκλοφορίες.

ΓEYΣEIΣ

Oίνος ο αγαπητς και συντα-γή μαγειρικής.

ΘEAMATA

Θέατρα και κινηματογράφοι.

25-31

THΛEOPAΣH

Tο πργραμμα της εβδομά-δας.

Φωτογραφία εξωφύλλου: «O θά-νατος του Λάμπρου Tζαβέλλα», ε-λαιογραφία αγνώστου (EθνικIστορικ Mουσείο).

Yπεύθυνος

«Eπτά Hμερών»:

BHΣ. ΣTAYPAKAΣ

ΦIEPΩMA

H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 MAΪOY 1994

Oι φύλακεςτης Iστορίας μας

H πολύπλευρη προσφορά στον Eλληνισμ του Eθνικού Iστορικού Mουσείου

TO EΘNIKO Iστορικ Mουσείο, στο ο-ποίο είναι αφιερωμένες οι σελίδεςπου ακολουθούν, ανήκει στην Iστορι-κή και Eθνολογική Eταιρεία της Eλλά-δος (I.E.E.E.) και κατά μια ευτυχή συ-γκυρία στεγάζεται σε ένα ιστορικκτίριο, την Παλαιά Bουλή.Πρκειται για το παλαιτερο, μεγα-λύτερο και μοναδικ στο είδος τουμουσείο. Xιλιάδες ετησίως οι επισκέ-πτες του, κυρίως μαθητές, ενώ οι ε-ρευνητές έχουν τη δυναττητα να ε-νημερώνονται πλήρως σε ένα μεγάλοαριθμ θεμάτων. Προς τούτο, η βι-βλιοθήκη, το αρχείο ιστορικών εγ-γράφων, το φωτογραφικ αρχείο, α-ποτελούν με το υλικ που παρέχουν,πολύτιμο βοήθημα. OI φιλδοξοι στ-χοι που ευθύς εξαρχής είχε θέσει, το1882, η I.E.E.E., η άοκνη και συνεχήςέκτοτε προσπάθεια έχουν ως αποτέ-λεσμα την ύπαρξη σήμερα χιλιάδωνκατατοπιστικών πηγών.Eντυπωσιάζει επίσης η προσφοράτων εκδοτικών δραστηριοτήτων τηςEταιρείας. Tριάντα δύο πολυσέλιδοιτμοι του Δελτίου της I.E.E.E., επι-στημονικού συγγράμματος με ιστορι-κές και λαογραφικές μελέτες, σειράλευκωμάτων με θέματα απ τη νεώ-τερη ελληνική ιστορία, φωτοτυπικέςεπανεκτυπώσεις σπανίων εντύπωνκαι φυλλαδίων, εκδσεις ιστορικώνμελετημάτων, έξοχα λευκώματα λαϊ-κής εικονογραφίας και ελληνικής φο-ρεσιάς. Tο Eθνικ Iστορικ Mουσείοστις επιμέρους συλλογές του παρου-σιάζει αντιπροσωπευτική εικνα τουEλληνισμού απ τον 15ο έως και τον20ο αιώνα καθώς και την πολύτιμηΛαογραφική του Συλλογή. H οργάνω-ση εκθέσεων και η παροχή βοήθειαςσε άλλα μικρτερα περιφερειακάμουσεία συμπεριλαμβάνεται στιςδραστηριτητές του.Eπίπονη εργασία, πολύπλευρες καιπολύπλοκες αντιξοτητες, είναι η κα-θημερινή πρακτική για τη συντήρηση,τον εμπλουτισμ και τον εκσυγχρονι-σμ του Eθνικού Iστορικού Mουσεί-ου. Iδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει γιατις χιλιάδες των δωρητών του Mου-σείου –ανεξαρτήτως ύψους προσφο-ράς–, γιατί η πράξη τους αποτελείφωτειν παράδειγμα που αξίζει δημο-σίως να επαινείται.

Eντύπωση προκαλούν, μως, ταπροβλήματα που έχουν δημιουργη-θεί σον αφορά την επιχορήγησητου Mουσείου απ το κράτος. Oι συ-νεχείς καθυστερήσεις και η αδιαφο-ρία τείνουν να γίνουν καθεστώς, τα-κτική που πρέπει να εκλείψει και ή-δη γεννά εύλογα ερωτηματικά.

Eνα Mουσείο δεν είναι χώρος α-πρσωπος και απολιθωμένος. Aποτε-λεί το φύλακα μιας συλλογικής μνή-μης και επιπλέον διατηρεί προορισμπαιδευτικ, ενώ μπορεί (και πρέπει)να συμπληρώνει τη σχολική μάθηση.Στην προκειμένη περίπτωση η διάσω-ση της Eθνικής κληρονομιάς που μαςπαρουσιάζεται, απ τους πολυαίμα-κτους αγώνες για την επιβίωσή μας έ-ως τη λαογραφική έκφραση και τηντέχνη, είναι συνυφασμένη με την ύ-παρξη του έθνους. Kατά τούτο τομουσείο αποτελεί μια ελπίδα τι σκε-πτμενοι το παρελθν θα βαδίσουμεστο αύριο. Oτι θα καταστεί δυνατννα υπάρξουμε και αύριο.Aπ την άποψη αυτή το μουσείο γί-νεται ένα σύμβολο. Ως τέτοιο πρέπεινα αντιμετωπίζεται και με τον ανάλο-γο σεβασμ να προστατεύεται. Σε τε-λική ανάλυση δεν το στηρίζουμε, μαςστηρίζει, η δε διατήρησή του αποτε-λεί χρέος.Kανείς, συνεπώς, δεν έχει δικαίωμανα παρεμβάλλει εμπδια στην λει-τουργία και την εξέλιξή του. Tυχνδικαιολογίες για άλλες προτεραιτη-τες –ίσως και εκ του πονηρού– δενευσταθούν, είναι λάθος.Mοναδική οδς απ την κρατικήπλευρά είναι η ανιδιοτελής συνδρομήκαι η αμέριστη συμπαράσταση.

«Eπιστροφή στην Aθήνα». Σχέδιο με μολύβι απ τον Peter V. Hess.

Eπιμέλεια Aφιερώματος:

KΩΣTHΣ BATIKIΩTHΣ

KYPIAKH 15 MAΪOY 1994 - H KAΘHMEPINH

Tο κτίριο της Παλαιάς Bουλής στο οποίο οριστικά εγκαταστάθηκε απ το 1962 το Eθνικ Iστορικ Mουσείο.

H Iστορική Eθνολογική Eταιρεία

Iδρύθηκε τον Mάιο του 1882 με σκοπ τη διάσωση των μνημείων της εθνικής κληρονομιάς

Tου

Δημ. Aλεξ. Γέροντα

Προέδρου της Iστορικής και Eθνολογικής Eται-ρείας της Eλλάδος

H IΣTOPIKH και Eθνολογική Eταιρείατης Eλλάδος, Nομικ Πρσωπο Iδιω-τικού Δικαίου, ιδρύθηκε το Mάιο1882 απ τους Tιμ. Φιλήμονα, N. Πο-λίτη, Aντ. Mηλιαράκη, Σπ. Λάμπρο,Δημ. Kαμπούρογλου, Aλ. Pαγκαβή,Tιμ. Aμπελά, Γ. Kασδνη, N. Παπαδ-πουλο, Aρ. Kουρτίδη, K. Zησίου, Δ.Tζέτζη, Aθ. Παπαγεωργίου, Θεμ. Mα-ρίνο, N. Aξελ, Θ. Kουτσούλη, Γ.Bρούτο, Γ. Δροσίνη.Σκοπ έθεσε «την περισυναγωγήνιστορικής και εθνολογικής ύλης καιαντικειμένων συντελούντων εις δια-φώτισιν της μέσης και νεωτέρας ι-στορίας και φιλολογίας, του βίου τηςγλώσσας του ελληνικού λαού και σύ-στασιν Mουσείου και Aρχείου περι-λαμβάνοντα τα τοιαύτα μνημεία τουεθνικού βίου».Oι στχοι της διαδθηκαν ταχύτα-τα και έτυχαν πανελλήνιας αποδο-χής. Aπ λο τον Eλληνισμ σπεύ-δουν στο κάλεσμα της για τη διάσω-ση των μνημείων της εθνικής κληρο-νομιάς. Oι εταίροι της, επιφανείς εκ-πρσωποι των Γραμμάτων, της επι-στήμης και της τέχνης και τα αντεπι-στέλλοντα μέλη της, διακεκριμένοιεπιστήμονες του εξωτερικού, συμ-βάλλουν στην πραγματοποίηση τωνσκοπών της.Oι αρχές της I.E.E.E., συνταυτίζο-νται με την εθνική ιδεολογία της ε-ποχής, που επιδιώκει, μέσα απ τηνενιαία θεώρηση της ιστορίας να κα-ταστήσει γνωστούς τους στενούςδεσμούς που συνέχουν το παρελθνμε το παρν. Tα εκάστοτε ΔιοικητικάΣυμβούλια με τους προέδρους του(I. Φιλήμων, A. Πασπάτης, Π. Aργυρ-πουλος, I. Mπτασης, K. Pάδος, Στ.Παπαφράγκος, Iππ. Kαραβίας, Δ.T.N.Mπτσαρης, Στ. Aγέλαστος), επιδί-δονται με ζήλο στη περισυλλογή τηςιστορικής και πολιτιστικής ύλης τουνεώτερου Eλληνισμού, ακολουθώ-ντας αμετάκλητα τους καταστατι-κούς σκοπούς.

Γραπτά μνημεία του λγου, κει-μήλια και σπάνιες εκδσεις αποθη-σαυρίζονται για το αρχείο, το Mου-σείο και τη Bιβλιοθήκη της και κα-ταγράφονται ποικίλες δραστηρι-τητές της. Aπ το 1993 και μέχρι σή-μερα εκδίδει επιστημονικ περιοδι-κ με μελέτες, σχετικές με τουςστχους της.

Tα προσκτήματα της I.E.E.E. προ-έρχονται απ δωρεές απογνων ι-στορικών οικογενειών ή κατχων εν-θυμάτων, κρατικών φορέων, ιδρυμά-των, καθώς και απ επιλεκτικές αγο-ρές. Mέχρι σήμερα οι δωρητές τηςανέρχονται στους 3.000 και τα μου-σειακά αντικείμενα, χειργραφα ή έ-ντυπα έγγραφα, φωτογραφίες καισυγγράμματα υπερβαίνουν τις οκτώεκατατοντάδες χιλιάδες.Xαρακτηριστικ της αναγνώρισηςτου έργου της εταιρίας αποτελούνκαι οι χρηματικές προσφορές ή τακληροδοτήματα προς αυτήν απ ι-διώτες, ιδρύματα και την πολιτεία(κληροδτημα Pωξ. Kοζάκη–Tυπάλ-δου, I. Hλιάδη, Παντ. Kουντουριώτη,Iδρυμα I.Φ. Kωστπουλου, ΠάγκειοςEπιτροπή κ.ά.).

Συνεχής μέριμνα

H I.E.E.E. κατά την υπεραινβιαπορεία της μεριμνά αδιάλειπτα γιατον εμπλουτισμ, τη διαφύλαξη καιπροβολή των ποικίλων πλούσιωνσυλλογών της με την πεποίθηση τιτα προγονικά ενθυμήματα ανήκουνστο Eθνος. Eκπληρώνει τον ιστορι-κ, πολιτιστικ, κοινωνικ και εκπαι-δευτικ της προορισμ παρέχονταςστους ειδικούς μελετητές και στοευρύ κοιν την ιστορική και πολιτι-στική κληρονομιά.Eκτελεί τους σκοπούς της και μεεπιστημονικές και εκλαϊκευτικές εκ-δσεις, που το περιεχμεν τους α-ντλείται απ το αρχείο και τις συλλο-γές του μουσείου της. Aναζωπυρώ-νει την ιστορική μνήμη οργανώνο-ντας απ το υλικ, που δεν παρου-σιάζεται στη μνιμη έκθεση του μου-σείου, περιοδικές εκθέσεις. Συμμε-τέχει επίσης σ’ εκθέσεις συγγενώνπολιτισμικών φορέων στην Eλλάδακαι στο Eξωτερικ και διοργανώνειδιαλέξεις, συνέδρια και ημερίδες μεθέματα που προάγουν την ιστορικήεπιστήμη.

H I.E.E.E. χάρη στην ανιδιοτελήπροσφορά της διοίκησης και τη φι-λοτιμία του προσωπικού της, κα-τορθώνει να επιβιώνει και να επιτε-λεί το εθνικ και πολιτιστικ της έρ-γο παρακάμπτοντας τα προβλήματαπου προκαλούνται απ τις οικονομι-κές δυσκολίες. Προβλήματα πουπαρεμποδίζουν την εύρυθμη λει-τουργία του Mουσείου της, απαγο-ρεύουν τον εμπλουτισμ και τηνπροστασία των συλλογών και ανα-στέλλουν τα προγράμματά της καιτις προοπτικές της.Ωστσο ελπίζουμε τι με την α-μείωτη συμπαράσταση των δωρη-τών και ευεργετών και με την κατα-νηση και ουσιαστική βοήθεια, τηνοποία η Πολιτεία οφείλει αμέριστανα προσφέρει, η I.E.E.E. με το ίδιομεγαλπνοο ενδιαφέρον των ιδρυ-τών της θα εξακολουθεί να είναιφορέας εθνικής παράδοσης καιμνήμης.

AΦIEPΩMA

H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 MAΪOY 1994

H ιστορία του Mουσείου

Συνεχίζει την πολύμορφη παιδευτική και πολιτιστική προσφορά του, παρά τα δυσεπίλυτα προβλήματα

Tου

Iωάννη Mαζαράκη - Aινιάνος

Γεν. Γραμματέα Iστορικής καιEθνολογικής Eταιρείας της Eλλάδος

ΠENHNTA χρνια απ τη δημιουρ-γία του ανεξάρτητου ελληνικούκράτους, ταν μέσα απ την ιστορι-κή σκέψη της εποχής διαμορφων-ταν η εθνική ταυττητα του νεώτε-ρου Eλληνισμού, η Iστορική καιEθνολογική Eταιρεία ίδρυσε τοMουσείο της.H έναρξη λειτουργίας του είναιάρρηκτα συνδεδεμένη με την πρώ-τη επίσημη δημσια πανελλήνια πα-ρουσία της Eταιρείας, την 25η Mαρ-τίου 1884, ταν με τη συνεργασίατου Φιλολογικού Συλλγου «Παρ-νασσς» οργανώθηκε πανηγυρικά,υπ την εποπτεία του εθνικού μας ι-στοριογράφου Kων. Παπαρρηγ-πουλου, σε αίθουσα του Πολυτε-χνείου «Eκθεση Mνημείων του Iε-ρού Aγώνος».Στην έκθεση αυτή κλήθηκαν νασυμμετάσχουν λοι σοι είχαν στηνκατοχή τους ιστορικά κειμήλια. Oιοικογένειες των αγωνιστών του ’21ανταποκρίθηκαν μ’ εμπιστοσύνη καιενθουσιασμ σ’ αυτή την πρσκλη-ση. Σημαίες, πλα και στολές αλλάκαι έγγραφα απ τον Iερ Aγώναπροσφέρθηκαν για να εκτεθούν, κα-θώς και ακρπρωρα και σημαίεςπλοίων της Eπαναστάσεως και προ-σωπογραφίες Aγωνιστών.Tα εγκαίνια της έκθεσης έγιναν α-π τον βασιλέα Γεώργιο A΄ το μεση-μέρι της 25ης Mαρτίου 1884 και ησυρροή του κσμου ήταν πρωτοφα-νής. Tση ήταν η επιθυμία λων ναεπισκεφθούν αυτή τη μοναδική έκ-θεση, ώστε αντί για μία εβδομάδαπου είχε οριστεί να διαρκέσει η έκ-θεση παρατάθηκε για άλλες τρεις.Oι περιγραφές στον Tύπο της επο-χής ήταν χαρακτηριστικές και εν-θουσιώδεις.

«H έκθεσις αυτή ην οι Aθηναίοι ε-πεσκέφθησαν κατά μυριάδας προ-κάλεσε ενθουσιασμν των απαντα-χού Eλλήνων, ανερρίπισε την ανά-μνησιν των πανελληνίων αγώνωνκαι την τιμήν των υπέρ του Eθνουςαγωνισαμένων».

Aυτά ήταν τα λγιατου Φιλήμονος, προέδρου της Eται-ρείας κατά τη γενική συνέλευσητων μελών που ακολούθησε.Eπί πλέον μως ο Φιλήμων θέλη-σε να εκμεταλλευθεί χάριν τηςEταιρείας το αγαθ κλίμα που είχεδημιουργηθεί και τη διάθεση εκεί-νων που είχαν συμβάλει με εκθέμα-τα, ώστε να δημιουργηθεί μία μνι-μη έκθεση.

«Eκ των τοιούτων δε αισθημάτων,εύλογον ήτο να υπεκκαυθή ο πθοςτης ιδρύσεως μονίμου εκθέσεως, υ-πομιμνησκούσης εις τους καθ’ η-μάς, τους αγώνας και τα μαρτύριατων πατέρων και παρεχούσης ζωη-ράν και αληθή εικνα του βίου αυ-τών»,

αναφέρει ο ίδιος.

Oταν έληξαν οι πανηγυρισμοί καιέφθασε η ώρα να διαλυθεί αυτή ημοναδική στο είδος της έκθεση, οιπερισστεροι εκθέτες και ιδιαίτε-ρα οι ίδιοι οι απγονοι των Aγωνι-στών της Aνεξαρτησίας που είχανπροσφέρει τα ιερά κειμήλια για ναεκτεθούν προσωρινά, σκέφθηκαννα τα καταθέσουν οριστικά στηνEταιρεία.

Mνιμη έκθεση

H ζωηρή απήχηση που είχε προ-καλέσει η έκθεση στο ευρύτερο ελ-ληνικ κοιν και η βαθειά συνείδη-ση που διαμορφώθηκε, τι τα προ-γονικά κειμήλια αποτελούν κτήματου Eθνους και πρέπει να διατηρη-θούν για τις επμενες γενιές, παρα-κίνησαν λους εκείνους που προ-σωρινά είχαν προσφέρει, να συμβά-λουν έμπρακτα στη δημιουργία μιαςμνιμης έκθεσης και ουσιαστικάστη δημιουργία του Eθνικού Iστορι-κού Mουσείου.Aπ τη σύσταση της εταιρίας οιδωρεές πλήθαιναν με γοργ ρυθμκαι τα πολύτιμα κειμήλια που συ-γκεντρωνταν έπρεπε να διαφυλα-χτούν. Για το σκοπ αυτ είχε αρχι-κά παραχωρηθεί στην IEEE ένα δω-μάτιο στο ισγειο του κτιρίου τηςBουλής (εδώ ακριβώς που σήμεραστεγάζεται μνιμα το Eθνικ Iστορι-κ Mουσείο). Λίγο αργτερα παρα-χωρήθηκε και ένας χώρος απ τονττε δήμαρχο Aθηναίων ΣκαρλάτοΣούτσο για τον ίδιο σκοπ.H ανάγκη μως οργάνωσης καιλειτουργίας μνιμης έκθεσης τουμουσείου της εταιρίας έγινε πια ά-μεση και επιτακτική. Mε τη συμπα-ράσταση και τη μεσολάβηση τουπρωθυπουργού Xαρίλαου Tρικούπηπαραχωρήθηκε προσωρινά μια μι-κρή αίθουσα στο Πολυτεχνείο, η ο-ποία διαμορφώθηκε για να δεχθείτα ιερά κειμήλια.

Eμπλουτισμς

O εμπλουτισμς των συλλογώντου μουσείου συνεχιζταν με αμεί-ωτο ρυθμ. Oι δωρεές ήταν αθρεςαλλά και επιλεκτικές αγορές κειμη-λίων δεν έλειψαν.H περισυλλογή μως των κειμη-λίων δεν περιορίστηκε μνο σταστενά ρια του μικρού ελληνικούβασιλείου της εποχής. H αναζήτησηεπεκτάθηκε και στις περιοχές τουυπδουλου Eλληνισμού, την Hπει-ρο, τη Mακεδονία, τα νησιά τουAνατολικού Aιγαίου, τη Mικρά Aσίακαι την Kύπρο που ζούσε ένας ακ-μαίος ελληνικς πληθυσμς πολύμεγαλύτερος σε αριθμ απ εκεί-νον που είχε ελευθερωθεί.Aξίζει να σημειωθεί τι η Eταιρείαοργάνωσε συγκεκριμένες αποστο-λές στις παραπάνω περιοχές. Eγινεμάλιστα το 1885 και ένας περίπλουςτριών μηνών, μελών της Eταιρείαςμε το εύδρομο «O Nαύαρχος Mια-ούλης» που διατέθηκε γι’ αυτ τοσκοπ. H αποστολή επισκέφθηκεπολλά νησιά των Kυκλάδων και τωνBορείων Σποράδων αρχικά, τη Θεσ-σαλονίκη, το Aγιος Oρος, την Kαβά-λα, τη Λήμνο, τη Σαμοθράκη και τιςακτές της Mακεδονίας και της Θρά-κης, τα νησιά του Aνατολικού Aιγαί-ου και τα Δωδεκάνησα, τη Σμύρνη,τις Kυκλάδες και την Eφεσο και ταπαράλια της Mικράς Aσίας έως τηνKύπρο, και τις ακτές της Συρίας έωςτην Aλεξάνδρεια.Σε κάθε σταθμ περισυλλεγταν,τι ήταν δυνατν να συγκεντρωθείμε προσφορές αλλά και με αγορές(αντικείμενα, έγγραφα, παραδοσια-κές φορεσιές, έργα λαϊκής τέχνηςκ.ά.).Συγχρνως οι Eλληνες κάτοικοιτων περιοχών αυτών ανελάμβαναννα συγκεντρώσουν και να αποστεί-λουν αργτερα στο Mουσείο, τι ή-ταν δυνατν να βρεθεί και να περι-σωθεί. Kαι έχουμε αρκετές τέτοιεςαποστολές μεταγενέστερα. Eτσι ε-μπλουτίστηκαν οι παλαιτερες συλ-

Tο κτίριον του Πολυτεχνείου που αρχικά –το 1896– στεγάστηκε το Mουσείο. Διακρίνεται στην είσοδο η πινακίδα.