Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
12Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
საქართველოს ისტორიის ნარკვევები 5

საქართველოს ისტორიის ნარკვევები 5

Ratings: (0)|Views: 17,061|Likes:
Published by Levan Ramishvili
საქართველოს ისტორიის ნარკვევები : 8 ტომად / ტ. 5: საქართველოს XIX საუკ. 30-90-იან წლებში / ავტ.: ი. ანთელავა, ა. ბენდიანიშვილი, მ. გაფრინდაშვილი და სხვ; ტომის რედ.: ირ. ანთელავა - 1970 - 653გვ
საქართველოს ისტორიის ნარკვევები : 8 ტომად / ტ. 5: საქართველოს XIX საუკ. 30-90-იან წლებში / ავტ.: ი. ანთელავა, ა. ბენდიანიშვილი, მ. გაფრინდაშვილი და სხვ; ტომის რედ.: ირ. ანთელავა - 1970 - 653გვ

More info:

Published by: Levan Ramishvili on Nov 16, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

04/06/2013

pdf

text

original

 
 საქართველოს
 
ისტორიის
 
ნარკვევები
 
ტომი
5
 შესავალი
 
ეპოქა
.
 საქართველოს
 
ისტორიის
 
ნარკვევების
 
წინამდებარე
 
v
 
ტომი
 
გადმოგვცემს
 
ჩვენი
 
ქვეყნის
 
ისტორიის
 
ძირითად
 
ფაქტებსა
 
და
 
მოვლენებს
XIX 
 საუკუნის
30-90-
იან
 
წლებში
.
ეს
 
პერიოდი
 
აღსავსეა
 
უაღრესად
 
მნიშვნელოვანი
 
ძვრებით
 
ქართველი
 
 ხალხის
 
 სოციალ
-
ეკონომიური
,
პოლიტიკური
 
და
 
კულტურული
 
ცხოვრების
 
 სფეროში
.
აღნიშნული
 
დროის
 
მონაკვეთში
 
განვითარდა
 
და
 
გაბატონებულ
 
ფორმაციად
 
იქცა
 
ადრე
 
ჩასახული
 
კაპიტალისტური
 
ურთიერთობა
,
რასაც
 
მოჰყვა
 
ძირეული
 
 ხასიათის
 
ცვლილებები
 
 სოციალურ
 
ურთიერთობაში
,
კლასობრივი
 
ძალების
 
განლაგებაში
,
 საზოგადოებრივ
 
აზროვნებაში
,
 სულიერი
 
და
 
მატერიალური
 
კულტურის
 
დარგში
 
და
 
.
 შ
.
.
.
 საზოგადოებრივი
 
ცხოვრების
 
ყველა
 
 სფეროში
 
იჭრებოდა
 
ახალი
 
მოვლენები
,
რომლებიც
 
ძველთან
 
მძიმე
 
 შერკინებაში
 
ბოლოს
 
მაინც
 
გამარჯვებული
 
გამოდიოდა
.
მაგრამ
 
ეს
 
ახალი
 
ერთნაირი
 
ტემპით
 
როდი
 
იკაფავდა
 
გზას
 
მთელი
 
 შესასწავლი
 
პერიოდის
 
განმავლობაში
.
იგი
 
გაცილებით
 
მეტ
 
წინააღმდეგობას
 
აწყდებოდა
30 - 50-
წლებში
,
ვიდრე
 
მომდევნო
 
 ხანაში
.
ეს
 
ბუნებრივიცაა
,
რადგან
30 – 50
წლებში
 
ბურჟუაზიული
 
ურთიერთობა
 
ვითარდებოდა
 
ბატონყმური
 
 სისტემის
 
დომინირების
 
პირობებში
.
რაც
 
 შეეხება
 
 საგლეხო
 
რეფორმის
 (1864
.)
 შემდგომ
 
პერიოდს
, 60 - 90-
იან
 
წლებს
,
იქ
 
ახალს
 
ბრძოლა
 
უხდებოდა
 
ძველთან
,
ფეოდალიზმთან
 
არა
 
როგორც
 
გაბატონებულ
 
ფორმაციასთან
,
არამედ
 
როგორც
 
გადმონაშთების
 
 სახით
 
არსებულ
 
მოვლენასთან
.
წამყვანს
 
კი
 
 ხსენებულ
 
წლებში
 
თვით
 
ეს
 
ახალი
,
.
.
კაპიტალიზმი
 
წარმოადგენდა
.
როგორი
 
იყო
 
მაინც
 
ეკონომიური
 
განვითარების
 
მაგისტრალური
 
 ხაზი
 
რეფორმამდელი
 
 ხანის
30-60-
იან
 
წლებში
?
რა
 
ცვლილებებსა
 
და
 
ძვრებს
 
ჰქონდა
 
ადგილი
 
ქვეყნის
 
 სამეურნეო
 
ცხოვრებაში
?
როგორც
 
წინამდებარე
 
ტომის
 
პირველ
 
თავშია
 
ნაჩვენები
,
 საქართველოს
 
 სამეურნეო
 
განვითარება
 
იმ
 
დროს
 
კაპიტალისტური
 
გზით
 
წარიმართა
.
ახალი
 
ურთიერთობის
 
წარმატება
 
იგრძნობოდა
 
ყველა
 
 სფეროში
მრეწველობაში
,
 სოფლის
 
მეურნეობაში
,
ვაჭრობასა
 
და
 
 საქალაქო
 
ცხოვრებაში
.
 საქართველოში
 
მაშინ
,
როგორც
 
აგრარულ
 
ქვეყანაში
,
მრეწველობა
 
არ
 
წარმოადგენდა
 
წამყვანსა
 
და
 
მაღალ
 
დონეზე
 
დაყენებულ
 
დარგს
,
მაგრამ
 
გასული
 
 საუკუნის
30-
იანი
 
წლებიდან
,
როდესაც
 
დამთავრდა
 
რუსეთ
-
ირანისა
 
და
 
რუსეთ
-
თურქეთის
 
ომები
 
და
 
 შედარებით
 
მშვიდობიანობა
 
დამყარდა
,
აქაც
 
 საგრძნობი
 
გახდა
 
ძვრები
 
და
 
წარმატებები
.
მართალია
,
ცარიზმი
 
ყოველნაირად
 
 ხელს
 
უშლიდა
 
პერიფერიის
 
 სამრეწველო
 
დაწინაურებას
,
მაგრამ
 
ის
 
მაინც
 
ვერ
 
ახერხებდა
 
ამ
 
მიზნის
 
 სრულად
 
განხორციელებას
 
და
 
მრეწველობა
,
თვით
 
დამმუშავებელიც
 
კი
,
მეტ
-
ნაკლებად
 
მაინც
 
ვითარდებოდა
 
იმპერიაში
 
 შემავალ
 
ქვეყნებში
.
ვითარდებოდა
 
ის
,
კერძოდ
,
 საქართველოშიც
.
 საკმარისია
 
ითქვას
,
რომ
60-
იანი
 
წლების
 
 შუა
 
 ხანებისათვის
 
 საქართველოში
,
ჩვენს
 
განკარგულებაში
 
მყოფი
 
არაზუსტი
 
ცნობებით
,
არსებობდა
495
მარტო
 
წვრილი
 
კაპიტალისტური
,
მანუფაქტურული
 
და
 
ფაბრიკა
-
ქარხნული
 
დამმუშავებელი
 
 საწარმო
,
რომელთა
 
მიერ
 
დამზადებული
 
პროდუქციის
 
 საშუალო
 
წლიური
 
ღირებულება
1 064
ათას
 
მანეთს
 
აღემატებოდა
.
ამ
 
თანხის
 
მოსახლეობის
 
რიცხვთან
 
 
 შეფარდება
 
გვიჩვენებს
,
რომ
 
ერთ
 
 სულ
 
მოსახლეზე
 
მოდიოდა
2
მანეთამდე
 
დამმუშავებელი
 
მრეწველობის
 
პროდუქცია
,
 ხოლო
 
მთელ
 
 საქართველოში
ერთ
 
მანეთამდე
.
ეს
,
რა
 
თქმა
 
უნდა
,
მაღალი
 
მაჩვენებელი
 
არ
 
არის
,
მაგრამ
 
მისი
 
 შედარებითი
 
განხილვა
 
ცხადყოფს
,
რომ
 
ჩვენი
 
ქვეყანა
 
 შესასწავლ
 
პერიოდში
,
 სამრეწველო
 
განვითარების
 
თვალსაზრისით
,
იდგა
 
ევროპული
 
რუსეთის
,
განსაკუთრებით
 
კი
 
მისი
 
 სამიწათმოქმედო
 
რაიონების
(
გუბერნიების
)
ნაწილის
 
დონეზე
.
დასახელებული
 
მონაცემების
 
 შეფასებისას
,
ვიმეორებთ
,
მხედველობაში
 
უნდა
 
ვიქონიოთ
,
რომ
 
მასში
 
 შეტანილია
 
მხოლოდ
 
დამმუშავებელი
 
მრეწველობის
 
პროდუქციის
 
ნაწილი
,
დამზადებული
 
მეტ
-
ნაკლებად
 
კაპიტალისტურ
 
 საფუძვლებზე
 
მოწყობილ
 
 საწარმოებში
(
წვრილი
 
კაპიტალისტური
,
მანუფაქტურული
 
და
 
ფაბრიკა
-
ქარხნული
).
ქვეყნის
 
 საერთო
 
ეკონომიურმა
 
პროგრესმა
 
თავისი
 
გამოხატულება
 
პოვა
 
ვაჭრობის
,
ქალაქებისა
 
და
 
 საქალაქო
 
ცხოვრების
 
განვითარებაში
.
მართალია
, XIX 
 საუკუნის
 
რეფორმამდელ
 
 ხანაში
,
კერძოდ
30-60-
იან
 
წლებში
,
 საქართველოში
 
არ
 
წარმოქმნილა
 
არც
 
ერთი
 
ახალი
 
ქალაქი
 
და
 
არც
 
ცოტად
 
თუ
 
ბევრად
 
მნიშვნელოვანი
 
 სავაჭრო
-
 სამრეწველო
 
დაბა
,
მაგრამ
 
ჩვენ
 
მაინც
 
ვლაპარაკობთ
 
 საქალაქო
 
ცხოვრების
 
 შემდგომ
 
განვითარებაზე
 
მასში
 
მომხდარი
 
მნიშვნელოვანი
 
თვისებრივი
 
ცვლილებების
 
გამო
.
ისეთი
 
მოვნელები
,
როგორიცაა
 
წვრილ
 
 საქონლურ
 
წარმოებაში
 
ამქრულ
-
ფეოდალურ
 
 შეზღუდვათა
 
გადალახვა
,
 სახელოსნოთა
 
გამსხვილების
 
ტენდენცია
,
დაქირავებული
 
 შრომის
 
 ხვედრითი
 
წონის
 
ზრდა
,
ამქრის
 
გარეშე
 
 სახელოსნოთა
 
გამრავლება
 
და
 
თავისუფალი
 
კონკურენციის
 
 შემოჭრა
,
მანუფაქტურების
 
გავრცელება
 
და
 
მანქანური
 
წარმოების
 
დანერგვის
 
ცდები
 
და
 
 სხვ
.,
მნიშვნელოვნად
 
ცვლიდნენ
 
ქალაქების
 
ეკონომიურ
 
 ხასიათს
.
ქალაქებში
 
მარტივი
 
 სასაქონლო
 
წარმოება
 
თანდათანობით
 
ადგილს
 
უთმობდა
 
თვისებრივად
 
ახალ
 
კაპიტალისტურ
(
უპირატესად
 
წვრილ
)
წარმოებას
.
ნატურალური
 
მეურნეობის
 
რღვევის
 
 შედეგად
 
 შეინიშნება
 
ქალაქისა
 
და
 
 სოფლის
 
დაპირისპირების
 
გაღრმავება
,
ქალაქის
 
 სავაჭრო
-
 სამრეწველო
 
პოტენციალის
 
გადიდება
,
მისი
 
როგორც
 
 სამრეწველო
 
ნაწარმის
 
მიმწოდებლისა
 
და
 
და
 
 სასოფლო
-
 სამეურნეო
 
პროდუქციის
 
მომხმარებლის
 
როლის
 
განუხრელი
 
ზრდა
 
და
 
 სხვ
.,
რაც
 
ეგრეთ
 
წოდებული
 
 შინაგანი
 
ბაზრის
 
 შექმნის
 
მაჩვენებელი
 
იყო
 
 საქართველოს
 
 სინამდვილეში
.
 საქალაქო
 
ცხოვრების
 
განვითარების
 
პარალელურად
,
მასთან
 
ერთად
 
და
 
მის
 
 შედეგად
 
მიმდინარეობდა
 
ქალაქების
 
მოსახლეობის
 
აბსოლუტური
 
და
 
 შედარებითი
 
ზრდა
.
 საკმარისია
 
ითქვას
,
რომ
 
აღმოსავლეთ
 
 საქართველოში
 
ქალაქების
(
თბილისი
,
გორი
,
თელავი
,
 სიღნაღი
,
დუშეთი
)
მოსახლეობა
1821-1865
წლებში
 
გაიზარდა
4-
ჯერ
 
და
 
მეტად
(22513
 სულიდან
93 336
 სულამდე
).
განუხრელად
 
იზრდებოდა
 
ქალაქების
 
მობინადრეთა
 
 ხვედრითი
 
წონა
,
რაც
 
აღმოსავლეთ
 
 საქართველოში
1821
წელს
 
უდრიდა
12,2%-
 ს
, 1865
წელს
 
კი
18,3%-
 ს
.
დასავლეთ
 
 საქართველოშიც
 
 საქმე
 
გვაქვს
 
ქალაქური
 
ცხოვრების
 
 შემდგომ
 
განვითარებასთან
,
თუმცა
 
მისი
 
ტემპები
 
და
 
მასშტაბი
 
გაცილებით
 
უფრო
 
ნელი
 
და
 
ზომიერი
 
იყო
.
აღსანიშნავია
,
რომ
 
ქალაქის
 
მოსახლეობის
 
ზრდა
 
მიმდინარეობდა
 
უმთავრესად
 
და
 
პირველ
 
ყოვლისა
 
თვით
 
 საქართველოს
 
 სოფლის
 
მკვიდრთა
 
 ხარჯზე
.
ფულად
-
 სასაქონლო
 
ურთიერთობათა
 
განვითარებისა
 
და
 
კლასობრივი
 
ბრძოლის
 
გამწვავების
 
 შედეგად
 
 სოფლის
 
მკვიდრმა
 
დატოვა
 
თავისი
 
მუდმივი
 
 საცხოვრებელი
 
და
 
ქალაქს
 
მიაშურა
.
გარკვეულ
 
როლს
(
თუმცა
 
გაცილებით
 
ნაკლებს
,
ვიდრე
 
პირველი
)
თამაშობდნენ
 
ამიერკავკასიის
 
 სხვა
 
რაიონებიდან
,
აგრეთვე
 
რუსეთიდან
,
 
 სპარსეთიდან
 
და
 
თურქეთიდან
 
ჩამოსულები
,
 სამხედრო
 
ნაწილები
 
და
 
ადმინისტრაცია
,
რომელთა
 
ადგილსამყოფელს
 
ძირითადად
 
 საგუბერნიო
 
და
 
 სამაზრო
 
ქალაქები
 
წარმოადგენდა
.
 საქართველო
 
მაშინ
,
როგორც
 
უკვე
 
ითქვა
,
აგრარულ
 
ქვეყანას
 
წარმოადგენდა
.
მწარმოებელი
 
კლასის
 
აბსოლუტური
 
უმრავლესობა
 
 სოფლის
 
მეურნეობის
 
 სხვადასხვა
 
დარგში
 
იყო
 
დასაქმებული
.
ასეთ
 
ვითარებაში
 
ქვეყნის
 
ეკონომიური
 
განვითარების
 
 საერთო
 
დონის
 
განსაზღვრისას
 
დიდი
 
მნიშვნელობა
 
ენიჭება
 
იმ
 
ცვლილებების
 
წარმოჩენას
,
რომელსაც
 
განსახილველი
 
 ხანის
 
ქართულ
 
 სოფელში
 
ჰქონდა
 
ადგილი
.
ამ
 
ცვლილებების
 
 საერთო
 
 ხასიათი
 
და
 
ტენდენცია
 
ბურჟუაზიული
 
იყო
.
ყურადღებას
 
იპყრობს
 
 სასაქონლო
 
წარმოების
 
 საგრძნობი
 
განვითარება
 
გასული
 
 საუკუნის
30-
იანი
 
წლებიდან
,
.
.
იმ
 
დროიდან
,
როდესაც
 
ჩვენს
 
ქვეყანაში
 
 შედარებით
 
მშვიდობიანობა
 
დამყარდა
.
ამიერიდან
 
მწარმოებელი
 
კლასი
 
ცდილობს
 
მოიყვანოს
 
არა
 
მარტო
 
მისთვის
,
მის
 
მოთხოვნილებათა
 
დასაკმაყოფილებლად
 
აუცილებელი
 
პროდუქცია
,
არამედ
 
ზედმეტი
,
 საბაზრო
.
ბაზარს
 
უკავშირდება
 
 სოფლის
 
მეურნეობის
 
ყველა
 
დარგი
,
მათ
 
 შორის
 
მარცვლეული
 
კულტურისაც
,
რომელიც
 
 შედარებით
 
ნაკლებ
 
 საქონლური
 
იყო
.
 საკმარისია
 
ითქვას
,
რომ
1845
წელს
 
თბილისის
 
გუბერნიის
 
მოსახლეობას
 
მთელი
 
დამზადებული
 
პურის
18 %
გაუყიდია
.
1
 
რუსეთში
 
კი
 
თვით
XIX 
 საუკუნის
50-
იან
 
წლებშიც
 
 სასაქონლო
 
პურის
 
 ხვედრითი
 
წონა
17%-
 ს
 
არ
 
აღემატებოდა
.
2
 
კიდევ
 
უფრო
 
ძლიერად
 
იყო
 
 შეჭრილი
 
ფულადი
 
 სასაქონლო
 
ურთიერთობა
 
მევენახეობა
-
მეღვინეობაში
,
მეაბრეშუმეობაში
,
მებამბეობასა
 
და
 
მეთამბაქოეობაში
.
 საბაზრო
 
პროდუქციის
 
 ხვედრითი
 
წონა
 
ამ
 
დარგებში
 
უდრიდა
(
 შესაბამისად
): 25%-
 ს
(
კახეთი
,1830
.), 70%-
 ს
40-
იან
 
წლებში
, 75%-
 ს
(
იმერეთი
, 1864
.)
და
67,5%-
 ს
(
თბილისის
 
გუბერნია
, 1859
.).
ეს
 
მონაცემები
 
მკაფიოდ
 
ადასტურებს
 
 საკმაოდ
 
განვითარებული
 
 შინაგანი
 
ბაზრის
,
 სასაქონლო
 
წარმოებისა
 
და
 
ფულადი
 
ურთიერთობის
,
.
.
კაპიტალიზმის
 
ერთ
-
ერთი
 
აუცილებელი
 
პირობის
3
 
არსებობას
 
რეფორმის
 
წინარე
 
 ხანის
 
 საქართველოში
.
თუმცა
 
 სასაქონლო
 
წარმოების
 
გარეშე
 
არ
 
არსებობს
 
კაპიტალიზმი
,
მაგრამ
 
მარტო
 
ის
 
ვერ
 
წარმოშობს
 
ამ
 
ფორმაციას
.
ამისათვის
 
 საჭიროა
 
და
 
აუცილებელი
 
თავისუფალი
 
 სამუშაო
 
ძალა
,
თავისუფალი
 
ორმაგი
 
გაგებით
-
პირადად
 
და
 
 საწარმოო
 
 საშუალებებისაგან
.
წინამდებარე
 
ტომში
 
მოტანილი
 
ფაქტობრივი
 
მასალა
 
ნათლად
 
გვიჩვენებს
,
რომ
XIX 
 საუკუნის
 
რეფორმამდელ
 
 ხანაში
,
განსაკუთრებით
 
კი
30-60-
იან
 
წლებში
,
მიმდინარეობდა
 
გლეხობის
 
კლასობრივი
 
დიფერენციაციის
 
პროცესი
,
რაც
,
ერთი
 
მხრივ
,
 საწარმოო
 
 საშუალებებით
 
უხვად
 
მომარაგებული
 
ბობოლების
,
 ხოლო
,
მეორე
 
მხრივ
,
ამ
 
 საშუალებებს
 
მთლიანად
 
ან
 
ნაწილობრივ
 
მოკლებულ
,
თავისი
 
 სამუშაო
 
ძალის
 
გაყიდვით
 
მოარსებე
 
გლეხთა
 
ჯგუფის
 
წარმოშობაში
 
გამოიხატა
. 1842
წლის
 
კამერალური
 
აღწერის
 
თანახმად
,
მაგალითად
,
თელავის
 
მაზრის
 
 სახელმწიფო
 
გლეხთა
13,5%-
 ს
 
არ
 
ჰქონია
 
არც
 
ერთი
 
მეტრი
 
 სახნავ
-
 სათესი
 
და
 
 სავენახე
 
მიწა
.
ისინი
 
თავს
 
ირჩენდნენ
 
დღიური
 
ქირით
(
ან
 
მიწის
 
იჯარით
 
აღებით
).
 სამუშაო
 
ძალას
 
ყიდდნენ
 
 საწარმოო
 
 საშუალებებით
(
მიწა
,
გამწევი
 
ძალა
,
ინვენტარი
)
ცუდად
 
მომარაგებული
 
გლეხებიც
.
 საერთოდ
,
 სოფლის
 
მშრომელი
 
მოსახლეობის
 
იმ
 
ნაწილის
 
1
 
 სსცია
,
ფონდი
16,
 საქმე
8888;
 შეადარე
 
. 4.
ანაწერი
8,
 საქმე
43.
2
 
В
.
К
.
 Яцунский
,
Аграрное
 
 развитие
 
России
 
с
80-
х
 
годов
XVIII
века
 
до
80-
х
 
годов
XIX
столетия
(
Рукопись
 
доклада
,
прочитанного
 
в
 
г
.
Риме
 
в
 
мае
1966
года
 
на
 
коллоквиуме
 
советско
-
италянских
 
историков
),
გვ
. 17.
3
 
.
.
ლენინი
,
თხზ
. ,
. 29,
გვ
. 560.

Activity (12)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Mariam Davitadze liked this
Nini Niinii liked this
Nika Xatiashvili liked this
Tea Tsomaia liked this