Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Ogniwa fotowoltaiczne różnych typów

Ogniwa fotowoltaiczne różnych typów

Ratings: (0)|Views: 431 |Likes:
Published by ProAkademia

More info:

Published by: ProAkademia on Nov 19, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/10/2013

pdf

text

original

 
16
www.swiat-szkla.pl
7
-
8/11
Materiały, technologie
Klasyfikacja i kryteria podziałuogniw słonecznych
Ze względu na rodzaj materiału półprzewodni
-
kowego ogniwa fotowoltaiczne można podzielić natakie, które są zbudowane z pierwiastków elemen
-
tarnych oraz te złożone ze związków półprzewodni
-
kowych. Do ogniw bazujących na półprzewodni
-
kach elementarnych, czyli pierwiastkach IV grupyokresowej, zaliczają się najpopularniejsze ogniwakrzemowe (Si) – monokrystaliczne, polikrystaliczneczy amorficzne – a także rzadziej stosowane ogniwagermanowe (Ge). Półprzewodniki złożone to związkiatomów grup III i V, takie jak arsenek galu (GaAs)
czy fosforek indu (InP), oraz pewne kombinacje grup
II i VI. Z tych ostatnich najczęściej wykorzystywanedo produkcji ogniw słonecznych to tellurek kadmu(CdTe) i siarczek kadmu (CdS), które często są sto
-
sowane jednocześnie, tworząc odpowiednio bazę
i emiter ogniwa PV. Godnymi uwagi są także niektóre
związki półprzewodnikowe składające się z atomówgrup I, III i VI, tak zwane chalkopiryty, do którychzalicza się diselenek indowo-miedziowy (CuInSe
2
).Materiał ten, jak również jego stop z pierwiastkiem
galu (Ga), dobrze sprawdzają się jako podłoża ogniw
słonecznych.Zarówno dla ogniw zbudowanych z półprzewod
-
ników elementarnych, jak i związków półprzewodni
-
kowych obowiązuje kolejny podział charakteryzujący
typ złącza p-n. Możemy tu wyróżnić ogniwa homo-i heterozłączowe oraz te oparte na złączach p-i-n
(przeważnie z krzemu amorficznego), a także na me
-
tal-półprzewodnik, czyli tzw. złączach Schottky’ego.
Homozłącze p-n złożone jest z dwóch odpowiedniodomieszkowanych obszarów tego samego materia
-
łu, czyli szerokości przerw energetycznych warstwtypu p i typu n są tu jednakowe. W heterozłączu na
-
tomiast mamy do czynienia z połączeniem dwóchróżnych materiałów półprzewodnikowych o różnychwartościach szerokości przerw energetycznych [1].
Do utworzenia heterozłącza półprzewodnikowego,
które można wykorzystać w konstrukcji ogniw, nie
-
zbędne jest połączenie materiałów o określonych
właściwościach. Półprzewodniki wchodzące w składheterozłącza muszą mieć odpowiednio dobrane war
-
tości przerw energetycznych oraz współczynniki ab
-
sorpcji. Warstwa wierzchnia ogniwa heterozłączowe
-
go (obszar emitera) powinna mieć szeroką przerwęenergetyczną i niewielki współczynnik absorpcji dla
określonych długości fali, dzięki czemu światło może
przedostać się do dolnej części (obszaru bazy). Ob
-
szar bazy natomiast, powinien charakteryzować sięwęższą przerwą energetyczną oraz dużą zdolnościąabsorpcji fotonów. Dlatego też w ogniwach hete
-
rozłączowych jako emiter często stosowany jest
siarczek kadmu CdS o przerwie energetycznej rów
-
nej 2,42 eV. Do prawidłowej budowy heterozłączakonieczne jest również aby wybrane dwa materiały,z których się składa, miały podobną strukturę kry
-
staliczną i stałe sieciowe, a także jednakowe współ
-
czynniki rozszerzalności cieplnej [2].Za kolejne kryterium podziału można przyjąć or
-
ganizację struktury materiału, z którego wykonanezostało ogniowo słoneczne. Wyróżniane są tu trzygłówne, podstawowe grupy z działu półprzewodni
-
ków, a mianowicie: ogniwa monokrystaliczne, poli
-
krystaliczne i amorficzne. Spośród materiałów po
-
likrystalicznych wyróżniane są ponadto, ze względuna wielkość ziaren, struktury: mikrokrystaliczna, po
-
likrystaliczna i multikrystaliczna.
Ostatnim kryterium podziału ogniw fotowoltaicz
-
nych jest ich grubość. Wyróżniane są ogniwa cienko
Rys. 1. Szczytowe sprawności ogniw słonecznych różnych typów [4].
Obecnie rozróżnianych jest co najmniej kilkadziesiąt typów konstrukcjiogniw słonecznych. W związku z tym istnieje także kilka różnych kryteriówich podziału i klasyfikacji, np. według zastosowanego materiału bazowego,jego struktury, grubości lub rodzaju złącza półprzewodnikowego. Od typuzastosowanych ogniw zależą bezpośrednio parametry techniczne modułówPV, a w konsekwencji całej instalacji. Występujące obecnie rodzaje ogniwfotowoltaicznych posiadają też różne parametry ekonomiczne, co wpływana opłacalność inwestycji w instalacje fotowoltaiczne
Ogniwa
fotowoltaiczne różnych typów
?-?_MATERIALY_znajdek_SS_07-8_2011.indd 166/20/11 11:06:06 AM
 
17
www.swiat-szkla.pl
7
-
8/11
Materiały, technologie
i grubowarstwowe. Minimalna grubość, koniecznado prawidłowej pracy ogniwa, zależna jest od war
-
tości współczynnika absorpcji [3]. Dzięki wysokiemu
współczynnikowi absorpcji danego materiału można
otrzymywać poprawnie działające ogniwa już przygrubościach kilku lub kilkunastu mikrometrów. Dlamateriałów będących słabszymi absorbentami gru
-
bość konieczna jest większa. Przyjmuje się, że ogni
-
wa cienkowarstwowe to te o grubości nieprzekracza
-
jącej 20 µm. Takie rozwiązanie w przypadku krzemupolikrystalicznego zapewnia absorpcję ponad 90%fotonów padających na powierzchnię ogniwa, pod
-
czas gdy w przypadku konstrukcji monokrystalicznej
do osiągnięcia podobnego wyniku niezbędna jestgrubość ogniwa od 200-300 µm. Niewielka gru
-
bość zastosowanych warstw oraz ich polikrystalicz
-
na struktura zmieniają również właściwości fizyczneogniw, np. zwiększając znacznie ich plastyczność.Należy podkreślić, iż klasyfikacja ta nie zależy odtechnologii wytwarzania przyrządów.Rys. 1 [4] prezentuje maksymalne, uzyskane la
-
boratoryjnie sprawności, ogniw słonecznych różnych
typów na przestrzeni ostatnich 30 lat.
Ogniwa polikrystaliczne
i amorficzne
Mimo, iż ogniwa monokrystaliczne (Si, GaAs)charakteryzują się największą sprawnością, za wy
-
korzystaniem polikrystalicznych przemawia tańszatechnologia wytwarzania oraz możliwość nakłada
-
nia warstw na różnorodne, tanie podłoża, co po
-
szerza obszar ich zastosowań. Do najważniejszych
ogniw polikrystalicznych zaliczmy ogniwa wykonanez krzemu polikrystalicznego, z polikrystalicznego ar
-
senku galu, ogniwa CIS (CuInSe
2
 /CdS) i CIGS (CISz dodatkiem galu), a także ogniwa kadmowo-tellu
-
rowe (CdTe/CdS).
Krzem polikrystaliczny
Krzem polikrystaliczny składa się z kilku mniej
-
szych kryształów lub dużych ziaren (rys. 2). Tegotypu budowa wprowadza do struktury obszary gra
-
niczne między ziarnami i kryształami, które hamująprzepływ elektronów i powodują ich rekombinacjęz dziurami (rys. 3). Istnienie strefy ładunku bufo
-
rowego na granicy ziaren powoduje, że wewnątrz
struktury występuje wyłącznie pionowy przepływ
ładunku, co upodabnia ją do połączenia równole
-
głego wielkiej ilości ogniw monokrystalicznych.
W ten sposób ogniwo wytwarza napięcie V
OC
równenapięciu pojedynczej komórki zaś prąd I
SC
ogniwajest sumą prądów wszystkich mikroogniw. Pozwalato na osiągnięcie stosunkowo wysokiej sprawności
przyrządu przy obniżeniu wymagań odnośnie jakości
zastosowanego materiału. W zależności od wielkości
tych ziaren i kryształów wyróżniane są trzy rodzajetakiej struktury [5]:mikrokrystaliczna (µc-Si) – wielkość ziaren nie
przekracza od 1 µm,polikrystaliczna (pc-Si) – wielkość ziaren waha
się od 1 µm do 1 mm,multikrystaliczna (mc-Si) – wielkość ziaren za
-
wiera się od 1 mm do 10 cm.Krzem polikrystaliczny może być produkowany
na różne sposoby. Najbardziej popularne metody ko
-
mercyjne wykorzystują proces odlewania (ang.
cast 
)
czy też krzepnięcia kierunkowego (ang.
directio-
 nal solidification
) oraz techniki wzrostu wstęgowego(ang.
 ribbon growth
). W tych ostatnich wyelimino
-
wane zostały straty materiału, związane z konieczno
-
ścią cięcia go na płytki, które istnieją w pozostałychmetodach. Mniej popularną metodą jest ciągłe od
-
lewanie elektromagnetyczne (ang.
electromagneticcontinuous casting
- EMC).
Tellurek kadmu i diselenek indowomiedziowy
Tellurek kadmu jest znakomitym, cienkowarstwo
-
wym materiałem polikrystalicznym o niemal ideal
-
nej wartości przerwy energetycznej równej 1,45 eVi bardzo wysokim współczynniku absorpcji. Ogniwa
kadmowo-tellurowe wykonane są na bazie CdTe,
czyli półprzewodnika z grupy II-VI, którego wytwa
-
rzanie jest stosunkowo proste i niepociągające zasobą wysokich kosztów.Znanych jest kilka metod otrzymywania tellurkukadmu, takich jak: osadzanie chemiczne z fazy ga
-
zowej CVD, osadzanie elektrolityczne, sitodruk czytechnika bliskiej sublimacji. Najbardziej popularnąz nich jest ta ostatnia. Tellurek kadmu osadzany jest
w postaci cieniutkiej, kilku- mikrometrowej war
-
stwy polikrystalicznej. W efekcie otrzymywane jestogniwo będące heterozłączem tellurku kadmu CdTei siarczku kadmu CdS. W praktyce preferowana jestgrubość ogniw tego rodzaju od 3 do 7 µm. Typową
konstrukcję ogniwa CdS/CdTe przedstawia sche
-
matycznie rys. 4.Diselenek indowo-miedziowy (CuInSe
2
– CIS)jest materiałem charakteryzującym się bardzo wy
-
sokim współczynnikiem absorpcji, dzięki czemu aż99% światła padającego na ten materiał jest ab
-
sorbowane w pierwszym mikrometrze powierzch
-
ni [5]. Należy on do grupy związków o podstawo
-
wym składzie I-III-VI
2
, gdzie I oznacza pierwiastek
z pierwszej grupy (np. Cu, Ag), III jest pierwiastkiem
z grupy trzeciej (np. Al, Ga, In), zaś VI to chalkoge
-
nek (np. Se, S). Wszystkie tego typu związki moż
-
na zaliczyć do półprzewodnikowych, a kilka z nichdobrze sprawdza się w przemyśle fotowoltaicznym[6]. Ogniwa słoneczne tego typu wykonywane sągłównie na bazach polikrystalicznych warstw CIS,jak również na podłożach ze stopów CuInSe
2
z za
-
wartością galu (CIGS), który zwiększa przerwę ener
-
getyczną materiału.
Krzem amorficzny
Pomimo tego, że krzem amorficzny nie tworzystruktury krystalicznej i zawiera znaczną ilość de
-
fektów strukturalnych, za jego stosowaniem w prze
-
myśle fotowoltaicznym przemawiają aspekty eko
-
nomiczne. Materiał ten absorbuje promieniowaniesłoneczne z czterdziestokrotnie większą sprawno
-
ścią w porównaniu do krzemu monokrystalicznego.W związku z tym warstwa o grubości zaledwie jed
-
Rys. 2. Zdjęcie mikroskopowe struktury polikry
-stalicznej.
Rys. 3. Przekrój poprzeczny przez strukturę poli
-krystalicznego ogniwa PV.
Rys. 4. Typowa konstrukcja ogniwa polikrystalicz
-
nego na przykładzie ogniw CdS/CdTe.
?-?_MATERIALY_znajdek_SS_07-8_2011.indd 176/20/11 11:06:07 AM
 
18
www.swiat-szkla.pl
7
-
8/11
Materiały, technologie
nego mikrometra wystarcza do zaabsorbowania po
-
nad 90% energii słonecznej padającej na ogniwo, co
jest jedną z głównych przyczyn obniżających kosz
-
ty produkcji ogniw tego typu. Ponadto, wytwarzaniekrzemu amorficznego może odbywać się w dużoniższych temperaturach, a warstwy mogą być osa
-
dzane na tanich podłożach, takich jak szkło, plastikczy metal. Dlatego też krzem amorficzny idealnienadaje się do zastosowań w systemach fotowol
-
taicznych zintegrowanych z budownictwem [7]. Zewzględu na wyjątkowe właściwości, ogniwa na ba
-
zie krzemu amorficznego są budowane w specjalny
sposób. Struktura p-i-n, o którą zazwyczaj oparta jest
ich budowa, polega na tym, że pomiędzy warstwa
-
mi półprzewodników typu p oraz n istnieje jeszczewarstwa półprzewodnika samoistnego.W ogniwach tego typu występuje jednak tzw.efekt Staeblera-Wrońskiego, polegający na tym, żedługotrwałe naświetlanie wywołuje znaczny wzrostkonduktywności materiału. Efekt ten jest całkowicieodwracalny więc możliwa jest regeneracja poprzezwygrzewanie w ciemności [2].
Alternatywne konstrukcjeogniw fotowoltaicznych
Istnieje bardzo wiele alternatywnych rozwiązań
fotowoltaicznych. Do jednego z nich można zaliczyć
ogniwa organiczne (fot. 1). Mechanizm fotogeneracji
w ogniwach tego typu jest inny niż w klasycznych
ogniwach półprzewodnikowych, a zasada działa
-
nia opiera się na procesach spowodowanych przezekscytony. Ogniwa te zbudowane są z materiałóworganicznych o małym ciężarze cząsteczkowym lubz polimerów aktywnie uczestniczących w konwersji
energii słonecznej na energię elektryczną. Konstruk
-
cja organicznych ogniw fotowoltaicznych oparta jesto połączenie sieci półprzewodnikowej z metaloorga
-
niczną lub organiczną warstwą barwnika (ang.
dye- sensitived 
). Występują tu struktury z heterozłączamipłaskimi (dwuwymiarowa geometria złącza) i z he
-
terozłączami o geometrii trójwymiarowej (moleku
-
larne, ciekłokrystaliczne, polimerowe, hybrydowe).Ogniwa organiczne posiadają także pewne nietypo
-
we właściwości. Mianowicie, nigdy nie osiągają one100% absorpcji w zakresie światła widzialnego – ty
-
powe wartości maksymalne to 80%-90%. Ponadto,niektóre typy ogniw organicznych wykazują większą
sprawność przy zmniejszonym natężeniu oświetlenia
(np. zwiększenie sprawności z 4% do 6%).W ostatnich latach w Japonii powstały alterna
-
tywne ogniwa słoneczne wykorzystujące, jako ma
-
teriał bazowy krzem. Innowacja polega tu na stwo
-
rzeniu układu stanowiącego multikrystaliczną kulkękrzemową (o średnicy 1 mm) umieszczoną w ogni
-
sku sześciokątnego odbłyśnika koncentrującego
światło. Połączone ze sobą minireflektory pokrywająpowierzchnię tworząc strukturę podobną do plastra
miodu, dzięki czemu tworzą ogniwa lub całe moduły
PV. Ogniwa fotowoltaiczne tego typu osiągają spraw
-
ności zbliżone do obecnie stosowanych multikrysta
-
licznych krzemowych przyrządów fotowoltaicznych,
przy dużo niższych kosztach produkcji. Istotną zaletą
tego rozwiązania, w stosunku do konwencjonalnejtechnologii krzemowej, jest niewątpliwie elastycz
-
ność nowej konstrukcji. Podłoże jest tu wykonane
z cienkiej blachy aluminiowej (stanowiącej tylny
kontakt), a ponieważ kuleczka wraz z reflektorem maśrednicę niespełna 3 mm, ogniwo tego typu możebyć w pewnym zakresie wyginane bez obawy o zła
-
manie lub uszkodzenie (fot. 2) [8].
Zastosowania ogniw
słonecznych różnych typów
Moduły fotowoltaiczne mają zastosowanie wszę
-
dzie tam, gdzie jest zapotrzebowanie na energię
elektryczną. Różne typy ogniw słonecznych stoso
-
wane są w różnych warunkach, w zależności od wy
-
magań i potrzeb.
Fot. 1. Wygląd różnego rodzaju fotowoltaicznych ogniw organicznych.Fot. 2. Ogniwo PV wykonane z kuleczek krzemowych.
?-?_MATERIALY_znajdek_SS_07-8_2011.indd 186/20/11 11:06:08 AM

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->