Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
1Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
boya-baskı

boya-baskı

Ratings: (0)|Views: 978|Likes:
Published by chelen84

More info:

categoriesTypes, Research
Published by: chelen84 on Nov 20, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, DOC, TXT or read online from Scribd
See More
See less

11/20/2011

pdf

text

original

 
Renklendirme: Boya – Baskı
 28-Renklendirmenin amacı? Renk nedir?Rengi oluşturan boyarmaddelerin genel yapısıBoya ve baskı ile renklendirmede tek amaç vardır: Moda rengi veya deseni kumaşakazandırmak. Renk ve renklilik olayını kısaca şu şekilde özetlemek mümkündür:Bir cisminrenkli görünmesi o cisim üzerine düşen ışık ışınlarının cisim tarafından absorbe (tutulması-yutulması) edilmesi veya yansıtılması olayı ile ilgili bir durumdur.Yani renkli görünüm içinilk önce o ortamda ışık ışınlarının olması şarttır. Fiziksel olarak ışık ‘belli dalga boyu vefrekanstaki elektromanyetik dalgalar’ olarak tanımlanmaktadır. Ancak insan gözü tümelekromanyetik dalgaları renk olarak görmeyip, yalnızca dalga boyu 400-800 nm arasındaolanları görebilmektedir. İşte görünür bölgede yani 400-800 nm dalga boyuna sahip ışık ışınlarının cisimler tarafından absorbsiyonu ve yansımalarına göre ancak biz o cismi renkligörebiliyoruz.O nedenle beyaz ve siyah renkler aslında renk olarak kabul edilmezler . Veya iki uçtaki sınır renklerdir denilebilir. Çünkü beyaz bir cisim, üzerine düşen tüm ışık ışınlarını yansıtırken,siyah bir cisim tümünü absorbe etmektedir. O halde bu iki sınır arasındaki renklilik olayı ışık ışınlarının seçimli absorbsiyonu sonucu ortaya çıkmaktadır. Bunu ışık ışınlarının dalga boyuaçısından tablo 9 deki gibi bir düzen içinde göstermek mümkündür.Renkli görünmenin, ışık ışınlarının seçimli absorbsiyonu sonucu ortaya çıktığını belirtmiştik.Ancak biz yansıyan ışınların oluşturduğu komplementer bileşimi renk olarak görürüz.Örneğin, eğer görünür sahadaki mavi dalga boyuna denk gelen ışık ışınları cisim tarafındanabsorbe edilip mor, yeşil, turuncu, kırmızı karışımı ışınlar yansıtılmış ise biz bu karışımınoluşturduğu bileşimi sarı renk olarak görürüz.29-Haslık nedir? İşleme (fabrikasyon) ve kullanım haslıklarına örnekler? Haslık değerleri bir tekstil ürününü objektif ölçülerle değerlendiren yani kaliteyi belirleyenözelliklerin tümünü oluşturmaktadır. O nedenle haslıklara biraz daha etraflıca değinmekteyarar vardır. Geneldehaslık :Bir tekstil ürünü için gerek üretimi gerekse onun kullanımı sırasında karşılaştığı etkilere dayanma ve direnme gücüdür diye tanımlanmaktadır. Bunedenledir ki, haslıklar üretim (fabrikasyon) ve kullanım haslıkları diye ikiyeayrılmaktadırlar:a) Fabrikasyon haslıkları:daha çok o tekstil ürününün üretimi sırasındaki işlemler içinönemlidir. O nedenle doğrudan tüketiciyi ilgilendirmeyen haslıklardır. Örneğin:*Termofiksaj haslığı *Merserizasyon haslığı*Süblimasyon haslığı *Karbonizasyon haslığı*Dekatür haslığı *Pişirme haslığı*Dink haslığı *Peroksit haslığı v.b. gibi. b) Kullanım haslıkları:Doğrudan tüketiciyi ilgilendiren haslıklardır. Boyut değişimi ile ilgilihaslıkların dışındaki çoğunluğu boyalı ve baskılı kumaşların renk haslıkları oluşturmaktadır.Başlıca kullanım haslıkları:*Yıkamada, kuru temizlemede, ütülemede boyut değişimleri*Işık haslığı *Kuru temizleme haslığı*Renk yıkama haslığı *Normal su haslıkları*Ütü haslığı *Deniz suyu, klorlu su haslıkları*Ter haslığı *Tükürük haslığı gibi.30-Haslıkların değerlendirilmesinde kullanılan skalalar?Bu haslıklardan yalnızcaışık haslığı 8 basamaklıolup her koşulda solma davranışları aynı olan özel seçilmiş mavi boyarmaddelerle
 
 boyanmış yaniyünlü mavi skalakumaşları solmada referans skala olarak kullanılmak suretiyle ışık haslığı belirlenmektedir.Işık haslığında 1 en kötü, 8 ise en mükemmel haslık değeridir. Mavi skala ve kumaş örnekleri belirlenen yönteme göre aynı anda ışıklandırmaya (solmaya) bırakılıp, her koşulda standartsolma özelliği aynı olan mavi skaladaki solmaya uygun solma özelliği gösteren örnekler için o basamağın numarası ışık haslığı değeri olarak verilmektedir.Işık haslığı dışındakidiğer haslıklardaise değerlendirmeler 1 den 5 e kadar ve gri skalalar  kullanılarak yapılmaktadır. Gri skalalar renk değişiminiveakmayı (kirletme)değerlendirmek  için olmak üzere iki çeşittir. Renk haslıklarının rakamsal değerleri ve bunların anlamları ise şuşekilde sıralanmaktadır.1-Çok düşük haslık değeri,2-Düşük,3-Orta,4-İyi,5-Çok iyi haslık değeri.Haslık değerleri ulusal (TS) ve uluslararası (ISO ) standartlara göre yapılan testler 31-Substantif (direk) boyarmadde ile selüloz liflerinin boyanması Substantif boyarmaddeler suda çözülen cinsten ve çoğunlukla azo grubu boyarmaddelerdir.Herhangi bir madde ve özel işlem gerektirmeden suda çözülürler ve liflere karşısubstantiflikleri (afiniteleri) yani bağlanma istekleri vardır. *Kolayca ve aracısız olarak liflere bağlandıkları için bunların bir adı da direk boyarmaddedir. *Substantiflik söz konusu olduğuiçin çektirme yöntemine göre boyama yapılır. Yani haspel, jet, overflow, airflow ve üniversal boyama aparatları ile çalışılarak boyamalar yapılmaktadır. Boyama sırasında bu boyarmaddeler ilk önce flotte içinde liflere yanaşmakta (adsorbsiyon) daha sonra difüzyonlaliflerin kolay nüfuz bölgelerine (amorf) girmektedir. Boyama işleminde etkili olan başlıca bağlar: *H-köprüleri. *Van der Waals (kohezyon) kuvvetleri ve. *Diphol çekim kuvvetleridir.Tekrarlamak gerekirse, nisbeten bol flotte içinde bulunan ve adsorbsiyonla yüzeye yanaşan boyarmaddeler daha sonra liflerin içerisine, kolay nüfuz bölgelerine (amorf bölgelere)girmekte ve yukarıda adı geçen zayıf bağlarla liflere bağlanmaktadır.Zayıf bağlarla bağlandıkları için yaş haslıkları düşüktür . Bir boyarmaddenin substantifliğinin yüksek alabilmesi için : *Uzun ve düz bir zincir yapısına sahip olması, *Uzun bir dizi konjuge çift bağa sahip olması, *Agregat oluşturma (biraraya gelme, kümelenme) özelliğinin bulunmasıgibi özelliklerinin olması gerekmektedir. Daha önceki temel işlemlerde gördüğümüz çektirmeyöntemine göre aplikasyonda bilindiği gibi belli bir süre sonunda boyarmaddenin işlemçözeltisinde (flottede) ve kumaş üzerindeki miktarları arasında aşağıdaki gibi bir dinamik denge oluşmaktadır.32-Reaktif boyarmaddelerle boyama Reaktif boyarmaddeleselüloz liflerine reaktif grupları üzerinden kovalent bağla sağlam bir şekilde bağlandıkları için yaş haslıkları yüksek olan boyamalar elde edilmektedir. Bugün içingerek boyama gerekse baskıcılıkta en çok kullanılan boyarmadde grubudur. Reaktif  boyarmaddede reaktif grubu oluşturan bölümün yapısına göre başlıca iki çeşidi bulunmaktadır. Bunlar klortriazin vevinilsulfon tipi boyarmaddelerdir.Klortriazin tipireaktif   boyarmaddenin yapısı aşağıdaki formülde görüldüğü gibidir.Reaktif boyarmaddelerle yapılan boyama işlemi nisbeten kısa sürede bitmesine karşın boyamaların son yıkama işlemleri çok uzun sürmektedir. Bu yıkamanın çok etkili bir şekilde
 
yapılması yaş haslıklar açısından son derece önemli ve gereklidir. Çünkü reaktif  boyarmaddelerin en sakıncalı taraflarından biri, su ile reaksiyona girmeleridir. Su ilereaksiyona giren boyarmadde, boyama sırasında aynen substantif boyarmadde gibi zayıf  bağlarla liflere bağlanmaktadır. Bu durum boyamanın yaş haslıklarını düşürmektedir. Onedenle boyama sonundaki yıkamalar: *Soğuk durulama. *Sıcak durulama. *İki kez kaynar sabunlama. *Sıcak ve soğuk durulamalar gibi uzun işlemleri gerektirmektedir. Bu şekildeki bir yıkama işlemi ise oldukça masraflı, zaman alıcı ve atık su bakımından fazla yük getiricidir.33-Küp ve kükürt boyarmaddeleri ile boyama Küp boyarmaddelerinin diğer bir adı da indantren boyalarıdır. Indantren adı eskiden tekstildehaslıklar açısından bir marka etiketi olarak kullanılmıştır. O nedenle bu boyarmaddelerin;*Seçilmiş olanlarının fabrikasyon ve kullanım haslıkları yüksektir. *Genelde parlak olmayan, pastal renkler elde edilmektedir. *Pahalı boyarmaddelerdir. *Her çeşit rengi bulunmamaktadır. *Boyarmaddeler suda çözünmeyen cinstendir. Bu boyarmaddeler sudaçözünmeyen cinsten oldukları için düzgün boyama işlemleri de kolay değildir. O nedenle ilk önce bu boyarmaddelerin bazik ortamda indirgenerek küpleme işlemi yapılmakta, boyamaişlemi bu şekli ile yapılmaktadır. Küpleme işlemi yeterince iyi olmadığı ve içe işleyen boyamalar yapılamadığı sürece haslıkların tatmin edici düzeyde olması zorlaşmaktadır.Kükürt boyarmaddeleri ile yapılan boyamalar Kükürt boyarmaddeleri de küp boyarmaddeleri gibi suda çözülmeyen yapıdadır. Önceindirgenerek liflere afiniteli hale getirilmektedir. İndirgen madde olarak eskiden sodyumsülfür (Na2S) kullanılmakta idi. Bu maddenin piyasadaki adı ise zırnıktır. Pis kokulu olması, kükürtiçermesi nedeniyle çalışma koşulları ve çevre açısından sevimsizdir. Ancak son zamanlardazırnık kullanılmadan çalışılabilen ve sülfit içermeyen yeni tip kükürt boyarmaddeleri (DiresulEV, Hydrosol) geliştirilmiştir. Bunlar ekolojik tip boyarmaddeler olarak lanse edilmektedirler.Ağır metal iyonu içermemeleri, AOX yükü oluşturmamaları çevre için iyi taraflarıdır. Klasik kükürt boyarmaddeleri ile çalışmada katalogda verilen miktarda Na2S, boyarmadde ile birlikte kaynatılarak çözülüp 10 dakika kadar bekletilmektedir. Ancak biraz önce de belirtildiği gibi zırnık yerine artık, genelde indirgen madde olarak glikoz ve hidrosülfitkombinasyonu tercih edilmektedir.34-Pigment boyarmaddeleri ile yapılan boyama Life afinitesi olmayan ve suda çözünmeyen bir boyarmadde cinsidir. Kumaşa binder (bağlayıcı) denilen bir yardımcı madde vasıtası ile tutunduğu için boyamada lif cinsigözetmez. Yani istenilmesi ve uygun olması durumunda her türlü liflerden yapılmış tekstilürünü bu boyarmaddelerle boyanabilir. Afinite olmadığı için emdirme yöntemine göreçalışılmaktadır. Bununla ilgili bir boyama reçetesi şu şekilde olabilir.Reçete örneği:1 - 1,5 g/l Pigment boyarmaddesi60 – 70 g/l Binder x g/l Katalizatör (asidik tuz)Bu çözelti ile fulardda emdirilen kumaş önce kurutulur. Sonra 140-160°C de 3-5 dakikakondenzasyon işlemi ile boyarmaddenin liflere fiksajı tamamlanır. Tekstil baskıcılığında çok kullanılan bu boyarmaddelerin boyamacılıkta kullanımları azdır. Boyama sonunda binder maddesi kumaşta kaldığı için tutumu olumsuz yönde (sert) etkilemektedir. O nedenle koyu boyamalar yapılmaz. Çünkü boyama koyuluğu arttıkça daha fazla binder kullanmazorunluluğu vardır. Bu ise tutumun iyice sertleşmesi demektir. Diğer yandan pigment boyarmaddelerinin liflere afinitileri olmadığı için kurutma sırasında boyarmadde migrasyonauğrayarak kumaş yüzeyinde, liflerin yüzeyinde toplanmaktadır. Yüzeyde toplanan

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->