Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword or section
Like this
2Activity
P. 1
29696042 Difaransiyel Denklemler Konu Anlatimi 1

29696042 Difaransiyel Denklemler Konu Anlatimi 1

Ratings: (0)|Views: 374 |Likes:
Published by ealtundirek7809

More info:

Published by: ealtundirek7809 on Nov 23, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/05/2012

pdf

text

original

 
 D
İ
FERANS
İ
YEL DENKLEMLER UFUK ÖZERMAN 20061
D
İ
FERANS
İ
YEL DENKLEMLER 
 2006-2007 Güz Dönemi
Diferansiyel Denklemlerin S
ı
n
ı
fland
ı
r
ı
lmas
ı
 
Birçok mühendislik, fizik ve sosyal kökenli problemler matematik terimleri ile ifadeedildi
ğ
i zaman bu problemler, bilinmeyen fonksiyonun bir veya daha yüksek mertebeden türevlerini içeren bir denklemi sa
ğ
layan fonksiyonun bulunmas
ı
probleminedönü
ş
ür. Bu mant
ı
kla olu
ş
turulmu
ş
denklemlere
 
‘Diferansiyel Denklemler’ 
 
denir. Bunaörnek olarak F= ma newton kanunu verilebilir.E
ğ
er u(t), F kuvveti alt
ı
nda m kütleli bir parçac
ı
ğ
ı
n t an
ı
ndaki konumu veren bir fonksiyon isem
=
dt duu F dt u
,,
22
 Burada F kuvveti t,u,du/dt h
ı
z
ı
n
ı
n bir fonksiyonudur.
Adi ve K 
ı
smi Diferansiyel Denklemler
t ba
ğ
ı
ms
ı
z de
ğ
i
ş
keni, bilinmeyen y=f(t) fonksiyonu ve bu fonksiyonun y
, y
’’
.........y
(n)
 türevleri aras
ı
ndaki bir ba
ğ
ı
nt
ı
ya
diferansiyel denklem
’denir. Bu denklem
F( t, y, y
, y
’’
.........y
(n)
)=0
ş
eklinde gösterilir.y=f(t) fonksiyonu tek de
ğ
i
ş
kenli bir fonksiyon ise denkleme
adi diferansiyel’ 
denklemismi verilir. Bilinmeyen y=f(t) fonksiyonu birden fazla de
ğ
i
ş
kene ba
ğ
l
ı
ise türevlerine
ı
smi türev ,
denkleme ise
ı
smi diferansiyel denklem
ya da
ı
smi türevli denklem
 denir.
 x ydxdy
sin
=
1),(),(
2
 y xQ x z y x P  y x z
=
2denklemlerinden 1 nolu denklem adi dif. Denklem, 2nolu denklem ise k 
ı
smi dif.Denkleme örnek olarak verilebilir. Adi diferansiyel denklemlere k 
ı
saca diferansiyeldenklem denir.
 
 D
İ
FERANS
İ
YEL DENKLEMLER UFUK ÖZERMAN 20062
Diferansiyel denklemin mertebesi
 Bir diferansiyel denklemin mertebesi, denklemde var olan yüksek mertebeli türevinmertebesidir. En yüksek mertebeli türevin üssü denklemin derecesidir.2
y
’’
-4y
-6y=0 ikinci mertebeden
y
-6y=0 birinci mertebeden diferansiyel denklemlerdir.Genel halde F
[
t,u(t), u
(t),u
’’
(t),.......u
n
(t)
]
=0 denklemi n. mertebeden adi diferansiyeldenklemdir. u(t) yerine y koyarsak 
F( t, y, y
, y
’’
.........y
(n)
)=0
olur.
Örne
ğ
in
 y’’’+2e
t
y’’+yy’=t
4
(1)diferansiyel denklemi y=u(t) için 3. mertebeden bir diferansiyel denklemdir. Verilen bir adi diferansiyel denklemi çözmek için en yüksek mertebeli türevden yararlan
ı
l
ı
r.y
n
= f(t,y,y’,y’’,............y
(n-1)
) (2)
Çözüm:
 (2) nolu adi diferansiyel denklemin
α<
t
aral
ı
ğ
ı
ndaki çözümü
φ
dir ve türevleri
φ
,
φ
’’
,......
φ
 
(n)
vard
ı
φ
 
(n)
(t)= f 
[
t,
φ
(t),
φ
(t),........
φ
(n-1)
(t)
]
(3)(3) ün
α<
t
aral
ı
ğ
ı
ndaki her t için sa
ğ
land
ı
ğ
ı
kabul edilmektedir.
Do
ğ
rudan yerine koyma metodu
ile y
1
(t)=cost ve y
2
(t)=sint fonksiyonlar 
ı
y’’+y=0diferansiyel denkleminin çözümleridir(çözümlerin türevleri al
ı
n
ı
 p dif. denklemdeyerlerine kondu
ğ
unda diferansiyel denklemi sa
ğ
lamalar 
ı
gerekir.)y
1
=(Cost)
=-sint (sint)
=-cost cost-cost=0y
2
=(sint)
=cost cost
=-sint -sint+sint=0
Diferansiyel denklemlerin çözümleri
Bir diferansiyel denklemi özde
ş
olarak sa
ğ
layan her 
 
y=f(t) fonksiyonuna diferansiyeldenklemin
çözümü
veya
integrali 
denir. Bir diferansiyel denklemi çözmek demek,türevleri ile birlikte verilen diferansiyel denklemde yerlerine konuldu
ğ
u zaman,denklemi özde
ş
olarak sa
ğ
layan bütün fonksiyonlar 
ı
bulmak demektir. Diferansiyeldenklemlerin çözümü
genel, özel
ve
tekil
olmak üzere üç türdür.n. mertebeden bir diferansiyel denklemin genel çözümü, say
ı
ca daha a
ş
a
ğ
ı
 
ş
ürülemeyen n tane keyfi sabiti içerir.
Özel çözümler
, genel çözümlerden sözü edilensabitlere özel de
ğ
erler vermek suretiyle elde edilir. Bunlardan ba
ş
ka baz
ı
diferansiyeldenklemlerin, bu denklemi sa
ğ
layan, fakat genel çözümlerden bulunamayan bir veya birkaç çözümü olabilir ki bu çözümlere
tekil çözümler
denir.
 
 D
İ
FERANS
İ
YEL DENKLEMLER UFUK ÖZERMAN 20063
Lineer ne Non-Lineer Denklemler
Diferansiyel denklemlerin bir di
ğ
er s
ı
n
ı
fland
ı
rmas
ı
lineer ve non-lineer olmalar 
ı
na göreyap
ı
labilir. E
ğ
er 
F( t, y, y
, y
’’
.........y
(n)
)=0
adi diferansiyel denkleminde F fonksiyonu y,y
, y
’’
.........y
(n)
de
ğ
i
ş
kenlerinin lineer bir fonksiyonu ise
F( t, y, y
, y
’’
.........y
(n)
)=0
denklemine
lineerdir
denir. Böylece n. mertebeden en genel lineer adi diferansiyeldenklema
0
(t)y
(n)
+a
1
(t)y
(n-1)
+....................+a
n
(t)y=g(t) 4dir. (4) formunda olmayan denkleme ise
‘non-lineerdir’ 
denir. (1) nolu denklem nonlineerdir. (1) de non- lineerlili
ğ
i yy’ terimi yapar.a
0
(t)(y
(n)
)
5
5 varsa non-lineer yaln
ı
zca 1 varsa lineerdir.
Do
ğ
rultu Alan
ı
 Diferansiyel denklemlerin çözümlerinin geometrik olarak yorumlanmas
ı
nay’=dy/dt= f(t,y) 5
ş
eklindeki 1. mertebeden diferansiyel denklem yard
ı
mc
ı
olur. Bu denklemin çözümü y=
φ
(t)
ş
eklinde oldu
ğ
undan , çözümün geometrik yorumu ,bu fonksiyonun grafi
ğ
i ile olur.Geometrik olarak (5) denklemi, keyfi bir (t,y) noktas
ı
nda ,çözümün dy/dt e
ğ
imi f(t,y) ileverildi
ğ
ini ifade eder. Bunu (t,y) noktas
ı
ndan geçen e
ğ
imi f(t,y) olacak 
ş
ekilde k 
ı
sa bir do
ğ
ru parças
ı
çizerek gösterebiliriz. Bu
ş
ekilde çizilmi
ş
tüm do
ğ
ru parçalar 
ı
na (5)denkleminin
do
ğ
rultu alan
ı
denir.Do
ğ
rultu alan
ı
ı
saca t-y düzleminde ele al
ı
nan noktalarda çizilen do
ğ
ru parçalar 
ı
n
ı
ntoplulu
ğ
undan olu
ş
ur.Örnek y’=dy/dt=(3-y)/2 denkleminin do
ğ
rultu alan
ı
n
ı
gösterinizBurada f(t,y) sadece y ye ba
ğ
l
ı
d
ı
r y’= f(t,y)=f(y) (t=0)y<3 için dy/dt>0 dy/dt (+) e
ğ
im artar, türev yukar 
ı
do
ğ
ruy>3 için dy/dt<0 dy/dt (-) e
ğ
im azal
ı
r, türev a
ş
a
ğ
ı
do
ğ
rudur y=3 için, dy/dt=0y3(0,2) 2(0t11

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->