High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
Ελληνικά
Ακαδη
µ
αϊκά
Αποθετήρια
και
Ψηφιακές
Βιβλιοθήκες
ανοικτής
πρόσβασης
Ευάγγελος Μπάνος
Μηχανικός Πληροφοριακών
&
Επικοινωνιακών Συστη
µ
άτων
openarchives.gr –
Μηχανή αναζήτησης ελληνικών ψηφιακών βιβλιοθηκών
email: vbanos@gmail.com
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Τα
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
ανοικτής
πρόσβασης
αποτελούν
πλέον
µ
ια
πραγ
µ
ατικότητα
για
τα
ελληνικά
ακαδη
µ
αϊκά
ιδρύ
µ
ατα
.
Το
παρόν
άρθρο
έχει
στόχο
να
σκιαγραφήσει
το
τοπίο
των
ελληνικών
ιδρυ
µ
ατικών
αποθετηρίων
,
να
δώσει
πληροφορίες
για
τις
συλλογές
που
φιλοξενούν
και
να
περιγράψει
τις
τεχνολογίες
που
χρησι
µ
οποιούνται
για
την
υλοποίησή
τους
.
Εισαγωγή
Ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
ενός
πανεπιστη
µ
ίου
ονο
µ
άζεται
ο
δικτυακός
τόπος
µ
έσα
στον
οποίο
συλλέγεται
,
διαφυλάσσεται
και
διαδίδεται
σε
ψηφιακή
µ
ορφή
ολόκληρη
η
πνευ
µ
ατική
παραγωγή
του
.
Η
ιστορία
των
ιδρυ
µ
ατικών
αποθετηρίων
σε
παγκόσ
µ
ιο
επίπεδο
ξεκινάει
στις
αρχές
της
δεκαετίας
του
΄
90
στις
ΗΠΑ
,
όπου
γίνονται
οι
πρώτες
οργανω
µ
ένες
προσπάθειες
µ
ε
τη
δη
µ
ιουργία
του
δικτυακού
τόπου
arXiv.org
1
από
την
Cornell University Library.
Παράλληλα
ξεκίνησε
και
η
Open Access Movement
2
, µ
ια
παγκόσ
µ
ια
προσπάθεια
για
τη
διάθεση
δωρεάν
ηλεκτρονικής
πρόσβασης
σε
επιστη
µ
ονικά
περιοδικά
και
ερευνητικές
πηγές
.
Τα
ελληνικά
ανώτερα
και
ανώτατα
εκπαιδευτικά
ιδρύ
µ
ατα
δραστηριοποιήθηκαν
εδώ
και
µ
ερικά
χρόνια
προς
την
κατεύθυνση
της
δη
µ
ιουργίας
ιδρυ
µ
ατικών
αποθετηρίων
µ
ε
σκοπό
να
διαχειριστούν
αποτελεσ
µ
ατικά
προπτυχιακές
και
µ
εταπτυχιακές
εργασίες
,
επιστη
µ
ονικές
δη
µ
οσιεύσεις
,
γκρίζα
βιβλιογραφία
,
ιστορικά
αρχεία
ή
ακό
µ
η
και
εκπαιδευτικά
βοηθή
µ
ατα
.
Με
βασικό
χρη
µ
ατοδότη
τα
προγρά
µµ
ατα
Α
’
και
Β
’
ΕΠΕΑΕΚ
του
Γ
’
ΚΠΣ
καθώς
και
άλλες
ερευνητικές
δράσεις
,
όπως
η
Κοινωνία
της
Πληροφορίας
,
αρκετά
ανώτερα
και
ανώτατα
εκπαιδευτικά
ιδρύ
µ
ατα
προχώρησαν
σταδιακά
τα
τελευταία
χρόνια
στη
δη
µ
ιουργία
υποδο
µ
ών
υλικού
και
λογισ
µ
ικού
που
θα
τους
επιτρέψουν
την
οργάνωση
ιδρυ
µ
ατικού
αποθετηρίου
µ
ε
σκοπό
:
•
να
παρουσιάσουν
στο
ευρύ
κοινό
την
ερευνητική
τους
δραστηριότητα
και
γενικότερα
ολόκληρη
την
πνευ
µ
ατική
παραγωγή
τους
,
•
να
διατηρήσουν
το
περιεχό
µ
ενό
τους
σε
µ
ια
κεντρική
ασφαλή
τοποθεσία
,
•
να
αποθηκεύσουν
,
να
διατηρήσουν
και
να
διαχειριστούν
τεκ
µ
ήρια
που
ήταν
κατακερ
µ
ατισ
µ
ένα
και
δεν
µ
πορούσαν
να
χρησι
µ
οποιηθούν
αποτελεσ
µ
ατικά
.
Στη
συνέχεια
θα
δού
µ
ε
ποια
είναι
τα
ση
µ
αντικότερα
ελληνικά
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
και
σε
ποιο
στάδιο
βρίσκεται
η
εξέλιξή
τους
.
Ελληνικά
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
ανοικτής
πρόσβασης
Αυτή
τη
στιγ
µ
ή
λειτουργούν
ή
βρίσκονται
σε
πειρα
µ
ατικό
στάδιο
πάνω
από
δέκα
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
ελληνικών
Πανεπιστη
µ
ίων
και
ΤΕΙ
.
Τα
ση
µ
αντικότερα
από
αυτά
είναι
τα
εξής
:
•
Ανέ
µ
η
–
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Νεοελληνικών
Σπουδών
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Κρήτης
3
Η
ενασχόληση
της
Βιβλιοθήκης
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Κρήτης
µ
ε
την
ψηφιακή
τεχνολογία
από
το
2002
4
της
έχει
προσδώσει
µ
εγάλη
ε
µ
πειρία
και
τεχνογνωσία
πάνω
στα
ζητή
µ
ατα
αυτά
,
γεγονός
που
είναι
ε
µ
φανές
στο
τελευταίο
έργο
της
,
την
ψηφιακή
βιβλιοθήκη
Ανέ
µ
η
.
Η
Ανέ
µ
η
ξεκίνησε
τη
λειτουργία
της
τον
Απρίλιο
του
2006 µ
ε
σκοπό
τη
δη
µ
ιουργία
µ
ιας
πλούσιας
ψηφιακής
βιβλιοθήκης
για
το
Νεότερο
Ελληνισ
µ
ό
.
Αυτή
τη
στιγ
µ
ή
περιέχει
6
συλλογές
και
πάνω
από
14000
τεκ
µ
ήρια
:
o
Νεοελληνιστής
,
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Βιβλιογραφιών
,
Λεξικών
&
Εγχειριδίων
για
το
Νεότερο
Ελληνισ
µ
ό
1
o
Βιβλιοθήκη
Φιλεκπαιδευτικού
Συλλόγου
Αδριανουπόλεως
o
Ανάχαρσις
o
Η
Ελληνική
Ψηφιακή
Βιβλιογραφία
1476 – 1900
o
Περιηγητικά
κεί
µ
ενα
o
Μάρκος
Μουσούρος
Φιλοδοξία
των
υπευθύνων
είναι
να
συνεχιστεί
ο
ε
µ
πλουτισ
µ
ός
της
Ανέ
µ
ης
και
µ
ετά
τη
λήξη
της
κοινοτικής
χρη
µ
ατοδότησης
µ
ε
υλικό
άλλων
φορέων
,
ενώ
παράλληλα
να
βελτιώνονται
συνεχώς
οι
τεχνικές
δυνατότητές
της
µ
ε
σκοπό
να
γίνει
η
ση
µ
αντικότερη
ηλεκτρονική
πηγή
πληροφόρησης
για
τις
Νεοελληνικές
Σπουδές
.
•
Πέργα
µ
ος
–
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Υπολογιστικού
Κέντρου
Βιβλιοθηκών
ΕΚΠΑ
5
.
Η
Πέργα
µ
ος
αποτελεί
ένα
ολοκληρω
µ
ένο
σύστη
µ
α
Ψηφιακής
Βιβλιοθήκης
για
την
ο
µ
οιό
µ
ορφη
διαχείριση
,
τεκ
µ
ηρίωση
,
διατήρηση
και
ανάδειξη
ετερογενών
ψηφιακών
συλλογών
,
το
οποίο
έχει
αναπτυχθεί
από
την
ο
µ
άδα
του
Υπολογιστικού
Κέντρου
Βιβλιοθηκών
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Αθηνών
.
Την
παρούσα
χρονική
στιγ
µ
ή
η
Πέργα
µ
ος
φιλοξενεί
την
ψηφιακή
συλλογή
του
Ιστορικού
Αρχείου
του
ΕΚΠΑ
6
ενώ
4
ακό
µ
α
συλλογές
βρίσκονται
υπό
ανάπτυξη
(
Συλλογή
Λαογραφίας
,
Συλλογή
Παπύρων
,
Συλλογή
Θεατρικών
Παραστάσεων
,
Συλλογή
Ιατρικών
Εικόνων
).
Έως
το
τέλος
του
2007
η
Πέργα
µ
ος
θα
φιλοξενεί
συνολικά
11
ψηφιακές
συλλογές
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Αθηνών
.
•
Ψηφίδα
–
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
&
Ιδρυ
µ
ατικό
Καταθετήριο
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Μακεδονίας
7
.
Το
Πανεπιστή
µ
ιο
Μακεδονίας
είναι
πρωτοπόρο
στην
ανάπτυξη
του
ιδρυ
µ
ατικού
του
αποθετηρίου
,
ενώ
υπέγραψε
πρώτο
από
όλα
τα
ελληνικά
πανεπιστή
µ
ια
τη
∆ιακήρυξη
του
Βερολίνου
για
την
Ανοιχτή
Πρόσβαση
στη
Γνώση
των
Θετικών
και
Ανθρωπιστικών
Επιστη
µ
ών
8
.
Η
Βιβλιοθήκη
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Μακεδονίας
,
στα
πλαίσια
υποστήριξης
του
κινή
µ
ατος
Open Access (
Ανοικτή
Πρόσβαση
),
δίνει
τη
δυνατότητα
στο
διδακτικό
και
ερευνητικό
προσωπικό
του
Πανεπιστη
µ
ίου
να
καταθέτει
ψηφιακό
υλικό
µ
ε
σκοπό
τη
διάδοση
και
προώθηση
της
επιστη
µ
ονικής
έρευνας
.
Το
υλικό
αυτό
περιλα
µ
βάνει
άρθρα
,
παρουσιάσεις
συνεδρίων
,
ση
µ
ειώσεις
και
αποτελέσ
µ
ατα
δη
µ
όσιας
χρη
µ
ατοδοτη
µ
ένης
έρευνας
,
τα
οποία
αποτελούν
έργα
του
διδακτικού
και
ερευνητικού
προσωπικού
του
Πανεπιστη
µ
ίου
,
εφόσον
η
δη
µ
οσίευση
του
υλικού
αυτού
δεν
παραβιάζει
τα
πνευ
µ
ατικά
δικαιώ
µ
ατα
τρίτων
.
•
Ψηφιακές
Συλλογές
Νεοελληνικής
Γρα
µµ
ατείας
και
Τέχνης
του
Αριστοτελείου
Πανεπιστη
µ
ίου
Θεσσαλονίκης
9
.
Η
ανάπτυξη
του
συστή
µ
ατος
ξεκίνησε
τον
Μάρτιο
του
2003 µ
ε
σκοπό
την
ψηφιοποίηση
των
συλλογών
διδακτορικών
διατριβών
και
άρθρων
εφη
µ
ερίδων
της
περιόδου
1976-2000,
αλλά
στην
πορεία
επεκτάθηκε
µ
ε
την
προσθήκη
νέων
συλλογών
(
Συλλογή
Τρικόγλου
).
Αυτή
τη
στιγ
µ
ή
περιέχει
περίπου
80.000
τεκ
µ
ήρια
και
αποτελεί
το
µ
εγαλύτερο
ελληνικό
ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
ανοικτής
πρόσβασης
.
•
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Πανεπιστη
µ
ίου
Πειραιά
10
.
Πρόκειται
για
ένα
ιδιαίτερα
πλούσιο
ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
,
που
περιέχει
κυρίως
µ
εταπτυχιακές
εργασίες
και
διδακτορικές
διατριβές
του
ιδρύ
µ
ατος
.
Μέχρι
πρόσφατα
λειτουργούσε
µ
όνο
στο
εσωτερικό
δίκτυο
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Πειραιώς
,
ενώ
πρόσφατα
επιτράπηκε
η
περιορισ
µ
ένη
πρόσβαση
από
το
διαδίκτυο
.
•
Νη
µ
ερτής
-
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Πανεπιστη
µ
ίου
Πατρών
11
.
Η
Νη
µ
ερτής
είναι
η
βάση
που
φιλοδοξεί
να
φιλοξενήσει
όλη
την
πνευ
µ
ατική
παραγωγή
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Πατρών
.
Αυτή
τη
στιγ
µ
ή
λειτουργεί
ως
ακαδη
µ
αϊκό
καταθετήριο
για
τις
διδακτορικές
διατριβές
,
τις
µ
εταπτυχιακές
και
διπλω
µ
ατικές
εργασίες
που
έχουν
εκπονηθεί
στο
Πανεπιστή
µ
ιο
Πατρών
.
Στο
µ
έλλον
η
Νη
µ
ερτής
θα
ε
µ
πλουτιστεί
µ
ε
το
πλήρες
κεί
µ
ενο
των
πτυχιακών
και
διπλω
µ
ατικών
εργασιών
των
φοιτητών
του
Πανεπιστη
µ
ίου
,
καθώς
και
τεχνικές
αναφορές
ερευνητών
ή
παρουσιάσεις
σε
συνέδρια
των
µ
ελών
της
2
ακαδη
µ
αϊκής
κοινότητας
, µ
ε
απώτερο
σκοπό
να
γίνει
βιβλιοθήκη
παρακαταθήκης
για
την
ερευνητική
δραστηριότητα
που
επιτελείται
στο
Πανεπιστή
µ
ιο
Πατρών
.
Πέρα
από
τις
παραπάνω
προσπάθειες
που
είναι
οι
πιο
εκτετα
µ
ένες
,
υπάρχουν
αρκετά
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
που
βρίσκονται
σε
αρχικό
στάδιο
και
δεν
διαθέτουν
ικανό
αριθ
µ
ό
τεκ
µ
ηρίων
.
Ορισ
µ
ένα
από
αυτά
είναι
τα
εξής
:
•
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
του
Εθνικού
Μετσόβειου
Πολυτεχνείου
12
.
Το
ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
του
ΕΜΠ
έκανε
τον
Ιούνιο
του
2007
τα
πρώτα
του
βή
µ
ατα
.
Φιλοξενεί
τρεις
βασικές
συλλογές
:
o
Ελληνική
Επιστη
µ
ονική
και
Τεχνική
Βιβλιογραφία
o
Ελληνικά
Επιστη
µ
ονικά
Περιοδικά
o
Ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
Στα
µ
ελλοντικά
σχέδια
των
δη
µ
ιουργών
του
είναι
η
προσθήκη
της
γκρίζας
βιβλιογραφίας
του
ιδρύ
µ
ατος
και
η
συνεχής
επέκτασή
του
.
•
Ψηφιακή
Βιβλιοθήκη
Πάνδη
µ
ος
του
Παντείου
Πανεπιστη
µ
ίου
13
.
Ο
Πάνδη
µ
ος
ξεκίνησε
τη
λειτουργία
του
επίσης
µ
έσα
στο
2007
και
λειτουργεί
ως
ιδρυ
µ
ατικό
αποθετήριο
του
Παντείου
Πανεπιστη
µ
ίου
,
φιλοξενώντας
προπτυχιακές
και
µ
εταπτυχιακές
εργασίες
όλων
των
σχολών
του
ιδρύ
µ
ατος
.
•
Εύρηκα
–
Ιδρυ
µ
ατικό
Καταθετήριο
Ανοικτής
Πρόσβασης
του
ΑΤΕΙ
Θεσσαλονίκης
14
.
Το
Εύρηκα
είναι
ένα
πολύ
φιλόδοξο
πρόγρα
µµ
α
του
ΑΤΕΙ
Θεσ
/
νίκης
µ
ε
σκοπό
να
περιλάβει
όλη
την
πνευ
µ
ατική
παραγωγή
του
ιδρύ
µ
ατος
,
επιστη
µ
ονική
,
ακαδη
µ
αϊκή
,
πολιτιστική
,
ιστορική
και
διοικητική
,
καθώς
και
λοιπές
πληροφορίες
που
σχετίζονται
ά
µ
εσα
µ
ε
το
Ίδρυ
µ
α
.
Αυτή
τη
στιγ
µ
ή
βρίσκεται
υπό
ανάπτυξη
και
περιέχει
µ
ικρό
αριθ
µ
ό
τεκ
µ
ηρίων
.
Σε
αυτό
το
ση
µ
είο
αξίζει
να
ση
µ
ειωθεί
ότι
το
ΑΤΕΙ
Θεσσαλονίκης
είναι
ένα
από
τα
λίγα
ελληνικα
εκπαιδευτικά
ιδρύ
µ
ατα
που
υπέγραψε
τη
∆ιακήρυξη
του
Βερολίνου
για
την
Ανοιχτή
Πρόσβαση
στη
Γνώση
των
Θετικών
και
Ανθρωπιστικών
Επιστη
µ
ών
.
Επιπρόσθετα
θα
πρέπει
να
ση
µ
ειωθεί
ότι
στη
φάση
του
σχεδιασ
µ
ού
βρίσκονται
και
άλλα
ιδρυ
µ
ατικά
αποθετήρια
,
όπως
εκείνο
του
Ελληνικού
Ανοικτού
Πανεπιστη
µ
ίου
(
ΕΑΠ
).
Στη
συνέχεια
θα
εξετάσου
µ
ε
τις
τεχνολογίες
που
χρησι
µ
οποιούνται
για
την
ανάπτυξη
των
ιδρυ
µ
ατικών
αποθετηρίων
.
Τεχνολογίες
Η
ανάπτυξη
ενός
ιδρυ
µ
ατικού
αποθετηρίου
προϋποθέτει
σε
κάθε
περίπτωση
την
ύπαρξη
ικανού
υλικοτεχνικού
εξοπλισ
µ
ού
για
την
ψηφιοποίηση
,
ψηφιακή
επεξεργασία
,
αποθήκευση
και
διάθεση
των
τεκ
µ
ηρίων
µ
έσω
του
διαδικτύου
.
Στην
περίπτωση
που
το
αρχειακό
υλικό
αποτελείται
από
παλαιά
ή
εύθραυστα
τεκ
µ
ήρια
,
όπως
για
παράδειγ
µ
α
στην
περίπτωση
των
συλλογών
της
Ανέ
µ
ης
του
Πανεπιστη
µ
ίου
Κρήτης
,
απαιτείται
η
ύπαρξη
ειδικών
µ
ηχανη
µ
άτων
σάρωσης
και
ψηφιακών
φωτογραφικών
µ
ηχανών
υψηλής
ανάλυσης
για
την
ψηφιοποίηση
του
υλικού
.
Επιπρόσθετα
απαιτείται
η
διατήρηση
διαδικτυακών
εξυπηρετητών
µ
ε
ικανότητα
αποθήκευσης
και
διαχείρισης
µ
εγάλου
όγκου
δεδο
µ
ένων
.
Όσον
αφορά
το
λογισ
µ
ικό
,
χρησι
µ
οποιείται
µ
ια
αρκετά
µ
εγάλη
γκά
µ
α
πακέτων
λογισ
µ
ικού
ψηφιακής
βιβλιοθήκης
ανάλογα
µ
ε
τις
ανάγκες
και
την
τεχνογνωσία
του
εκάστοτε
πανεπιστη
µ
ίου
.
Τα
πιο
δη
µ
οφιλή
είναι
τα
εξής
:
•
DSpace.
Το
λογισ
µ
ικό
DSpace
15
είναι
ένα
πρωτοποριακό
ψηφιακό
σύστη
µ
α
βιβλιοθηκών
που
λα
µ
βάνει
,
αποθηκεύει
,
ευρετηριάζει
,
διατηρεί
και
διανέ
µ
ει
το
πνευ
µ
ατικό
απόσταγ
µ
α
της
ερευνητικής
δραστηριότητας
πανεπιστη
µ
ίων
σε
ψηφιακή
µ
ορφή
.
Το
DSpace
είναι
προϊόν
του
από
κοινού
έργου
ανάπτυξης
των
βιβλιοθηκών
του
MIT
και
της
εταιρείας
Hewlett-Packard (HP).
Οι
φορείς
αυτοί
µ
ε
τη
δη
µ
ιουργία
του
DSpace
θέλησαν
να
χτίσουν
ένα
σταθερό
και
µ
ακροπρόθεσ
µ
ο
ψηφιακό
3
Add a Comment