Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
 1
ISANG GABAY SA ORTOGRAPIYA NG WIKANG PAMBANSA
1
Ricardo Ma. Nolasco, Ph.D.Komisyon sa Wikang Filipino
 
 _________________________________________________________________ 
Mga simbolong ginamit:
K 
= katinig
P
= patinig
.
= hati ng pantig
ù
 
= haba
ŋ
= ponetikong simbolo
È
= ponetikong simbolo ng diinng letrang “ng”
 ́
= grapemikong simbolo ng diin
/
= ponetikong
[ ]
= ponetikong transkripsiyonsimbolo ng impit
“ “
= grapemikong representasyon
`
= grapema para sa ˆ = grapema para saimpit sa dulong pantig pinagsamang impit at diin
-
= grapema para sa impit ~ = alternasyonna nasa gitna ng K at P
--------------------------------------------------------------------------------------------------
0. PANIMULA: Ang ortograpiya ng wikang Filipino ay binubuo ng mgakalakaran kung paano sumusulat ang mga Pilipino sa kanilang wikang pambansa. Inilalahad dito ang istandardisadong mga grapema (o pasulat nasimbolo) at ang mga tuntunin sa paggamit at pagbigkas ng mga ito.I. MGA GRAPEMAAng mga grapema sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng:A. Letra. Ang serye ng mga letra ay tinatawag na alpabeto. Ito ay binubuo ng dalawampu’t walong (28ng) simbolo:Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj“ey” “bi” “si” “di” “i” “ef” “ji” “eych” “ay” “jey”Kk Ll Mm Nn Ññ Ng ng Oo Pp Qq Rr “key” “el” “em” “en” “enye” “en ji” ”ow” ”pi” ”kyu” “ar”Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz“es” “ti” “yu” “vi” “dobolyu” “eks” “way” “zi”B. Di-Letra, na maaaring buuin ng:
 
 2
1. gitling (-) at markang paiwa (`), na sumisimbolo sa impit na tunog (
).2. markang pahilis (
΄
) na sumisimbolo sa diin at/o haba.3. bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?), pandamdam (!), kuwit (,),tuldok-kuwit (;), tutuldok (:), at kudlit (
’
). Hindi tatalakayin ang mga bantas sa papel na ito.II. MGA PANLAHATANG TUNTUNIN SA PAGBABAYBAY ATPAGBIGKASAng mga panlahatang tuntunin sa pagbabaybay at pagbigkas ay angsumusunod:A. Sa pagsusulat ng karaniwang salita, gamitin lamang ang mga letra ngdating ABAKADA: Aa Bb Kk Dd Ee Gg Hh Ii Ll Mm Nn Ngng Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ww Yy. Ang bawat letra, kasama ang digrapong “ng”, aykumakatawan sa isang tunog lamang. Ito ay iyong tunog na nakagawian atnakasanayan nang katawanin ng nasabing letra. Kung ano ang bigkas samga salitang ito, iyon din ang sulat, maliban sa ilang halimbawa gaya ng“ng”
 
at “mga”.B. Sa pagbabaybay ng mga salitang buhat sa ibang katutubong wika saPilipinas, panatilihin ang orihinal na anyo ng mga ito batay sa palabaybayanng pinagkunang wika. Kung ano ang bigkas sa mga salitang ito sa pinagkunang wika, iyon din ang bigkas at sulat batay sa palabigkasan at palabaybayan ng parehong wika.“hádji” sa halip ng ‘hádyi” (isang Muslim na nakarating na sa Mecca)“cañáo” sa halip ng “kanyáw” (isang katutubong piyesta sa Baguio.)“payéw”, sa halip ng “hagdan-hagdang palayan”(mga palayang inukit sa mga bundok sa Kordilyera)“tnalák” o ”t’nalák” sa halip ng “tinalák” (habing abaka ng mga Tboli)C. Sa pagbabaybay ng mga hiram na salita buhat sa banyagang wika,may dalawang paraang ginagamit: panatilihin ang orihinal nitong anyo o baybayin ito ayon sa ABAKADA. Kung aling paraan ang gagamitin aymatutunghayan sa ikapitong bahagi ng patnubay na ito.
 
 3
D. Kapag ang salitang hiram ay binaybay batay sa orihinal nitong anyosa pinagkunang wika, maaaring hindi magkaroon ng isa-sa-isang tumbasanang letra at ang tunog.“mommy” [
ma
.mi] “school” [
skul]“table” [
tey.bol] “ballet” [ba.
ley]Sa maikling salita, kung ano ang bigkas sa mga salitang ito, maaaring ibaang sulat.E.
 
Sa panimulang pagbasa at pagsulat, iminumungkahing ituro muna angmga tunog, bago ang mga letra.
 
III. ANG IMPIT NA TUNOGAng impit ay kinakatawan ng gitling (-) at ng paiwa ( ` ), maliban sailang espesyal na kaso.A. Kapag nasa unahan ng salita o nasa pagitan ng mga patinig, angimpit ay hindi isinusulat.“áso” [
a
. so] “káin” [
ka
.
in]B. Kapag nasa pagitan ng katinig at patinig, ito ay kinakatawan nggitling.“pag-ása” [pag.
a
.sa] “tag-ulán” [tag.
u
.
l
an]C. Sa mga salitang malumi (mga salitang may diin sa penultima at mayimpit sa ultima), ito ay kinakatawan ng simbolong paiwa (`).“bátà” [
 ba
.ta
] “lábì” [
la
.bi
]D. Sa mga salitang maragsa (mga salitang parehong may diin at impit saultima), pinagsasama ang simbolong pahilis (
΄
) at simbolong paiwa (`)upang bumuo ng pakupya ( ˆ ).“likô” [li.
ko
] “tabâ” [ta.
 ba
]
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more