Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Phương trình nghiệm nguyên

Phương trình nghiệm nguyên

Ratings: (0)|Views: 4|Likes:
Published by Trần Quang

More info:

Published by: Trần Quang on Dec 07, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/26/2014

pdf

text

original

 
Phöông trình nghieäm nguyeân
 
2011
1
Traàn Quang 
 
Toaùn 3A 
ÑHSP Hueá 
 
 Môû ñaàu 
 …
 
Phöông trình nghieäm nguyeân (phöông trình giaûi ñöôïc treân taäp soá nguyeân)laø moät boä phaän quan troïng cuûa soá hoïc. Lòch söû giaûi caùc phöông trìnhnghieäm nguyeân laø moät cuoäc haønh trình ly kyø vaø ñaày haáp daãn ñoái vôùinhöõng ai yeâu thích toaùn hoïc. Haún caùc baïn ñeàu ñaõ nghe qua caâu chuyeänthuù vò veà Ñònh lyù Fermat? Moät baøi toaùn töôûng chöøøng nhö raát ñôn giaûn:"x
n
+ y
n
=z
n
khoâng coù nghieäm nguyeân döông neáu n
3"! Ñaõ khieán cho caûgiôùi toaùn hoïc phaûi ñau ñaàu suoát 3 theá kiû vaø maõi cho ñeán cuoái theá kiû 20thì lôøøi giaûi troïn veïn cho baøi toaùn môùi ñöôïc tìm ra treân cô sôû tinh hoacuûa toaùn hoïc hieän ñaïi. Baøi toaùn Fermat ñoù laø moät phaàn trong chuoãi caùcphöông trình nghieäm nguyeân Diophantine
moät nhaø toaùn hoïc Hy Laïpsoáng ôû Alexandria vaøo theá kiû III, ngöôøi chuyeân nghieân cöùu veà phöôngtrình nghieäm nguyeân. Töø thôøi cuûa Diophantine, ngöôøi ta ñaõ töï ñaët ra caâuhoûi:
Coù hay khoâ ng moät thuaät toaù n chung ñeå giaûi taát caû caùc loaïi phöông  trình Diophantine? 
Vaø ñoù chính laø noäi dung cuûa baøi toaùn Hilbert thöù 10noãi tieáng, ñaõ ñöôïc nhaø toaùn hoïc Hilbert ( nhaø toaùn hoïc lôùn nhaát cuûa moïithôøi ñaïi) ñeà ra trong soá 23 baøi toaùn cho toaùn hoïc theá kæ 20 taïi Ñaïi hoäitoaùn hoïc quoác teá ñaàu theá kæ 20. Vaø baøi toaùn ñoù ñaõ ñöôïc nhaø toaùn hoïcngöôøi Nga Yuri Matijasievich giaûi naêm 1970. Caâu traû lôøi cho baøi toaùn thöù10 laø:! Tuy vaäy, ñoái vôùi moät soá lôùp phöông trìnhDiophantine, ta coù theå söû duïng moät soá caùch sau ñeå giaûi chuùng:+ Söû duïng caùc tính chaát chia heát ñeå thu heïp taäp hôïp nghieäm coù theå.+ Duøng caùc öôùc löôïng veà ñoä lôùn cuûa nghieäm ñeå thu heïp taäp hôïp nghieäm
coù theå. Thoâng thöôøng ta hay söû duïng ñeán tính chaát “nghieäm cöïc trò”
(nhoû nhaát hay lôùn nhaát theo moät quan heä naøo ñoù).Trong phaïm vi cuûa moät baøi taäp lôùn naøy, toâi seõ giôùi thieäu moät soá phöôngtrình Diophantine vaø caùch giaûi chuùng. Vaø tröôùc khi baét ñaàu vôùi caùcphöông trình ñoù, ta seõ ñi tìm hieåu ñoâi neùt veà caùch giaûi phöông trìnhDiophantine ña thöùc treân
 
cuøng nhöõng khoù khaên trong vieäc giaûi phöôngtrình Diophantine.
 
Phöông trình nghieäm nguyeân
 
2011
2
Traàn Quang 
 
Toaùn 3A 
ÑHSP Hueá 
 
I.
 
Phương trình DIOPHANTINE mộ
t
n.
Chúng ta bắt đầ
u ph
ần này với phương trình
Diophantine m
t
ẩn (hay còn gọi là phương trình đa thức) có dạ
ng:
10 1 1
... 0
m mm m
a x a x a x a
(1)V
ớ 
i
*
m
,
i
a
 
0,
i m
.N
ế
u t
n t
i s
 
nguyên
 x
th
a
mãn phương trình (1) thì khi đó:
 
1 20 1 1
( ... )
m mm m
a x a x a x a
 V
y
 x
 
là một ướ 
c c
a a
m
. N
ế
u
0
m
a
thì ta dễ
 
dàng tìm đượ 
c
 x
b
ằng cách liệt kêcác ướ 
c ( h
u h
ạn) nguyên âm và nguyên dương củ
a a
m
r
i
 
l
ần lượ 
t th
 
vào phương trình (1) để
 
tìm ra giá trị
 
 phù hợ 
p. N
ế
u
0
m
a
 
thì rõ ràng
0
 x
 
là mộ
tnghi
m c
a
 phương tình (1), lúc đó ta xét
 
 phương trình:
 
1 20 1 1
... 0
m mm
a x a x a
 
Đố
i v
ới phương trình này ta lạ
i ti
ế
p t
ục cách giải trên bằng cách phân loạ
i a
m-1
=0
hay khác 0.
N
ế
u a
m-1
=0 thì ta lạ
i ti
ế
p t
ục xét tiế
p m
ột phương trình bậ
c m-
2 và lặ
pl
ại quá trình giải trên. Vì bậc m đã cho trước là cố
 
định nên quá trình này là hữ
uh
n, do v
y ta s
 
tìm đượ 
c t
t c
 
các nghiệm nguyên của phương trình (1).
 
Ta xét ví dụ
sau:
Bài toán
: Gi
ải phương trình sau trên tậ
p :
7
2 0
 x x
(*)
Gi
i
 N 
ế 
u
 
là mộ
t nghi
ệm nguyên của (*) thì
2
 x
. V 
ậy các giá trị
 
 
có thể 
nh
ận là
2, 1,1,2
. L
ần lượt thay vào phương trình (*) ta thấ 
 y ch
ỉ 
 
=-
1
th
a
mãn phương 
 
trình (*).
 
ậy phương trình đã cho có nghiệm nguyên duy nhất là

.
 
Phương pháp nêu trên nói chung là không khó (chỉ
g
ồm các tính toán sơ cấp) để
 
tìm nghiệm nguyên củ
a m
ột phương trình đa thức có hệ
s
 
nguyên, ngay cả
khi
đa thức đó có bậ
c r
t cao. Tr
ườ 
ng h
ợp này khác biệ
t h
n so v
ới các lý thuyết vàđịnh lý của Đạ
i s
 
vì như chúng ta đã biết , công thứ
c nghi
m c
ủa phương trình
b
ậc ba và bậ
c b
n r
t ph
c t
ạp và các phương trình bậc cao hơn thì không có mộ
t
công thức nghiêm chung nào để
gi
ải chúng.
 
 
Phöông trình nghieäm nguyeân
 
2011
3
Traàn Quang 
 
Toaùn 3A 
ÑHSP Hueá 
 
M
t v
ấn đề
 
đặ
t ra
ở 
 
đây nữa là
:
 L
àm thế 
 
nào tìm
ấ 
t c
 
các nghiệ
m h
ữ 
u
ỉ 
c
a
 phương trình (1)
?
 
Chúng ta giả
i quy
ế
t v
ấn đề
 
đó như sau
: Gi
s
 
s
(v
ới s làcác số
t
 
nhiên khác 0, k là mộ
t s
 
nguyên và (k,s)=1) là mộ
t nghi
m h
u t
 
khác
 0 c
a (1). Gi
s
v
ế
 
trái của phương trình (1) là một đa thứ
c b
ậc m thì
0
0
a
.
Lúcđó, từ
 
 phương trình (1), thế
 
 
vào ta đượ 
c :
1 2 10 1 21 2 10 1 1
( ... )( ... )
m m m mmm m m mm m
a k a k a k s a s sa s a k a k s a s
 T
 
hai phương trình này ta có
0
m
s a
 
mm
k a s
. Vì (s,k)=1 nên
0
s a
m
k a
. T
 
đây là
 
có phương pháp chung để
 
tìm các nghiêm
h
u t
c
ủa phương trình (1) như
sau :+ Li
ệt kê các ước nguyên âm và dương củ
a a
m
 
và các ướ 
c s
t
 
nhiên củ
a a
0
.+ Li
ệt kê các số
 
 xs
v
ới k là ướ 
c c
a a
m
 
và s là ước nguyên dương củ
a a
0
,(k,s)=1.+ L
ần lượ 
t th
 
 
vào phương trình
 
(1) để
 
tìm ra giá trị
th
a
mãn.
 
Ta lưu ý là sự
t
n t
ại các ướ 
c s
c
a a
m
 
a
0
 
là hữ
u h
ạn nên việ
c gi
ải phươngtrình (1) trên tậ
p h
u t
b
ằng phương pháp trên sẽ
 
thu đượ 
c nghi
m sau h
u h
n
 bướ 
c th
ế
 
.
Ta xét một ví dụ
 
sau để
 
rõ hơn về
thu
ật toán này
:
Bài toán
:
Gi
ải phương trình sau trên
:
5 4
3 4 2 0
 x x x
 
(**)
Gi
i
Gi
s
ử 
 
 
là mộ
nghiêm hữ 
u
ỉ 
c
ủa (**), lúc đó
v
ớ 
i
2, 1,1,2
 , s=
 
1
. L
ần lượ 
t ki
ểm tra các giá trị
 
trên vào (**) ta có
=1 là nghiệ
m h
ữ 
u
ỉ 
duy nh
ấ 
c
ủa phương trình (**).
 
II.
 
M
t s
v
ấn đề
 
liên quan đế
n
các phương trình
Diophantine hai haynhi
u
n
.
Dưới đây là mộ
t s
 
câu hỏi đã được đặt ra có liên quan đế
n vi
ệc tìm nghiệ
m
nguyên của phương trình hai hay nhiề
u
n :
+ Li
ệu phương trình đang xét có tồ
n
i nghi
ệm nguyên hay không 
?+ S
ố 
 
các nghiệm nguyên của phương trình đang xét là hữ 
u h
ạn hay vô hạ
n ?+
Tìm tấ 
t c
nghi
m
nguyên của phương trình đang xét 
?

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->