Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Separacja graniczna 1939-1945 r. a zmiany układów międzyetnicznych na wschodnim pograniczu Polski

Separacja graniczna 1939-1945 r. a zmiany układów międzyetnicznych na wschodnim pograniczu Polski

Ratings: (0)|Views: 5 |Likes:
Published by Daniel Boćkowski

More info:

Published by: Daniel Boćkowski on Dec 15, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/15/2011

pdf

text

original

 
1
Published in
 Autochtoniczne mniejszości na pograniczach a ich stosunki z odseparowanym
etnosem macierzystym
, pod red. Sergiusza Jackiewicza, Białystok 2009, s. 107
-112
Daniel Boćkowski
 
e-mail: domel@zetobi.com.pl
 
Separacja graniczna 1939-
1945 r. a zmiany układówmiędzyetnicznych na wschodnim pograniczu Polski
 
17 września 2009 roku odbyła się
 w Moskwie zorganizowana przez
Instytut Słowianoznawstwa Rosyjskiej Akademii Nauk konferencjapoświęcona „Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainie w latach 1939
-
1941”. Jedna z części tejże konferencji poświecona została dyskusji nad
etnosocjalnymi 
 
procesami zachodzącymi na terenie „Zachodniej Białorusi”
i
Zachodniej Ukrainy
w latach 1939-
1941. Jak łatwo się zorientować,zgodnie z obowiązującą aktualnie rosyjską polityką historyczną 
,
twórcy
 konferencji oczekiwali
tekstów potwierdzających tezę o dziejowej
,
historycznej i społecznej misji
,
 jaką miały przed sobą oddziały ArmiiCzerwonej NKWD oraz rzesze sowieckich urzędników prz
 y
słanych na teziemie zarówno z głębi Rosyjskiej FSRR
, jak i centralnych i wschodnich
obwodów Białoruskiej i Ukraińskiej SRR.
 W podobnym tonie przebiega
ła
uroczysta konferencja organizowana w
tym samym czasie przez Białoruską 
 
Akademię Nauk w Mińsku.
W obuprzypadkach (b
iorąc pod uwagę wcześniejsze publikacje
oraz
obowiązującą na Białorusi wykładnię historii II wojny światowej
) lata 1939-1941
były
 jednym z najwspanialszych w dziejach procesem
 jednoczenia się rozbitychprzez „granicę ryską” społeczeństw Białorusi i Ukrainy
, a polityka socjalnasowieckiego okupanta/wyzwolici
ela była ważnym,
przerwanym przez wybuch wojny niemiecko-
sowieckiej eksperymentem społecznym.
 W przypadku k
onferencji w Moskwie wyraźnie widać, że
organizatorom
zależało na podkreśleni
u
udanego procesu sowietyzacji/rusyfikacji zajętychpo 17 września 1939
 
roku terenów, w przypadku konferencji w Mińskugłówne akcenty położon
o
na „udany proces scalania rozbitego i
 
2
rozproszonego narodu” oraz budowania jego nowej sowieckiej
i
socjalistycznej świadomości. Białoruskość, mimo licznych dziś prób
udowodnienia tego
faktu, była ostatnim elementem, na którym zależałonowym władzom Polakom przypadła wówczas rola autochtonicznejmniejszości scalonego historycznie pogranicza, zaś – 
 
zgodnie z tematyką 
konferencji
 – 
ich stosunki z (nagle) odseparowanym etnosem macierzystym
 wieść ich mogły w zasadzie tylko do cel więziennych, lasów syberyjskich ikazachskich stepów. Spróbujmy
zatem
ocenić owe
etnosocjalne 
procesy oraz
ich wpływ nie tylko na ówczesne ziemie Zachodniej Ukrainy i Białorusi, alerównież na stereotypy, które obowiązują w świadomości społecznej Rosjan,Białorusinów i Polaków.17 września 1939 roku
, zgodnie z propagandowymi tezami
przygotowanymi przez Kreml dla nacierających oddziałów Armii Czerwonej
,na
„wewnętrznym pograniczu” Białorusi i Ukrainy „
brutalnie polonizowanym
przez władze II Rzeczypospolitej”
 
mieliśmy do czynienia z dwoma jednoczesnymi/równoległymi wydarzeniami
: r
ewolucją uciskanegoproletariatu polskiego, białoruskiego i ukraińskiego oraz próbą zjednoczeniapodzielonych narodów ukraińskiego i białoruskiego. Pod tymi hasłami, przy jawnej współpracy z III Rzeszą 
,
dokonano rozbioru państwa polskiego i
 wyznaczono nowe granice. Wszystko to w celu rzekomego
umożliwieniaspołeczności białoruskiej i ukraińskiej scalenia się w jeden naród, który – 
 zgodnie z sow
iecką propagandą 
 
 – 
 
miał odtąd wraz z innymi narodami wieloetnicznego ZSRR budować ojczyznę światowego proletariatu. Czyrzeczywiście na zajętych terenach zachodziły procesy „zjednoczeniowe”, októrych tak rozlegle pisano w sowieckiej propagandzie? Czy auto
chtoniczna
 – 
 
 już nie mniejszość, a większość chciała i była świadoma procesów, które na jej oczach zachodziły?
Na oba te pytania nie ma jednoznacznej odpowiedzi,
choć w obu przypadkach – 
 
na ile znane są mi dokumenty wytworzone przezradziecką administrację
 
 – 
 
odpowiedź będzie w zasadzie negatywna.Władze radzieckie nigdy nie zamierzały doprowadzić do rzeczywistegozjednoczenia ludności białoruskiej mieszkającej po obu stronach granicy
ryskiej.
Nie chciały też
,
aby wśród Białorusinów narodziła się pełnaświadomość narodowa. Dlatego
,
mimo masy sloganów i propagandowych
 
3
haseł
, do momentu wybuchu wojny z III Rzesz
ą 
 
świadomie separowały„Zachodnią Białoruś” od reszty BSRR. Potrzeba było czasu i NKWD abyodpowiednio przygotować obie części na zjednoczenie. Wyjść zaś z tego miał
homo sovieticus 
, o którym tak dobitnie pisał ks. Józef 
 Tiszner
, a którego toterminu użył jako pierwszy rosyjski pisarz i socjolog Aleksandr Zinowiew.
 
Duże znaczenie miały też względy gospodarcze, a właściwie wyższy stopień
rozwoju wcielonych do BSRR ziem, jednak ta sprawa nie jest tematem
naszych rozważań. Pozostaje też pytanie
o rzeczywist
ą 
 
świadomość narodową ludności zamieszkującej północno
-wschodniej
 województwa
II RP wcielone do
ZSRR, znacząc
o
różniącą 
 
się od świadomości narodowej np. Ukraińców z„Zachodniej Ukrainy” przyłączonych do USRR.
Spore grupy ludzi
zamieszkujących ziemie włączone do BiałoruskiejSRR nigdy nie czuł
 y
się narodowościowo Białorusinami, określając się jako
tutejsi/miejscowi. Jednym
z najważniejszych
kryteri
ów w określaniu siętych osób były wiara oraz miejsce zamieszkania (ojcowizna). Trudno w takimprzypadku mówić o tożsamości zarówno z systemem
,
 jak i narzuconą odgórnie narodowością. Pamiętać należy, że niejako „dla uproszczenia” władza radziecka zastosowała tu n
iezwykle skuteczny schemat
narodowościowy: „Polak
-
katolik” i „prawosławny Białorusin”. Wszystkieosoby nie pasujące do tego schematu poddawane były odgórnej,przymusowej samoidentyfikacji. Postępowano tak zwłaszcza w przypadku
grup ludzi
określając
 ych
się jako Polacy, ale wyznając
 ych
prawosławie. Wciekawej sytuacji znajdowali się także Białorusini obrządkurzymskokatolickiego, którzy nie pasowali do przyjętej przez władze siatki. Wich przypadku ów uproszczony schemat tłumaczono bezwzględnością Polaków, którzy doprowadzili do zaparcia się wiary przodków
, z
upełnie przytym zapominając, że to prawosławie w okresie zaborów było czynnikiem wymuszającym ewentualna konwersję. W przypadku prawosławnychPolaków obowiązywała podobna siatka – 
 
są to spolszczeni Białorusini, którzyutracili swoją narodową tożsamość. Ponieważ nie bardzo można byłoudowodnić te racje przyjęto wywód o tożsamości historycznej ziemgranicznych/kresowych, do których zaliczano także Białostocczyznę
orazziemi
ę
 
łomżyńską. Po sztucznym przesunię
ciu granicy, zgodnie z ustaleniami

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->