Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
D.Krstić, Torlaci

D.Krstić, Torlaci

Ratings: (0)|Views: 41|Likes:
Published by sarcel

More info:

Categories:Types, Research
Published by: sarcel on Jan 25, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/29/2013

pdf

text

original

 
ÓÄÊ 314 (497.11) : 314 (497.22)]:39
 Äå¼àí Êðñòè
ÅÒÍÎ-ÊÓËÒÓÐÍÅ ÐÀÇËÈÊÅ ÈÇÌÅÓ ÒÎÐËÀÊÀ Ó ÑÐÁÈ£ÈÈ ÒÎÐËÀÊÀ Ó ÁÓÃÀÐÑÊΣ
Ïðâè ñðïñêè óñòàíàê, êî¼è ¼å 1804. ãîäèíå ïîä âîñòâîì Êàðàîðà Ïå-òðîâèà ïî÷åî êàî áóíò Ñðáà ïðîòèâ ñàìîâîå äàõè¼à  îäìåòíèêà îä öåí-òðàëíå òóðñêå âëàñòè ó Áåîãðàäñêîì ïàøàëóêó, ïîäñòàêíóò è îä Ðóñè¼å, êî¼à ¼å ó òî âðåìå áèëà ó ðàòó ñ Òóðñêîì, 1805. ïðåðàñòà ó ñóêîá ñà Ïîðòîì èäîáè¼à îáëèê íàöèîíàëíå áîðáå çà îñëîáîåå. Òå 1805, ïîðåä îòêàçèâààïîñëóøíîñòè ñóëòàíó, âîå óñòàíêà îäëó÷ó¼ó äà ãà ïðîøèðå è íà îêîëíåïàøàëóêå. (
Ñòî¼àí÷åâè Â.,
1983: 178). Ãîäèíå 1806, áåç ïëàíà è îïðåäåå-à óñòàíè÷êèõ âîà, àëè íà ÷âðñòî èíñèñòèðàå óñòàíèêà Õà¼äóê-ÂåêàÏåòðîâèà, êî¼è ¼å áèî ðîäîì èç Âèäèíñêîã ïàøàëóêà, èç Òèìî÷êå Êðà¼èíå,îí äîáè¼à èõîâó ñàãëàñíîñò äà ñà ñâî¼èì áåàðèìà óå ó ñâî¼ ðîäíè êð༠èäèãíå óñòàíàê ïðîòèâ Òóðàêà (
 Êàðàè Â.,
1975: 137140). Îä êðà¼à 1806. èïî÷åòêà 1807. äî ñëîìà Óñòàíêà 1813. ãîäèíå, íà ïðîñòîðó Òèìî÷êå Êðà¼èíåôóíêöèîíèñàëà ¼å ñðïñêà óñòàíè÷êà âëàñò.Ïîñëå Äðóãîã ñðïñêîã óñòàíêà 1815. ãîäèíå, ïîä âîñòâîì êíåçà Ìèëî-øà Îáðåíîâèà, ñóëòàí, ïðèòèñíóò íàäìîíîøó Ðóñè¼å è óíóòðàøèìïðîáëåìèìà ó Öàðñòâó, èçäà¼å ôåðìàíå íà îñíîâó êî¼èõ Ñðáè ó Áåîãðàäñêîìïàøàëóêó äîáè¼à¼ó îäðååíè ñòåïåí àóòîíîìè¼å (
 óøè Ð.,
1986: 4). Îä ñà-ìîã ïî÷åòêà ñâî¼å âëàäàâèíå, êíåç Ìèëîø, ïîðåä îñòàëèõ çàõòåâà êî¼è ñåîäíîñå íà àóòîíîìè¼ó òåðèòîðè¼å êî¼à ¼å ïîä åãîâîì óïðàâîì, íå îäóñòà¼åíè îä çàõòåâà äà ñå òî¼ òåðèòîðè¼è ïðèêó÷å è îñòàëè ïðåäåëè êî¼è ñó ó âðå-ìå Ïðâîã ñðïñêîã óñòàíêà áèëè ïîä âëàøó óñòàíèêà (òàêîçâàíèõ øåñò íàõè- ¼à). Çáîã òîãà îí ó îâèì ïðåäåëèìà âèøå ãîäèíà îäðæàâà ìðåæó ñâî¼èõ ó-äè. Êàî âåîìà âèñïðåí ïîëèòè÷àð, óç êîðèøåå íàäìîíîñòè Ðóñè¼å íàäÒóðñêîì, ïîñëå 15 ãîäèíà ïîëèòè÷êå áîðáå, ñóëòàíîâèì õàòèøåðèôîì èç 1830,îí îñòâàðó¼å àóòîíîìíó Êíåæåâèíó Ñðáè¼ó ó âàçàëíîì îäíîñó ïðåìà Öàð-ñòâó. Ïîøòî ¼å Òóðñêà îäóãîâëà÷èëà îáåàíî ïðèñà¼åäèåå øåñò íàõè¼àÊíåæåâèíè Ñðáè¼è, åãîâè óäè (ïî åãîâîì íàðååó) ìà¼à 1833. ó Òè-
 
140
ÄÅ£ÀÍ ÊÐÑÒÈ
ìî÷êî¼ Êðà¼èíè îðãàíèçó¼ó óñòàíàê ïðîòèâ Òóðàêà, ïîñëå êî¼åã îí íà îâîìïîäðó÷¼ó óñïîñòàâà ñâî¼ó âëàñò, êî¼ó ¼å õàòèøåðèôîì èç 1833. ñóëòàí è ïîòâð-äèî. (
 óøè Ð.,
1986: 115);
Ñòî¼àí÷åâè Â.,
1983: 136137, 180181). Òàêî ¼å ó ïåðèîäó îä êðà¼à äåöåìáðà 1833. äî ïî÷åòêà ôåáðóàðà 1834. ãîäèíå ìå-øîâèòà ñðïñêî-òóðñêà êîìèñè¼à ïîñòàâèëà ãðàíèöó èçìåó Ñðáè¼å è Òóðñêå,çà êî¼ó ¼å èñêîðèøåí è äåî ãðåáåíà Ñòàðå ïëàíèíå
1
(
 óøè Ð.,
40 1986: 40 41;
Ñòàíî¼åâè Ì.,
1937: 5354), à ñòàíîâíèøòâî êî¼å ñå íàçèâà Òîðëàöèìàíàøëî ñå ñà åíå îáå ñòðàíå.Îä 1878. ãîäèíå ïîìåíóòè äåî ãðàíèöå íà Ñòàðî¼ ïëàíèíè îñòà¼å êàîãðàíè÷íà ëèíè¼à èçìåó Ñðáè¼å è íîâîôîðìèðàíå Áóãàðñêå (ñ òèì øòî ñåãðàíèöà íàñòàâà áèëîì è äàå êà ¼óãó). Îä îñíèâàà Êðàåâèíå Ñðáà, Õðâà-òà è Ñëîâåíàöà 1918. ãîäèíå äî äàíàñ, òî ¼å äåî ¼óãîñëîâåíñêî-áóãàðñêå ãðàíè-öå. Ñ îáçèðîì íà òî äà ñêîðî 170 ãîäèíà äåëå ñóäáèíó ðàçëè÷èòèõ, ÷åñòîíåïðè¼àòåñêèõ äðæàâà, íè¼å ÷óäî øòî äàíàñ Òîðëàöè ñ ¼åäíå è äðóãå ñòðàíåãðàíèöå íå ñàìî ïðèïàäà¼ó äâåìà ðàçëè÷èòèì íàöè¼àìà  áóãàðñêî¼ è ñðïñêî¼âå ¼åäíè çà äðóãå ñêîðî è íå çíà¼ó.
*
Èàêî ñå Òîðëàöè íà òåðèòîðè¼è Ñðáè¼å ó ëèòåðàòóðè ïîìèó ¼îø îä äðó-ãå ïîëîâèíå XIX âåêà, ó íàóöè äîñêîðà íè¼å áèëî ¼àñíî èõîâî ãåîãðàôñêî ðàñïðîñòðàåå è íè¼å ñå çáîã òîãà ðàñïîëàãàëî íè ïîäàöèìà î ñòåïåíó èõî-âå èäåíòèôèêàöè¼å ñ òèì èìåíîì, êàî íè êî¼î¼ åòíî-êóëòóðè ïðèïàäà¼ó. Íàîñíîâó ñâî¼èõ ñàçíàà, ¼à ñàì èõ íåäàâíî ëîöèðàî ó äîëèíè äîåã Òðãîâè-øêîã è áåçìàëî öåëîã Áåëîã Òèìîêà, êàî è íà îêîëíèì ïàäèíàìà Ñòàðå ïëàíè-íå, Òóïèæíèöå è Òðåñèáàáå, òî ¼åñò ó íà¼âååì äåëó îïøòèíå Êàæåâàö è ¼óæíîì äåëó îïøòèíå Çà¼å÷àð (
 Êðñòè÷ Ä.,
2000: 196  199, 204). Íè áóãàðñêàíàóêà íè¼å ïîñâåòèëà âåëèêó ïàæó îâèì ïèòàèìà ó âåçè ñà Òîðëàöèìà íàòåðèòîðè¼è Áóãàðñêå. Ó äèïëîìñêîì ðàäó Èñêðå Ëóêàíîâå êàðòîãðàôñêè ¼åïðèêàçàíî èõîâî ðàñïðîñòðàåå íà èñòî÷íèì ïàäèíàìà Ñòàðå ïëàíèíå, óîïøòèíàìà Áåëîãðàä÷èê, ×óïðåå è ×èïðîâöè (
 Ëóêàíîâà È.,
1982), øòî ¼åïîòâðåíî è ìî¼èì èñòðàæèâàèìà.
2
Ïðåöèçíå ãðàíèöå Òîðëàêà, ìåóòèì,
1
Îä åíîã ïî÷åòêà, Âðøêå ÷óêå, äî Èâàíîâèõ ëèâàäà èçìåó ñåëà Ðåïóøíèöà è Ñòàêåâöè.
2
Èñòðàæèâàà Òîðëàêà ó Áóãàðñêî¼ âðøèî ñàì îä 19. äî 29. àâãóñòà 2001. ãîäèíå ó îêîëèíèÁåëîãðàä÷èêà êàî ÷ëàí åêñïåäèöè¼å ó îðãàíèçàöè¼è Íåâëàäèíå îðãàíèçàöè¼å Äèîñ èç Ñîôè- ¼å. Îñèì òîãà, îäðååíè óâèä ó èõîâó êóëòóðó ñòåêàî ñàì è íà ëîêàëíîì ôåñòèâàëó íàðîäíîãñòâàðàëàøòâà ó Ðàêîâè÷êîì ìàíàñòèðó 18. àâãóñòà 2001. ãîäèíå, êàî è íà ôåñòèâàëó íàðîäíîãñòâàðàëàøòâà Òîðëàêà Òîðëàöè ñìî  ¼óíàöè ñìî ó ×èïðîâöèìà 22. ñåïòåìáðà 2001. ãîäèíå.Êîðèñòèì ïðèëèêó äà Äèîíèñó íà¼ñðäà÷íè¼å çàõâàëèì êàêî çà îðãàíèçàöè¼ó ïîìåíóòèõ òå- ðåíñêèõ èñòðàæèâàà òàêî è çà ïîçèâ äà íà èìà ó÷åñòâó¼åì, à îïøòèíè ×èïðîâöè çà èçóçåò-íî ãîñòîïðèìñòâî.
 
141
ÅÒÍÎ-ÊÓËÒÓÐÍÅ ÐÀÇËÈÊÅ ÈÇÌÅÓ ÒÎÐËÀÊÀ Ó ÑÐÁÈ£È È ÒÎÐËÀÊÀ Ó ÁÓÃÀÐÑÊΣ
íèñó ¼îø òà÷íî îäðååíå íè ó Ñðáè¼è (
 Êðñòè÷ Ä.,
2000: 198199, 204), à,èçãëåäà, íè ó Áóãàðñêî¼, ¼åð ìî¼à èñòðàæèâàà óêàçó¼ó íà òî äà êàðòà È. Ëó-êàíîâå ìîæå òðïåòè èçâåñíå êîðåêöè¼å. Ïðåöèçíî îäðåèâàå ãðàíèöà ðàñ-ïðîñòðàåà èìåíà Òîðëàöè è ó ¼åäíî¼ è ó äðóãî¼ äðæàâè íè¼å ¼åäíîñòàâàíïîñàî, ¼åð ïîñòî¼å ðàçëè÷èòè ñòåïåíè èäåíòèôèêàöè¼å ñà èì, à îáëèê è ñòå-ïåí òå èäåíòèôèêàöè¼å íà íåêèì ïîäðó÷¼èìà ¼îø ¼å ó ïðîöåñó ìåàà(ïðèõâàòàà èëè ãóáåà). Òàêî èìàìî:1. îíå êî¼è ñ ïîíîñîì íàãëàøàâà¼ó äà ñó Òîðëàöè;2. îíå êî¼è çíà¼ó äà ñó Òîðëàöè, àëè òî íå íàãëàøàâà¼ó (ó ïðâè ïëàí ñòàâà- ¼ó ñâî¼ó ðåãèîíàëíó èëè íàöèîíàëíó ïðèïàäíîñò);3. îíå êî¼è çíà¼ó äà òî èìå íåìà¼ó îä ñòàðèíà, àëè ó íîâè¼å âðåìå ãàïðèõâàòà¼ó êàä èõ äðóãè òàêî íàçèâà¼ó;4. îíå êî¼è íå ïðèçíà¼ó äà ñó Òîðëàöè, àëè èõ îêîëíî ñòàíîâíèøòâî òàêîíàçèâà.
3
3
Ïðâå òðè êàòåãîðè¼å ñó ðåãèñòðîâàíå êîä Òîðëàêà ó Ñðáè¼è (
 Êðñòè÷ Ä.,
2000: 196198)(øòî íå çíà÷è äà èõ íåìà è ó Áóãàðñêî¼), à ÷åòâðòà, ïðåìà äð Ïåòêó Õðèñòîâó, íàó÷íîì ñà- ðàäíèêó I ñòåïåíà ó Åòíîãðàôñêîì èíñòèòóòó ñ ìóçå¼îì Áóãàðñêå àêàäåìè¼å íàóêà, ïîñòî¼è óîêîëèíè ×èïðîâàöà. Ïîøòî ¼å è ó Ñðáè¼è è ó Áóãàðñêî¼ óãëàâíîì ðå÷ î ñòàíîâíèøòâó ïëàíèí-ñêèõ îáëàñòè, êî¼å ñå, ïîðåä äðóãèõ ïðèâðåäíèõ ãðàíà, èíòåíçèâíè¼å áàâè ñòî÷àðñòâîì è ÷è¼à ¼å êóëòóðà ó ïðèëè÷íî¼ ìåðè êîíçåðâàòèâíà è àðõàè÷íà, ñòàíîâíèøòâî îêîëíèõ, óãëàâíîì íè-æèõ ïðåäåëà, îâ༠íàçèâ ÷åñòî êîðèñòè è ó ïîãðäíîì ñìèñëó (íïð. ïðåìà Êîíñòàíòèíó Ïàíà- ¼îòîâó, èñòðàæèâà÷ó ó Èíñòèòóòó çà ôîëêëîð Áóãàðñêå àêàäåìè¼å íàóêà, íèçè¼öè ó ñåâåðîçà-ïàäíî¼ Áóãàðñêî¼ ïîä èìåíîì Òîðëàê ïîäðàçóìåâà¼ó äèâåã áàëêàíñêîã ñåàêà ñåâåðîçàïàä-íå Áóãàðñêå).
 Ðàñïðîñòðàåå èìåíà Òîðëàê óîäíîñó íà ñðïñêî-áóãàðñêó ãðàíèöó

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->